ความเชื่อเกี่ยวกับการจุดประทัดในวันตรุษจีน

หลายคนสงสัยว่าทำไมต้องจุดประทัดในวันตรุษจีน ซึ่งเป็นคำถามที่ได้รับความนิยมจากคนรุ่นใหม่ การจุดประทัดในช่วงเทศกาลตรุษจีนและวันสำคัญต่างๆ กลายเป็นวัฒนธรรมที่ยังคงสืบทอดกันมา บางพื้นที่ยังมีการจุดประทัดเพื่อแก้บนด้วย มาทำความรู้จักกับตำนานความเชื่อที่เกี่ยวข้องกับการจุดประทัดของคนจีนโบราณกันว่ามีความเป็นมาอย่างไร

ตำนานของ “ซานเซียว” ในช่วงตรุษจีน

มีความเชื่อเกี่ยวกับตัวประหลาดที่ชื่อว่า ‘ซานเซียว’ ซึ่งมีรูปร่างเหมือนคนแคระแต่วิ่งเร็ว มักจะมาขโมยของชาวบ้านกินในช่วงก่อนปีใหม่ เมื่อชาวบ้านพยายามวิ่งไล่ก็ไม่สามารถจับได้ หรือแม้แต่จับได้ก็จะต้องป่วยไข้จนไม่มีใครกล้าต่อสู้กับซานเซียว วันหนึ่งมีชาวบ้านใช้ปล้องไม้ไผ่เป็นฟืนหุงข้าว เมื่อซานเซียวกลุ่มหนึ่งจะขโมยข้าวในระหว่างที่ปล้องไม้ไผ่โดนไฟปะทุ ซานเซียวตกใจและวิ่งหนีไม่กล้าเข้าใกล้ การเชื่อนี้ทำให้ชาวจีนมักนำปล้องไม้ไผ่มาก่อไฟในช่วงตรุษจีนเพื่อป้องกันซานเซียว

ตำนานเกี่ยวกับ “ตัวเหนียน” ในช่วงตรุษจีน

ในอดีตคนจีนมีความเชื่อเกี่ยวกับ “ตัวเหนียน” ซึ่งเป็นสัตว์ประหลาดที่มีรูปร่างคล้ายหมี สิงโต เสือ หรือแม้กระทั่งงูพิษที่ผสมกัน เชื่อกันว่าตัวเหนียนอาศัยอยู่ในทะเลลึกและจะออกมาอาละวาดทำร้ายผู้คนในช่วงเทศกาลตรุษจีน เพื่อป้องกันตัวเองจากการทำร้ายของตัวเหนียน ชาวบ้านจึงมักจะซ่อนตัวในช่วงเทศกาลนี้

ในช่วงตรุษจีนปีหนึ่ง มีชายแก่ไร้บ้านที่อาสาช่วยชาวบ้านไล่ตัวเหนียน โดยการใช้กระดาษสีแดงมาติดไว้ที่ประตู และจุดเทียนให้แสงสว่าง รวมถึงจุดประทัดเพื่อไล่ตัวเหนียน เมื่อเสียงประทัดดัง “ปัง ปัง ปัง” ตัวเหนียนก็หนีไป ทำให้การจุดประทัดกลายเป็นประเพณีที่สืบทอดมาตลอดช่วงเทศกาลตรุษจีน

การติดต่อค้าขายระหว่างชาวไทยและชาวจีนนั้นมีมายาวนาน ตั้งแต่อดีต โดยเอกสารที่บันทึกเป็นทางการในช่วงรัชกาลที่ 1 ชาวจีนได้เข้ามาทำการเกษตรและค้าขายในประเทศไทย โดยเฉพาะที่จังหวัดจันทบุรี ซึ่งมีเอกสารขออนุญาตจุดประทัดในเทศกาลตรุษจีนที่ค้นพบในช่วงปี พ.ศ. 2470 - 2473 ซึ่งตรงกับรัชสมัยรัชกาลที่ 7

“... หากบุคคลใดในเขตจังหวัดจันทบุรีซึ่งนับถือลัทธิธรรมเนียมจีนและประสงค์จะจุดประทัดไหว้จ้าวในช่วง ๔ วันดังกล่าว ขอนุญาตให้จุดประทัดได้ แต่ผู้จุดต้องระมัดระวังหาของครอบบังเปลวไฟเพื่อไม่ให้กระเด็นไปที่อื่นๆ เพื่อป้องกันอันตรายที่อาจเกิดขึ้นในอนาคต..”

ตั้งแต่ในอดีต การประทัดได้ถูกคิดค้นขึ้นมาเพื่อนำมาใช้เป็นอุปกรณ์สัญญาณขอความช่วยเหลือจากคนใกล้เคียง หรือใช้เพื่อไล่นกที่มาทำลายพืชผล และยังใช้ในเทศกาลตรุษจีนเพื่อเสริมโชคลาภและขับไล่สิ่งชั่วร้ายตามความเชื่อโบราณ

การจุดประทัดเป็นการปฏิบัติที่เชื่อมโยงกับวัฒนธรรมที่มีมาตั้งแต่โบราณของชาวไทยเชื้อสายจีน แต่มักก่อให้เกิดความรำคาญแก่ผู้อื่น ดังนั้นจึงมีกฎหมายที่ควบคุมการครอบครอง การจำหน่าย และการจุดประทัดเพื่อป้องกันความเดือดร้อนแก่ประชาชน

การจุดประทัดในช่วงเทศกาลจะต้องปฏิบัติตามกฎหมายควบคุมที่กำหนดโดยหน่วยงานเทศบาลหรือหน่วยงานปกครองที่เกี่ยวข้อง ซึ่งประกอบด้วยข้อกำหนดต่างๆ ดังนี้

1. ร้านค้าที่จัดเก็บดอกไม้เพลิง ประทัด หรือวัตถุเคมีที่มีส่วนผสมของระเบิด ต้องได้รับอนุญาต
2. ห้ามจำหน่ายประทัดลมหรือดอกไม้เพลิงที่อาจเป็นอันตรายต่อเด็กอายุต่ำกว่า 15 ปี
3. ร้านค้าที่ได้รับใบอนุญาตต้องจำหน่ายประทัดหรือดอกไม้เพลิงในเวลาที่กฎหมายกำหนด
4. ผู้ที่จุดประทัดเสียงดังโดยไม่มีเหตุผล ทำให้เกิดความรำคาญแก่ประชาชน ต้องถูกปรับไม่เกิน 100 บาท ตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา 370
5. ในช่วงเทศกาลหรือเหตุจำเป็น เจ้าพนักงานท้องถิ่นมีอำนาจกำหนดพื้นที่การเล่นดอกไม้เพลิงและการจุดประทัดตามพระราชบัญญัติการสาธารณสุข พ.ศ. 2535 และพระราชบัญญัติป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย พ.ศ. 2550

ที่มา : www.finearts.go.th