Buzz
Trí thông minh cảm xúc là khả năng theo dõi và nhận biết cảm giác và tình cảm của bản thân cũng như của người khác, phân biệt chúng, và áp dụng thông tin này để điều chỉnh suy nghĩ và hành động của mình.
Định nghĩa này được Peter Salovey và John D. Mayer - hai nhà nghiên cứu được coi là người sáng lập ra lý thuyết về trí thông minh cảm xúc (Emotion Intelligence Quotient - EQ).
Theo Steven J. Stein - một chuyên gia tâm lý học lâm sàng và là CEO của Multi-Health System (MHS), một công ty hàng đầu thế giới trong việc xuất bản các bài kiểm tra - nhận thức và kiểm soát cảm xúc được coi là một trong những yếu tố quan trọng giúp đạt được thành công trong cuộc sống cá nhân cũng như tại nơi làm việc.
Các chuyên gia tâm lý cũng chỉ ra rằng, chúng ta có thể tự nâng cao trí thông minh cảm xúc của mình, và phương pháp tốt nhất để làm điều này là thực hành trong cuộc sống hàng ngày.
“Qua việc luyện tập và nhận phản hồi về hành động của chính mình, đặc biệt là từ những người có kinh nghiệm, bạn có thể tự điều chỉnh hành vi của mình, đồng thời hiệu quả hơn trong việc nhận ra và kiểm soát cảm xúc của bản thân cũng như của người khác”, Stein viết trong cuốn sách Trí Thông Minh Cảm Xúc.
Trong tác phẩm đó, Stein phân tích về các biện pháp ảnh hưởng đến trí thông minh cảm xúc, giúp bạn tạo ra những thay đổi ban đầu và dần nâng cao EQ của mình. Mỗi biện pháp mà chuyên gia đề xuất mang lại những giá trị độc đáo, như giúp bạn nhận biết và kiểm soát bản thân tốt hơn, từ đó sử dụng mạnh mẽ nguồn lực bên trong của mình, hoặc thể hiện sự cảm thông với người khác để xây dựng mối quan hệ tốt hơn...
Tùy thuộc vào nhu cầu hiện tại của bạn, bạn có thể ưu tiên các bước để rèn luyện và nâng cao trí thông minh cảm xúc của mình từ những hướng dẫn sau của Tiến sĩ Steven J. Stein.
1. Nhận biết bản thân tốt hơn
Một trong những phần quan trọng nhất của trí thông minh cảm xúc là khả năng nhận biết bản thân. Theo nhiều cách, điều này là cơ sở của tất cả các khía cạnh khác. Để nhận biết cảm xúc của người khác, bạn phải hiểu được cảm xúc của chính mình đã.
Bạn có thể nhận biết các cảm xúc của bản thân tốt hơn thông qua các hình thức như thiền hoặc thiền định. Tham gia một khóa học, tham gia một nhóm hoặc thuê một người hướng dẫn có thể giúp bạn phát triển những kỹ năng này để nhận biết cơ thể, cảm xúc hoặc suy nghĩ của chính mình tốt hơn.
Một cách khác để nhận biết bản thân tốt hơn là ghi chép vào sổ cảm xúc của mình qua nhiều khoảng thời gian khác nhau. Bằng cách mở rộng vốn từ vựng cảm xúc và sử dụng chúng để mô tả các trạng thái suy nghĩ khác nhau trong ngày, bạn sẽ trở nên nhạy cảm hơn với cảm xúc của mình.
Ngoài ra, hãy tập trung vào mức độ của cảm xúc. Đánh giá cảm xúc trên một thang điểm từ 1 đến 10. Bạn càng xác định rõ ràng, bạn sẽ dễ dàng kiểm soát và điều chỉnh chúng hơn.
2. Bộc lộ suy nghĩ, cảm xúc và niềm tin
Biết cách thể hiện cảm xúc thường giúp bạn quản lý chúng. Tất nhiên, bạn có thể giữ lại mọi thứ, không chia sẻ suy nghĩ, cảm xúc, niềm tin với người khác. Nhưng điều này không chỉ khó khăn mà còn khiến cuộc sống của bạn trở nên cô đơn hơn. Không ai có thể hiểu bạn và bạn cũng không thể hiểu bất kỳ ai. Mọi người đều mong muốn có một mối quan hệ chân thành với một số người mà họ thực sự tin tưởng.
Ngược lại, bạn có thể chia sẻ suy nghĩ, cảm xúc, niềm tin của mình với tất cả mọi người. Nhưng điều này có thể là một sai lầm. Đầu tiên, không phải ai cũng quan tâm đến cảm xúc và suy nghĩ của bạn. Thứ hai, có người có thể cảm thấy khó chịu và xem thường việc bạn bộc lộ cảm xúc của mình.
Hãy nhằm vào giữa, hay tôi gọi là sự quyết đoán. Sự quyết đoán là việc chia sẻ cảm xúc, suy nghĩ và niềm tin một cách thích hợp. Nói một cách đơn giản là bạn nên chia sẻ với người đúng, vào thời điểm thích hợp, và hiểu rõ quan điểm của mình.
3. Khám phá đam mê bên trong
Ngày qua ngày, mọi người thường chạy đua với công việc hàng ngày mà họ phải làm, nhưng có bao nhiêu người thực sự hạnh phúc với công việc của mình? Tôi từng gặp nhiều người cảm thấy như bị giam cầm bởi công việc hiện tại. Thật khó để họ có thể tự giải thoát và tiến về hướng mà họ thực sự mong muốn. Thường thì, vì theo đuổi cơ hội và tiền bạc, con người thường dừng lại ở vị trí mà họ đang đứng.
Một số người dành sức mạnh để chiến đấu cho công việc mà họ đam mê. Mỗi người đều có niềm đam mê với một công việc, một hoạt động hoặc một sở thích riêng, nhưng không phải ai cũng nhận ra điều đó một cách dễ dàng. Bạn có thể gặp một họa sĩ đang đối diện với nguy cơ khó khăn nhưng vẫn kiên quyết từ chối những công việc thông thường để theo đuổi giấc mơ của mình. Đôi khi, xã hội không dễ dàng cho phép bạn thực hiện công việc mà bạn thực sự yêu thích, nhưng nếu bạn biết chuẩn bị kỹ lưỡng, bạn có thể thành công.
4. Hiểu rõ điểm mạnh và điểm yếu của bản thân
Một số người luôn cho rằng họ biết tất cả mọi thứ, trong khi một số khác thường tự đánh giá mình quá thấp. Điều quan trọng là phải hiểu rõ điểm mạnh và điểm yếu của mình. Hiểu rõ bản thân giúp bạn đưa ra những quyết định đúng đắn trong cuộc sống. Ví dụ, nếu bạn biết tập trung vào ưu điểm của mình, bạn có thể đạt được nhiều hơn từ cuộc sống. Theo đuổi và đam mê những gì bạn có thể làm giúp bạn sống cuộc sống trọn vẹn hơn.
Tập trung quá nhiều vào điểm yếu của bản thân, trừ khi nó ảnh hưởng đến cuộc sống hàng ngày, sẽ ngăn bạn khám phá những điều tốt đẹp hơn trong cuộc sống.
Có lẽ khi phải đưa ra quyết định, chúng ta thường nhận được thông điệp từ bên trong. Có những quyết định khiến ta cảm thấy thật tuyệt vời, trong khi những quyết định khác khiến ta căng thẳng. Cảm giác đó có thể coi như là một thông điệp từ trái tim, thay vì từ lý trí. Mọi người thường nhận thức được sự quan trọng của tri thức cảm xúc, nhưng chỉ có ít người chú ý đến nó.
5. Chắp cánh lập trường của người khác
Đồng cảm là một trạng thái cảm xúc mạnh mẽ đến tận cùng. Đa số những nhân vật nổi tiếng như Bill Clinton, Công nương Diana, Oprah Winfrey, và các nhà lãnh đạo đều có khả năng đồng cảm.
Nâng cao kỹ năng đồng cảm giúp chúng ta gần gũi hơn với người khác, nhận được sự hỗ trợ khi cần, và giảm bớt gánh nặng trong tương lai. Sự hiểu biết thấu đáo về người khác mang lại sự tôn trọng từ phía họ. Hãy thể hiện rằng bạn không chỉ quan tâm đến bản thân mình.
Cách tiếp cận đầu tiên của việc học đồng cảm là chú ý đến người khác hơn. Hãy lắng nghe cẩn thận khi nói chuyện với họ, nghe họ chia sẻ và hiểu rõ điều họ muốn truyền đạt. Tiến bộ trong việc hiểu câu chuyện và tập trung vào những gì đối phương muốn nói giúp chúng ta trở nên đồng cảm hơn.
6. Kiểm soát cảm xúc của người khác
Có khả năng quản lý cảm xúc của người khác là một kỹ năng ấn tượng. Bạn có thể thấy những lãnh đạo xóa bỏ sự căng thẳng trong một phòng đông người. Một ví dụ rõ ràng là cách thị trưởng New York, Rudy Giuliani, xử lý tình hình sau vụ tấn công 11/9. Ông là một trong những chính trị gia xuất sắc nhất, kiên nhẫn trước truyền thông và giúp người dân vượt qua những thời điểm khó khăn.
Mặt khác, bạn đã chứng kiến nhiều người không biết cách xử lý tình huống cảm xúc của người khác. Hãy tưởng tượng CEO của một công ty phải đối mặt với truyền thông mà không có chuẩn bị. Sử dụng ngôn từ không đúng, biểu cảm sai lầm, hoặc tránh né câu hỏi có thể khiến người xem cảm thấy thêm tức giận hoặc thất vọng.
Quản lý cảm xúc người khác gồm hai bước. Bạn chỉ cần thực hiện hai bước sau:
Nâng cao sự đồng cảm của chính mình
Hãy đặt mình vào vị trí của người khác, cảm nhận niềm vui, nỗi đau, hy vọng hoặc nỗi sợ của họ. Hỏi họ và quan sát. Họ thích gì? Họ yêu thích hoạt động nào? Họ thích ăn gì? Điều gì khiến họ vui hoặc buồn?
Đáp lại người khác theo cách bạn mong muốn để giảm bớt nỗi đau
Quản lý cảm xúc của người khác đòi hỏi một số kỹ năng cụ thể. Đầu tiên, xác định mục tiêu của bạn. Bạn muốn họ cảm thấy như thế nào? Vui vẻ, bình tĩnh, cảnh giác hay tập trung? Sau đó, hiểu cách dẫn họ đến mục tiêu đó.
Hãy nhớ lại lần cuối bạn nghe một bài diễn thuyết đầy cảm hứng, xem một bộ phim tác động sâu vào bạn. Một trải nghiệm mạnh mẽ thường được tạo ra từ việc kích thích mỗi cung bậc cảm xúc mà diễn giả hoặc đạo diễn muốn bạn trải qua. Bạn có thể tạo ra mô hình này bằng cách thiết lập một mục tiêu hoặc cho người khác biết bạn muốn hướng đến đâu.
Chẳng hạn như:
- Chúng ta phải bình tĩnh đối mặt với tình huống này.
- Là một gia đình, chúng ta phải nhận thức rõ những gì đang xảy ra.
- Có vài vấn đề nghiêm trọng xảy ra, chúng ta phải tỉnh táo.
Sau đó, bạn có thể tiếp tục xây dựng mục tiêu bằng cách kể câu chuyện hoặc đưa ra ví dụ. Bạn cần truyền đạt cho đối tác thấy rằng cả hai đang ở trên cùng một thuyền - và hợp tác sẽ mang lại lợi ích tốt nhất cho cả hai. Bằng sự kiên nhẫn trong thái độ, cử chỉ, giọng điệu và thông điệp, bạn có thể tạo ra ảnh hưởng mạnh mẽ đưa cảm xúc của đối phương gần hơn với mục tiêu mà bạn mong muốn họ đạt được.
7. Có trách nhiệm xã hội
Trách nhiệm xã hội là một trong những trải nghiệm cảm xúc cao nhất. Nó chứng tỏ bạn thực sự quan tâm đến mọi người xung quanh, đặc biệt là những người khó khăn hơn. Trách nhiệm xã hội không chỉ là vấn đề cá nhân - mà còn là cách bạn đóng góp để giúp đỡ người khác.
Trách nhiệm xã hội có nhiều mức độ:
- Ở mức cơ bản, bạn có thể quyên góp tiền cho các tổ chức từ thiện hoặc cho những ý tưởng xứng đáng. Dù bạn muốn đưa quyên góp thành một phần trong bất kỳ dự định trách nhiệm xã hội nào thì đây cũng chỉ đóng vai trò là bước khởi đầu.
- Ở mức tiếp theo, bạn tiến tới giúp đỡ các tổ chức quyên góp tiền. Bạn có thể nhờ bạn bè, người thân, hàng xóm hoặc đồng nghiệp. Bạn có thể tham gia các sự kiện để gây quỹ như chạy bộ, đi bộ, nấu ăn hoặc đạp xe.
- Phần có tác động lớn nhất của trách nhiệm xã hội đòi hỏi cá nhân bạn phải tự mình hành động vì một lý tưởng cao cả. Hãy nghĩ cách để giúp đỡ những người khó khăn. Bạn có thể bắt đầu bằng việc xác định lý tưởng nào là quan trọng nhất với mình. Bạn có thể cảm thấy đặc biệt quan trọng đến việc hỗ trợ về bạo lực gia đình, người vô gia cư, xây dựng điểm phát thức ăn từ thiện, chăm sóc sức khỏe cho người già …
Sau khi đã xác định được lý tưởng bạn muốn hỗ trợ, tiếp theo hãy nghĩ đến cách nào để đóng góp tốt nhất. Bạn có thể tham gia phục vụ tổ chức, đăng ký làm tình nguyện viên, tham gia các hoạt động tương tự khác.
8. Quản lý cơn bốc đồng của bản thân
Quản lý cảm xúc của mình, đặc biệt là cơn bốc đồng, đóng vai trò như một cột trụ khác của trí thông minh cảm xúc (bên cạnh việc nhận thức cảm xúc cá nhân và quản lý cảm xúc của những người xung quanh). Thông qua việc nhận thức cảm xúc của mình, bạn sẽ chuẩn bị tốt hơn cho việc quản lý cảm xúc của mình.
Có 3 cách cơ bản để quản lý cơn bốc đồng:
- Phân tâm: Khi cảm thấy mất kiểm soát với cơn bốc đồng, hãy nhanh chóng thực hiện phân tâm. Chuyển hướng suy nghĩ bằng cách đếm từ một đến mười hoặc tập trung vào những suy nghĩ đã chuẩn bị trước đó. Bạn có thể luyện tập thay đổi suy nghĩ, hoặc chuyển đến các chủ đề như thời tiết, bữa sáng, địa điểm du lịch sắp tới, dự án đang thực hiện hoặc bất kỳ sự kiện nào khác.
- Phân tích: Phương pháp phân tích yêu cầu bạn tạm dừng và suy nghĩ mỗi khi cảm thấy bốc đồng. Có thể tự hỏi:
+ Tại sao mình lại nghĩ về vấn đề này?
+ Việc suy nghĩ về vấn đề này có giúp ích không?
+ Mình có thể nghĩ về điều gì khác không?
+ Có điều gì tốt hơn để nghĩ không?
- Đương đầu: Chiến thuật đương đầu yêu cầu bạn sẵn sàng. Những suy nghĩ này bao gồm:
+ Tôi nhận ra tôi có khả năng điều chỉnh suy nghĩ của mình.
+ Chỉ cần tôi chậm lại một chút.
+ Phải suy nghĩ cẩn thận một lần nữa.
+ Tôi không cần phải đưa ra câu trả lời ngay lập tức.
+ Tôi có thể tìm ra các phương pháp thay thế.
Những chiến thuật đã được đề cập ở trên có thể giúp bạn thành công trong việc đối mặt với các vấn đề hoặc sự kiện căng thẳng nếu như bạn chịu dành thời gian luyện tập trước. Việc sử dụng chiến thuật không thông qua chuẩn bị sẽ chẳng thể có hiệu quả được. Lên kế hoạch và luyện tập sẽ giúp ích rất nhiều trong việc đối mặt với những suy nghĩ, lời nói và hành động bốc đồng.
Các kỹ năng trên có tác dụng tốt với cơn bốc đồng ở mức độ trung bình. Nếu gặp vấn đề liên quan đến chứng rối loạn tăng động giảm chú ý, bạn cần các giải pháp mạnh mẽ hơn. Hãy tham khảo ý kiến từ các chuyên gia tâm lý hoặc tâm thần có kinh nghiệm để giúp bạn hoặc người thân của bạn khắc phục khó khăn trong việc tập trung.
9. Hãy linh hoạt hơn
Hầu hết mọi người đều có những thói quen hàng ngày và cách làm việc quen thuộc. Tuy nhiên, việc này có thể dẫn đến việc mất khả năng thay đổi linh hoạt và bị tuột mất cơ hội. Hãy mở cửa cho sự thay đổi và phát triển bản thân bằng cách linh hoạt hơn trong cách suy nghĩ và hành động.
Người thông minh về cảm xúc là người biết cân nhắc khi nên tiếp tục và khi nào cần thay đổi trạng thái cảm xúc. Họ có khả năng điều chỉnh cần thiết khi cần.
Nếu bạn gặp khó khăn trong việc thay đổi, hãy suy nghĩ về những kết quả có thể đạt được. Hãy mở lòng đón nhận những thay đổi, bởi đó là cách để phát triển và trưởng thành.
10. Hãy hạnh phúc
Bạn cảm thấy hạnh phúc như thế nào? Điểm số của bạn từ 1 đến 10 là bao nhiêu?
Những người thông minh về cảm xúc thường là những người hạnh phúc. Và họ không chỉ hạnh phúc với những điều nhỏ nhặt.
Hạnh phúc đích thực không chỉ đến từ bên ngoài mà còn đến từ bên trong. Hãy trở thành người biết điều chỉnh cảm xúc để tận hưởng cuộc sống với niềm vui và sự sảng khoái.
Dù cảm xúc có thể thay đổi nhưng bạn hoàn toàn có thể kiểm soát chúng. Thông minh trong cảm xúc chính là khóa mở cánh cửa đến hạnh phúc và sự thịnh vượng.
Hãy là người hạnh phúc và bạn sẽ thu hút sự tôn trọng, vượt qua khó khăn dễ dàng hơn và trở nên hữu ích hơn cho xã hội.
Rất ít người biết cách quản lý hạnh phúc của mình. Hãy trở thành người lan toả hạnh phúc và bạn sẽ cảm thấy hạnh phúc hơn gấp nhiều lần.
Hãy nhớ rằng, khi bạn phát triển trí thông minh cảm xúc, bạn không chỉ chia sẻ hạnh phúc mà còn nhận được những điều vô giá.
