“โรคย้ำคิด ย้ำทำ (OCD)” มีความคิดวนซ้ำๆ ยิ่งคิดยิ่งเพิ่มความเครียด คุณอยู่ในกลุ่มเสี่ยงหรือไม่

หากคุณมักมีความคิดที่วนเวียนซ้ำๆ จนก่อให้เกิดความกังวลใจ และไม่สามารถหยุดคิดได้ นี่อาจเป็นสัญญาณของโรคย้ำคิดย้ำทำ หรือ Obsessive-Compulsive Disorder (OCD) ซึ่งมักมาพร้อมกับพฤติกรรมที่ทำซ้ำๆ เช่น การตรวจสอบว่าปิดน้ำหรือยัง ปิดไฟหรือยัง หรือปิดแอร์หรือยัง ซึ่งเป็นพฤติกรรมที่หลายคนทำก่อนออกจากบ้านเพื่อคลายความกังวล แม้ว่าตัวเองจะรู้ว่าเป็นสิ่งที่ไม่สมเหตุสมผล แต่หากอาการเหล่านี้รุนแรงจนส่งผลต่อการทำงานหรือการใช้ชีวิต แม้จะตรวจสอบแล้วก็ยังไม่สบายใจ ควรตรวจสอบตัวเองว่ากำลังเสี่ยงเป็น “โรคย้ำคิดย้ำทำ” หรือไม่ เพื่อหาวิธีแก้ไขอย่างทันท่วงที

โรคย้ำคิด ย้ำทำ (OCD) เกิดจากการทำงานที่ผิดปกติของสมองและระบบประสาท ซึ่งอาจมีสาเหตุหลักมาจาก 2 ปัจจัย ได้แก่ การทำงานที่มากเกินปกติของสมองบางส่วน เช่น สมองส่วน Orbitofrontal, Cingulate Cortex, Caudate และ Thalamus หรือความผิดปกติของสารเซโรโทนิน (Serotonin) ซึ่งเป็นสารสื่อประสาทที่ควบคุมอารมณ์และความรู้สึก นอกจากนี้ ยังอาจเกิดจากปัจจัยทางพันธุกรรมหรือประสบการณ์เลวร้ายในชีวิต เช่น การเผชิญเหตุการณ์รุนแรงในวัยเด็ก การถูกทารุณกรรมทั้งทางร่างกายและจิตใจ หรือปัญหาชีวิตที่หนักหน่วง ก็สามารถเพิ่มความเสี่ยงในการเป็นโรคนี้ได้

ผู้ป่วยโรคย้ำคิด ย้ำทำ อาจมีเพียงอาการย้ำคิด (Obsession) ซึ่งเป็นความคิดที่วนเวียนอยู่ในสมองซ้ำๆ ทำให้เกิดความกังวลใจและไม่สามารถหยุดคิดได้ บางครั้งอาจเกิดจากจินตนาการที่ทำให้เชื่อว่าจะมีเหตุร้ายเกิดขึ้น หรืออาจมีอาการย้ำทำ (Compulsion) ซึ่งเป็นการตอบสนองต่อความคิดเหล่านั้นด้วยการกระทำบางอย่างเพื่อลดความกังวลหรือความกลัว เช่น คิดว่ามือสกปรกจึงต้องล้างมือซ้ำๆ ส่วนใหญ่พบว่าผู้ป่วยร้อยละ 80 มีทั้งอาการย้ำคิดและย้ำทำร่วมกัน ในขณะที่อีกร้อยละ 20 มีเพียงอาการย้ำคิดเท่านั้น โดยพฤติกรรมที่สังเกตได้ชัดเจนมีดังต่อไปนี้

• กลัวความสกปรกมากกว่าปกติ กลัวการติดเชื้อจากการสัมผัสสิ่งของต่างๆ
• รู้สึกไม่สบายใจทันทีเมื่อเห็นสิ่งของไม่เป็นระเบียบหรือไม่สมดุล
• กังวลเกี่ยวกับความปลอดภัยในชีวิตประจำวัน เช่น คิดว่าลืมปิดเตาแก๊สหรือลืมล็อกประตู
• มีความคิดยึดติดหรือเชื่อมั่นอย่างแรงกล้าในเรื่องศาสนาหรือเพศ

• ล้างมือหรือทำความสะอาดสิ่งของบ่อยครั้งเกินความจำเป็น
• ตรวจสอบความเรียบร้อยซ้ำๆ เช่น การปิดแก๊สหรือล็อกประตูหลายรอบ
• จัดสิ่งของให้เป็นระเบียบตามรูปแบบเฉพาะตัว เช่น ต้องหันไปทางเดียวกันทั้งหมด
• ทำสิ่งต่างๆ ให้ครบตามจำนวนที่กำหนดไว้
• ชอบเก็บสะสมสิ่งของมากเกินความจำเป็น

แม้ว่าโรคย้ำคิด ย้ำทำจะยังไม่สามารถรักษาให้หายขาดได้ แต่ในปัจจุบันก็มียาที่ช่วยบรรเทาและควบคุมอาการได้ รวมถึงการบำบัดทางจิตเวช โดยยาที่แพทย์มักใช้กับผู้ป่วยโรคนี้ส่วนใหญ่เป็นยาต้านเศร้า ซึ่งก่อนเริ่มใช้ยาควรปรึกษาแพทย์และพูดคุยถึงรายละเอียดอย่างละเอียด

หากคุณสงสัยว่าตัวเองอาจเป็นโรค OCD ให้ลองสังเกตว่าการย้ำคิดย้ำทำนั้นส่งผลกระทบต่อชีวิตประจำวันหรือไม่ เช่น ทำให้เกิดความเครียด ความทุกข์ทรมาน หรือไม่สามารถหยุดคิดได้ รวมถึงผลกระทบทางร่างกาย เช่น การกินที่เปลี่ยนไป หรือการล้างมือบ่อยจนผิวหนังมีปัญหา นอกจากนี้ หากพฤติกรรมเหล่านี้ใช้เวลามากกว่า 1 ชั่วโมงต่อวัน ก็อาจเป็นสัญญาณของโรค

หากสงสัยว่าตนเองมีอาการ ควรปรึกษาแพทย์ทันที และควรอดทนกับการบำบัดและการฝึกฝนตนเอง เนื่องจากอาการของโรคนี้มักค่อยๆ ดีขึ้นช้าๆ นอกจากนี้ การออกกำลังกายสม่ำเสมอ หลีกเลี่ยงสิ่งที่กระตุ้นความกลัว รักษาสุขภาพให้แข็งแรง และทำกิจกรรมที่ช่วยคลายเครียด เช่น ดูหนัง ฟังเพลง หรืออ่านหนังสือ ก็สามารถช่วยลดความรุนแรงของอาการได้

แม้ว่าโรคย้ำคิด ย้ำทำ จะไม่เป็นอันตรายถึงชีวิต แต่ก็ส่งผลกระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวัน การทำงาน และอาจสร้างความรำคาญใจได้อย่างมาก ผู้ป่วยสามารถเข้ารับการรักษาเพื่อบรรเทาอาการได้ โดยการรับประทานยาตามคำแนะนำของแพทย์หรือเข้ารับการบำบัดจากนักจิตบำบัด ซึ่งจะช่วยให้อาการทุเลาลงและสามารถควบคุมได้

บทความโดย : โรงพยาบาลเปาโล พหลโยธิน