ขุนอินท์พิมพ์ไสยาสน์

เมื่อ 20 ปีก่อน ในคอลัมน์เดียวกันนี้ได้มีการกล่าวถึงพระสมเด็จชุดจากวัดขุนอินทประมูล อ.โพธิ์ทอง จ.อ่างทอง สองครั้ง โดยได้ความรู้จากหนังสือที่วัดพิมพ์เผยแพร่ รวมถึงการศึกษาพระที่มีการพิมพ์และสภาพต่างกัน จึงมั่นใจได้ว่าเป็นพระแท้

แต่ “ความแท้” นั้นยังคงสงสัย...ไม่รู้ว่าเป็นพระที่สมเด็จพุฒาจารย์โต ท่านสร้างหรือเป็นชุดสมเด็จที่ลูกศิษย์ของท่านสร้าง เช่น หลวงปู่ภู หลวงปู่อ้น ฯลฯ

หลายองค์ที่เคยจับต้องในตอนนั้น ยังคงมีลักษณะคล้ายกับแม่พิมพ์ของวัดระฆังและบางขุนพรหม เช่น พิมพ์พระประธานฐานหนุน พิมพ์ใหญ่ พิมพ์เจดีย์ ฯลฯ รวมถึงพิมพ์เล็กขนาดปลายนิ้วก้อยที่เรียกว่าสมเด็จคะแนน

จุดอ่อนของผู้ที่หลงใหลในพระ...คือโอกาสที่จะพบพระแท้มีน้อย การดูทีละองค์นั้นยากและยังมีพระที่พิมพ์ต่างกัน แม้จะใช้ความเก่าของเนื้อพระเป็นเกณฑ์ตัดสิน แต่มักไม่พบหลักฐานที่ชัดเจนพอที่จะยืนยันว่า สมเด็จวัดขุนอินท์เป็นพระที่สร้างโดยสมเด็จฯ หรือไม่?

ในช่วงต้นปี พ.ศ. 2466...คุณเสฏฐวุฒิ นาคทั่ง ซึ่งเป็นผู้ที่ผมเคารพนับถือในฐานะคนรักพระระดับจอมยุทธ์จากสระบุรี ได้มาหาผม พร้อมกับนำพระสมเด็จฯชุดที่มั่นใจว่าได้จากกรุใต้ฐานพระนอน วัดขุนอินทประมูล มาให้ดูประมาณ 30 องค์

หลายพิมพ์มีลักษณะคล้ายกับสมเด็จวัดไชโย (ซึ่งตั้งอยู่ห่างจากวัดขุนอินฯ ประมาณ 1 กม.) และยังมีพิมพ์อื่นๆ ที่ดูแปลกตา แตกต่างออกไป รวมทั้งสมเด็จพิมพ์ใหญ่ที่มีขนาดเท่ากล่องไม้ขีด ซึ่งทำให้คนที่เล่นพระในรุ่นผมต้องตกตะลึง

สมเด็จพิมพ์ใหญ่ที่มีขนาดเท่ากล่องไม้ขีด ครูท่านได้ย้ำเสมอว่า สมเด็จแท้ไม่มี...แต่เมื่อได้เห็นพระชิ้นนี้ตรงหน้า ซึ่งจริงๆ ก็เคยเห็นในตลาดพระบ้าง แต่ด้วยอคติที่มีอยู่ จึงไม่เคยสนใจ แต่เมื่อได้เจอในชุดพระที่เชื่อว่าเป็นพระแท้ จึงต้องตั้งสติและเริ่มมองใหม่อีกครั้ง

เมื่อเห็นพระชุดขุนอินท์ตรงหน้า ผมจึงต้องกลับไปค้นหาตำราครู ตรียัมปวาย และทบทวนกระบวนการก่อนที่สมเด็จฯ จะสร้างสมเด็จวัดระฆัง โดยท่านเริ่มต้นจากการใช้แม่พิมพ์พระ เช่น ขุนแผน, เม็ดขนุน, นางพญา เป็นต้น และมีคนที่แกะแม่พิมพ์ต่างๆ มาให้ท่าน

นอกจากนี้ยังมีประเด็นที่สมเด็จฯ ท่านตั้งใจจะสร้างพระให้ครบจำนวนตามพระธรรมขันธ์ ซึ่งคือ 8 หมื่น 4 พันองค์

การคิดให้เป็นระบบกระบวนการในการสร้างพระ ไม่ว่าจะเป็นวัดไหน มักจะเริ่มต้นจากรุ่น 'ทดลอง' และค่อยๆ ปรับปรุงจนได้แม่พิมพ์ที่งดงามและลงตัว

ถ้าเป็นเช่นนี้...สมเด็จขุนอินทประมูล... น่าจะเป็นชุดที่ถูกสร้างมาก่อนสมเด็จวัดระฆัง เช่นเดียวกับกรณีวัดไชโยใช่หรือไม่? นี่คือข้อสันนิษฐานที่ผมได้คุยกับคุณเสฏฐวุฒิไปก่อนหน้า

จนกระทั่งครั้งล่าสุด...คุณเสฏฐวุฒิได้นำพระสมเด็จวัดขุนอินฯ พิมพ์แปลกหน้าเพิ่มมาให้ดู... พร้อมกับบอกว่า จากการติดตามสืบค้นมา 30 ปี พบพิมพ์วัดขุนอินฯ ทั้งหมด 25 พิมพ์ โดยพิมพ์ที่เรียงแถวยาวกว่าสิบองค์ คือพิมพ์ไสยาสน์

หนึ่งในจำนวนเหล่านั้น คือองค์ที่ปรากฏในคอลัมน์วันนี้

การได้เห็นพระสภาพเดียวกันพร้อมกันหลายองค์ ครั้งนี้ทำให้ผมสามารถเทียบเคียงพระชุดขุนอินท์ทุกพิมพ์ และแกะแม่พิมพ์แบบลงขอบ ซึ่งเป็นแม่พิมพ์พระที่ผมมั่นใจมาตลอดว่า เริ่มต้นจากชุดบางขุนพรหม กรุเจดีย์เล็ก

ช่างแกะแม่พิมพ์พระชุดตระกูลสมเด็จได้สืบทอดการทำงานกันต่อๆ มา

คำถามที่ยังค้างคา...พระชุดขุนอินท์สร้างก่อนหรือหลัง...ที่เคยมีมาในอดีต ถูกพิจารณาใหม่อย่างละเอียด เมื่อเปรียบเทียบสมเด็จขุนอินท์พิมพ์ไสยาสน์กับสมเด็จกรุเจดีย์เล็ก พิมพ์ไสยาสน์...เต็มไปด้วยความมั่นใจว่าเป็นฝีมือของช่างแกะแม่พิมพ์เดียวกัน

กรุเจดีย์เล็ก...ใครจะสามารถตั้งข้อสงสัยได้ว่าเป็นของสมเด็จหรือไม่...ผมมั่นใจในคำกล่าวของคุณชลอ รับทอง เซียนสมเด็จรุ่น 2500 ที่เชื่อในบทความของครูพระชุดเล็ก คุณเกื้อ บุนนาค ซึ่งเชื่อมั่นว่าเป็นฝีมือเดียวกับพระชุดกรุบางขุนพรหมในเจดีย์ใหญ่ที่อยู่ใกล้กัน

ความเชื่อเกี่ยวกับพระขุดกรุเจดีย์เล็กมีมากแค่ไหน ผมยกคำเชื่อทั้งหมดให้แก่พระสมเด็จชุดวัดขุนอินทประมูล

หลายคนยังเชื่อว่า พระสมเด็จชุดนี้สร้างขึ้นพร้อมกับชุดกรุบางขุนพรหมในปี พ.ศ.2413 ใครที่มีพระอยู่ในมือแล้ว ลองนิมนต์ท่านขึ้นส่องแว่นอีกสักครั้ง ถ้าแน่ใจแล้วก็สามารถนิมนต์ท่านไปแขวนคอได้เลย

พลายชุมพล