ทำบุญในวันออกพรรษา

วันออกพรรษา หรือ วันปวารณาออกพรรษา เป็นวันสำคัญทางพุทธศาสนาในประเทศไทย ซึ่งเป็นวันที่พระสงฆ์เถรวาทเสร็จสิ้นการจำพรรษา 3 เดือนตามที่กำหนดไว้ โดยในปีนี้ตรงกับวันที่ 19 ตุลาคม 2556 ซึ่งเป็นวันที่พระสงฆ์ทำสังฆกรรมปวารณาออกพรรษา วันออกพรรษามักจะตรงกับวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 11 (ประมาณเดือนตุลาคม) ซึ่งจะเป็นช่วงหลังจากพระสงฆ์เข้าพรรษา 3 เดือน ตามปฏิทินจันทรคติไทย

ประเพณีที่เกี่ยวข้องกับวันออกพรรษา

ประเพณีที่เกี่ยวข้องกับ วันออกพรรษา ที่ได้รับความนิยมปฏิบัติ ได้แก่ 2 ประการ คือ

1. ประเพณีตักบาตรเทโว ซึ่งจะจัดขึ้นในวันแรม 1 ค่ำ เดือน 11 หลังวันออกพรรษา โดยจะมีการทำพิธี "ตักบาตรเทโว" หรือที่เรียกเต็มตามคำพระว่า "เทโวโรหนะ" ซึ่งแปลว่า การลงมาจากสวรรค์ หรือ "ตักบาตรดาวดึงส์" โดยอาหารที่มักนำไปใส่บาตรคือ ข้าวต้มมัด และ ข้าวต้มลูกโยน

ที่มาของประเพณีตักบาตรเทโว มีดังนี้

ในสมัยพุทธกาล เมื่อพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงตรัสรู้และเสด็จขึ้นไปโปรดพระพุทธมารดา ณ สวรรค์ชั้นดาวดึงส์เป็นเวลา 1 พรรษา เมื่อเสร็จสิ้นการจำพรรษา พระองค์ได้เสด็จกลับมายังโลกมนุษย์ที่เมืองสังกัสสคร การเสด็จลงมาจากสวรรค์ชั้นดาวดึงส์นั้นเรียกว่า "เทโวโรหณะ" ตามศัพท์ภาษาบาลี ในครั้งนั้นพุทธศาสนิกชนผู้มีความศรัทธาได้ไปรอตักบาตรเพื่อรับเสด็จอย่างเนืองแน่น ทำให้เกิดเป็นประเพณีตักบาตรเทโวที่ยังคงปฏิบัติกันมาจนถึงปัจจุบัน

ในปัจจุบัน พิธีตักบาตรเทโวโรหณะเริ่มขึ้นตั้งแต่ยามรุ่งอรุณ หลังวันออกพรรษา พระภิกษุสามเณรจะลงทำวัตรในพระอุโบสถ เมื่อพระอาทิตย์ขึ้นจะสมมุติว่าพระพุทธเจ้าลงมาจากบันไดสวรรค์ บางแห่งจะมีการบรรเลงเพลงไทยเดิมให้สมมุติว่าเป็นเสียงของเทวดา และยังมีการแต่งตัวเป็นตัวละครแฟนตาซี เช่น ยักษ์ เทวดา พระอินทร์ พรหม หรือเทพธิดานำหน้าขบวนพระภิกษุสามเณร โดยชาวบ้านจะใส่บาตรด้วยอาหารหวานและอาหารคาว รวมถึงข้าวต้มลูกโยนและข้าวต้มมัดที่เป็นสัญลักษณ์ของพิธีนี้

2. ประเพณีเทศน์มหาชาติ หลังวันออกพรรษา

งานเทศน์มหาชาติมักจัดขึ้นหลังวันออกพรรษาและหลังพิธีกรรมกฐิน ซึ่งจัดในเดือน 1 หลังออกพรรษา ในช่วงที่มีการร่วมกันทอดกฐินทั้งจุลกฐินและมหากฐิน โดยเทศน์มหาชาติอาจจัดในวันขึ้น 8 ค่ำ เดือน 12 หรือวันแรม 8 ค่ำ เนื่องจากในช่วงนี้น้ำลดและข้าวปลาอาหารอุดมสมบูรณ์ ผู้คนจึงพร้อมใจกันทำบุญทำทานและร่วมกิจกรรมสนุกสนาน ในภาคอีสานมีประเพณีจัดงานนี้ในเดือน 4 หรือที่เรียกว่า "งานบุญพระเวส" ส่วนในภาคกลางบางพื้นที่จัดงานในเดือน 5 หรือเดือน 6

งานเทศน์มหาชาตินั้นสามารถจัดได้ตลอดทั้งปี ไม่มีข้อจำกัดในเรื่องฤดูกาล โดยส่วนใหญ่จะมีวัตถุประสงค์เพื่อหารายได้เข้าสู่วัด บางพื้นที่นิยมจัดในเดือน 10 การเทศน์มหาชาตินั้นประกอบด้วยทั้งหมด 13 กัณฑ์ ซึ่งเป็นเรื่องราวเกี่ยวกับพระเวสสันดรที่เป็นพระชาติสุดท้ายของพระบรมโพธิสัตว์ ก่อนที่จะมาเกิดเป็นพระราชาสิทธัตถะและออกบวชจนกระทั่งตรัสรู้เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

พิธีกรรมทางศาสนาในวันออกพรรษาที่จัดขึ้นในประเทศไทย

วันออกพรรษาถือเป็นโอกาสที่ดีสำหรับพุทธศาสนิกชนในการไปวัดเพื่อบำเพ็ญกุศลแก่พระสงฆ์ที่ตั้งใจจำพรรษาและปฏิบัติธรรมจนครบไตรมาสพรรษา นอกจากนี้ยังมีประเพณีร่วมกันทอดกฐินในช่วงหนึ่งเดือนหลังออกพรรษา รวมถึงการทอดกฐินจุลและกฐินมหา อีกทั้งยังมีประเพณีอื่นๆ ที่น่าสนใจ เช่น การแข่งขันเรือ และการเทศน์มหาชาติ

กิจกรรมที่ชาวบ้านนิยมทำในวันออกพรรษา เช่น การทำบุญตักบาตร การจัดดอกไม้ ธูป และเทียนเพื่อไปบูชาพระที่วัด รวมทั้งการฟังพระธรรมเทศนา ส่วนของที่ชาวพุทธนิยมใส่บาตรในวันนี้ ได้แก่ ข้าวต้มมัดไต้และข้าวต้มลูกโยน รวมถึงการร่วมกิจกรรม "ตักบาตรเทโว" ในวันแรม 1 ค่ำ เดือน 11

ในหมู่ชาวไทยและชาวลาวที่อาศัยอยู่ริมน้ำโขง มีความเชื่อว่าในช่วงวันออกพรรษาจะเกิดปรากฏการณ์บั้งไฟพญานาคในช่วงกลางคืนที่จังหวัดหนองคาย

กิจกรรมต่างๆ ที่ควรทำในวันออกพรรษา

1. ทำบุญตักบาตรและอุทิศส่วนกุศลให้แก่ผู้ล่วงลับ

2. ไปวัดเพื่อปฏิบัติธรรมและฟังพระธรรมเทศนา

3. ร่วมกิจกรรม "ตักบาตรเทโว" ในวันแรม 1 ค่ำ เดือน 11

4. ทำความสะอาดบ้านเรือนและประดับธงชาติที่อาคารบ้านเรือน, สถานที่ราชการ รวมถึงธงธรรมจักรที่วัดและสถานที่สำคัญทางพระพุทธศาสนา

5. สถานที่ราชการ, สถานศึกษา และวัดควรจัดกิจกรรม เช่น นิทรรศการหรือการบรรยายธรรม เพื่อให้ความรู้เกี่ยวกับวันออกพรรษาแก่ประชาชนและผู้สนใจทั่วไป

ขอบคุณข้อมูลและภาพประกอบจาก wikipedia
ขอบคุณภาพประกอบจาก Photos.com