การตรวจสุขภาพตาเป็นสิ่งที่นักบินควรให้ความสำคัญ

• นักบินต้องทำการตรวจสุขภาพตาทั่วไปทุกปี และตรวจสุขภาพตาอย่างละเอียดโดยจักษุแพทย์ทุกๆ 5 ปี จนอายุ 40 ปี หลังจากนั้นจะต้องตรวจทุก 2 ปี หรือเมื่อจักษุแพทย์เห็นว่าจำเป็นต้องมีการตรวจพิเศษเพิ่มเติมเนื่องจากความผิดปกติใดๆ
• โรคจอประสาทตา เช่น โรคจอประสาทตาบวมน้ำหรือจอประสาทตาเสื่อมในผู้สูงวัย จำเป็นต้องได้รับการประเมินการมองเห็นว่าความสามารถในการมองเห็นยังไม่กระทบต่อความปลอดภัยในการบิน ในบางกรณีอาจต้องงดการบินชั่วคราวจนกว่าจะรักษาหายและกลับมาทำการบินได้
• ในกรณีที่นักบินมีปัญหาด้านสายตาที่ไม่สามารถผ่าตัดที่กระจกตาได้ การผ่าตัดแก้ไขที่เลนส์ตาด้วยการใส่เลนส์เสริม (ICL) อาจเป็นทางเลือก หรือในกรณีของนักบินอาวุโสที่มีต้อกระจก ควรพิจารณาผ่าตัดใส่เลนส์เทียมเพื่อรักษาต้อกระจกและปรับสายตาในครั้งเดียวกัน

การเป็นนักบินไม่ใช่เรื่องง่าย เนื่องจากต้องรับผิดชอบชีวิตผู้โดยสารและลูกเรือจำนวนมาก ต้องมีความรู้และทักษะที่สูง ประสบการณ์ และการตัดสินใจที่แม่นยำเพื่อลดความเสี่ยงในการปฏิบัติงาน ดังนั้นการที่จะได้เป็นนักบินนั้น ต้องผ่านการคัดเลือกอย่างเข้มงวด ทั้งด้านบุคลิกภาพ ความสามารถ และที่สำคัญคือสุขภาพร่างกายและจิตใจที่แข็งแรง และจำเป็นต้องตรวจสุขภาพเป็นประจำตามที่กำหนด

เวชศาสตร์การบินเป็นสาขาการแพทย์เฉพาะทางที่เกี่ยวข้องกับการป้องกันสุขภาพนักบินและลูกเรือ โดยเน้นการตรวจสอบและดูแลทั้งด้านสรีรวิทยาและจิตวิทยาเพื่อให้มีความปลอดภัยสูงสุดในการปฏิบัติงานทางอากาศ อีกด้านหนึ่งยังเกี่ยวข้องกับการให้การช่วยเหลือฉุกเฉินทางการแพทย์ โดยการลำเลียงผู้ป่วยหรือผู้บาดเจ็บทางอากาศ

เนื่องจากอาชีพนักบินเป็นอาชีพที่มีความเสี่ยงสูงและมีความรับผิดชอบมาก โดยเฉพาะในเรื่องการดูแลผู้โดยสารและลูกเรือ สุขภาพทั้งร่างกายและจิตใจจึงมีความสำคัญอย่างยิ่ง การตรวจสุขภาพเพื่อลงนามในใบสำคัญแพทย์สำหรับการออกใบอนุญาตให้ทำการบินนั้น อยู่ภายใต้มาตรฐานที่กำหนดโดยสำนักงานการบินพลเรือนแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2562 โดยแพทย์ที่ทำการตรวจต้องเป็นนายแพทย์ผู้ตรวจหรือนายแพทย์ผู้ตรวจอาวุโส ที่ได้รับการขึ้นทะเบียนจากสำนักงานการบินพลเรือนแห่งประเทศไทยเท่านั้น

การตรวจสุขภาพนักบินประกอบด้วยขั้นตอนต่างๆ ดังนี้

• การวัดส่วนสูง น้ำหนัก วัดความดันโลหิต และชีพจร
• การตรวจเลือดและปัสสาวะ
• การตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ
• การตรวจการได้ยิน
• การตรวจเอกซเรย์ปอด (X-ray)
• การตรวจฟัน
• การตรวจสุขภาพตาอย่างละเอียด ซึ่งประกอบไปด้วย
  7.1 การวัดสายตาทั้งการมองใกล้และไกล ด้วยตาเปล่าหรือแว่น
  7.2 การวัดค่าการหักเหแสงและความโค้งกระจกตา
  7.3 การวัดความดันลูกตา
  7.4 การทดสอบการมองเห็นสี
  7.5 การทดสอบลานสายตาด้วยเครื่องคอมพิวเตอร์
  7.6 การตรวจโดยจักษุแพทย์ที่เชี่ยวชาญในด้านเวชศาสตร์การบิน
• การตรวจร่างกายโดยนายแพทย์ผู้ตรวจ ที่ได้รับการขึ้นทะเบียนกับสำนักงานการบินพลเรือนแห่งประเทศไทย

• งดน้ำและอาหารก่อนการตรวจ 8-12 ชั่วโมง
• หยุดรับประทานอาหารเสริมที่ไม่ได้รับคำแนะนำจากแพทย์ก่อนการตรวจ 2-3 สัปดาห์
• พักผ่อนให้เพียงพออย่างน้อย 8 ชั่วโมงก่อนการตรวจ
• หากใช้แว่นตาแก้ไขสายตา ควรนำใบสั่งแว่นหรือแว่นที่ใช้ในการบินมาวัดค่าสายตา
• หากเคยทำการผ่าตัดแก้ไขสายตา ควรนำใบรับรองแพทย์ที่แสดงค่าสายตาก่อนการผ่าตัดมาด้วย
• หากมีโรคประจำตัวหรือกำลังเจ็บป่วย ควรแจ้งให้แพทย์ทราบและนำยาที่ใช้มาด้วย

นักบินต้องสามารถมองเห็นได้อย่างชัดเจน เพราะการมองเห็นเป็นส่วนสำคัญในการทำงานของนักบินในการรับรู้สภาพแวดล้อมต่างๆ นักบินต้องสามารถมองเห็นได้ทั้งระยะไกล เช่น การประเมินภูมิประเทศ การกะระยะการขึ้นและลงจอด และระยะใกล้ เช่น การอ่านแผนภูมิ ข้อมูล และค่าบนหน้าจอควบคุมต่างๆ ของเครื่องบิน ปัญหาการมองเห็นในนักบินมักเกิดจากความผิดปกติของสายตาหรือการหักเหของแสงในดวงตา เช่น สายตาสั้น สายตายาว สายตาเอียง และสายตายืดในผู้สูงอายุ ซึ่งอาจทำให้ไม่สามารถผ่านเกณฑ์การตรวจสุขภาพได้

การมองเห็น

1. ความผิดปกติของการมองเห็น ที่เกิดจากการหักเหของแสงผิดปกติในลูกตา เช่น สายตาสั้น สายตายาว สายตาเอียง หรือสายตายืด
2. ความผิดปกติของกล้ามเนื้อตา นักบินต้องไม่พบปัญหาตาเหล่หรือกล้ามเนื้อตาผิดปกติที่ทำให้เห็นภาพซ้อน
3. ความผิดปกติของการมองเห็นสี นักบินต้องสามารถแยกแยะสีได้อย่างแม่นยำ เนื่องจากการใช้งานจอแสดงผลสีในเครื่องบินและสัญญาณต่างๆ เช่น สีไฟทางวิ่งและสัญญาณการร่อนลงจอด (PAPI)
4. ความผิดปกติของการมองเห็นในเวลากลางคืน เช่น การมองเห็นแสงจ้า (Glare) หรือแสงอาทิตย์ทรงกลด (Halo) ซึ่งพบได้บ่อยในผู้ที่เคยทำการผ่าตัดแก้ไขสายตา
5. ความผิดปกติของลานสายตา ซึ่งอาจเกิดจากโรคในลูกตา เช่น ต้อหิน หรือโรคในสมอง เช่น เนื้องอกที่กดทับเส้นประสาทตา

1. ต้อลม ต้อเนื้อ เกิดจากการเสื่อมสภาพของเยื่อบุตา โดยมีปัจจัยเสี่ยงหลักคืออายุและการสัมผัสกับรังสี UV จากแสงอาทิตย์ นักบินมีความเสี่ยงมากกว่าผู้ที่ทำงานในสำนักงาน ต้อลมและต้อเนื้อไม่ค่อยมีผลต่อการมองเห็น แต่ทำให้เกิดอาการระคายเคืองตา ควรใส่แว่นกันแดดและหยอดน้ำตาเทียมขณะบิน
2. ต้อกระจก คือความเสื่อมสภาพของเลนส์ตา ซึ่งปัจจัยเสี่ยงคืออายุและการสัมผัสกับรังสี UV จากแสงอาทิตย์ ต้อกระจกมักทำให้การมองเห็นแย่ลง หากไม่ผ่านการตรวจตามมาตรฐานจำเป็นต้องเข้ารับการผ่าตัดใส่เลนส์เทียมก่อนถึงจะบินได้
3. ต้อหิน เกิดจากการเสียหายของเซลล์ประสาทตา ซึ่งทำให้ขั้วประสาทตาบางลง ปัจจัยเสี่ยงได้แก่ อายุ กรรมพันธุ์ และความดันในลูกตาที่สูง นักบินที่มีต้อหินในระยะเริ่มต้นสามารถบินต่อได้หากลานสายตายังอยู่ในระดับที่ยอมรับได้ แต่ต้องมีการตรวจประเมินพิเศษตามระยะเวลาที่แพทย์กำหนด
4. โรคจอประสาทตาอื่นๆ เช่น โรคจอประสาทตาบวมน้ำ และโรคจอประสาทตาเสื่อมในผู้สูงวัย ต้องได้รับการประเมินว่าไม่กระทบต่อความปลอดภัยในการบิน ในบางกรณีอาจต้องหยุดบินชั่วคราวเพื่อรักษาจนหายแล้วจึงกลับมาบินได้

นักบินต้องผ่านการตรวจสุขภาพตาทุกปีเป็นส่วนหนึ่งของการตรวจร่างกาย เพื่อขอต่ออายุใบสำคัญแพทย์ และต้องผ่านการตรวจตาโดยจักษุแพทย์อย่างละเอียดทุก 5 ปี จนอายุครบ 40 ปี หลังจากนั้นจะทำการตรวจทุก 2 ปี หรือเมื่อมีโรคหรือความผิดปกติที่จำเป็นต้องได้รับการตรวจพิเศษเพิ่มเติม ซึ่งจะกำหนดโดยจักษุแพทย์ในใบสำคัญแพทย์ตามระยะเวลาที่เหมาะสม

ปัญหาสายตาที่เกิดจากการหักเหแสงผิดปกติ เช่น สายตาสั้น สายตายาว สายตาเอียง และสายตายืดในผู้สูงอายุ สามารถแก้ไขได้ด้วยการใช้เครื่องมือช่วยการมองเห็น เช่น แว่นตาหรือคอนแทคเลนส์ เพื่อทำให้การมองเห็นกลับคืนสู่ปกติและสามารถทำการบินได้อย่างปลอดภัย สำหรับผู้ที่ไม่ต้องการใช้เครื่องมือเหล่านี้ ยังสามารถเลือกวิธีการผ่าตัดแก้ไขสายตา เพื่อปรับปรุงการมองเห็นให้ดีขึ้น ปัจจุบันเทคโนโลยีการผ่าตัดสายตาได้รับการพัฒนาให้มีความแม่นยำและปลอดภัยมากยิ่งขึ้น นักบินที่ผ่านการผ่าตัดแก้ไขสายตาจึงสามารถกลับไปทำการบินได้เหมือนนักบินที่มีสายตาปกติ

1. การผ่าตัดแก้ไขสายตาที่กระจกตา

การผ่าตัดที่ใช้แสงเลเซอร์ในการปรับความโค้งของกระจกตา เช่น PRK, LASIK และ ReLEx SMILE ซึ่งเป็นวิธีที่ได้รับการยอมรับในปัจจุบัน ด้วยผลลัพธ์ที่แม่นยำและมีภาวะแทรกซ้อนน้อย การฟื้นตัวหลังการผ่าตัดเร็วขึ้น แต่ในช่วง 3 เดือนแรก การมองเห็นอาจยังไม่คงที่ ดังนั้น นักบินจะต้องงดการบินเป็นระยะเวลาอย่างน้อย 3 เดือนหลังการผ่าตัด

2. การผ่าตัดแก้ไขสายตาที่เลนส์ตา

บางกรณีของนักบินที่มีข้อจำกัด เช่น กระจกตามีความบางมากเกินไป หรือมีความโค้งผิดปกติ รวมถึงผู้ที่มีโรคกระจกตา อาจทำให้ไม่สามารถทำการผ่าตัดแก้ไขที่กระจกตาได้ ในกรณีนี้ ทางเลือกคือการผ่าตัดแก้ไขที่เลนส์ตาด้วยการใช้เลนส์เสริม (ICL) สำหรับนักบินอาวุโสที่มีต้อกระจก ร่วมด้วย ควรพิจารณาผ่าตัดใส่เลนส์เทียม เพื่อรักษาต้อกระจกและแก้ไขสายตาไปพร้อมกัน

บทความโดย : น.ท.นพ. เตชิษฐ์ มีระเสน แพทย์ผู้ชำนาญด้านเวชศาสตร์ป้องกัน (แขนงเวชศาสตร์การบิน) และจักษุวิทยา Certificate of Aviation Medicine (Germany) นายแพทย์ผู้ตรวจ สำนักงานการบินพลเรือนแห่งประเทศไทย
ศูนย์เวชศาสตร์การบินพลเรือน โรงพยาบาลสมิติเวช ศรีนครินทร์