100 năm sau khi lăng mộ của Vua Tut được khai quật, vẫn còn nhiều bí ẩn đang chờ đợi các nhà khảo cổ khám phá sâu hơn.

Mặc dù đã trôi qua một thế kỷ kể từ cuộc khám phá lăng mộ của Vua Tut, nhưng những câu hỏi và tranh luận vẫn làm cho những nhà khảo cổ và các học giả về Ai Cập tiếp tục tò mò.

Vào ngày 4/11/1922, lăng mộ của Vua Tutankhamun chính thức được khai quật, và cho đến ngày nay, nó vẫn là một trong những khám phá khảo cổ nổi tiếng nhất trong lịch sử hiện đại.

Gần đây, Zahi Hawass, người từng là Bộ trưởng Bộ Cổ vật Ai Cập, trong một cuộc phỏng vấn với đài NBC, đã tiết lộ rằng các nhà khảo cổ mới đã phát hiện ra nhiều quan tài, tài liệu bằng giấy cỏ và các hiện vật khác tại di tích Saqqara ở Giza, gần thủ đô Cairo.

Vua Tutankhamun, hay còn được gọi là Vua Tut, là một Pharaoh của Vương triều thứ 18 của Ai Cập cổ đại, trị vì từ năm 1332-1323 TCN. Ông lên ngôi khi mới 9 tuổi và trị vì không lâu, trước khi qua đời ở tuổi 18.

Người ta tin rằng vị vua trẻ tuổi này đã trải qua cuộc đời khó khăn do mắc phải các vấn đề về sức khỏe như dị tật hở hàm ếch, vẹo cột sống và hệ miễn dịch suy yếu. Theo một nghiên cứu, ông qua đời do bệnh sốt rét và một vết gãy ở chân.

Mặc dù thời gian của 'cậu bé Pharaoh' Tutankhamun không dài, nhưng lăng mộ của ông đã gây sốc với các nhà khảo cổ. Đến ngày nay, các chuyên gia Ai Cập vẫn tin rằng chúng ta mới chỉ khám phá được một phần của lăng mộ, với nhiều bí ẩn vẫn còn chưa được giải đáp.

Khám phá vẫn là một trải nghiệm hấp dẫn ngoài những giấc mơ táo bạo nhất.

Cách đây một thế kỷ, nhà khảo cổ học người Anh Howard Carter và nhóm của ông phát hiện nghĩa địa cuối cùng của 'cậu bé Pharaoh'. Từ đó, nghiên cứu về lăng mộ và vị vua của nó đã mở ra nhiều thông tin mới.

Tuy nhiên, nhiều bí ẩn vẫn tồn tại, bao gồm mối quan hệ giữa Tutankhamun và Nữ hoàng Nefertiti, ảnh hưởng của ông trong vai trò là một vị vua, hoặc thậm chí là nguyên nhân cái chết của ông. Các phát hiện mới đang tiếp tục làm sáng tỏ những điều này.

Dù vậy, cũng sẽ có nhiều tranh cãi và giải thích khác nhau được nêu ra.

Sự kiên nhẫn đã là chìa khóa cho khám phá Tutankhamun. Vào ngày 4 tháng 11 năm 1922, Carter và nhóm của ông đã tìm kiếm một ngôi mộ hoàng gia chưa được khám phá tại Thung lũng các vị vua Ai Cập, sau 5 năm nỗ lực.

Mặc dù mọi người tin rằng tất cả những gì có thể được tìm thấy đã được tìm ra, nhưng Carter đã quyết định dành mùa đào cuối cùng để kiểm tra các căn lều cổ xưa từ thời xây dựng lăng mộ.

'Gần như chúng tôi đã thất bại...', ông và nhà khảo cổ học Arthur Cruttenden Mace viết trong cuốn sách Khám phá lăng mộ của Tutankhamun, tường thuật về chuyến thám hiểm của họ.

Ông không thể ngờ rằng những nhát cuốc cuối cùng trong nỗ lực tuyệt vọng của mình lại dẫn đến một khám phá vượt xa những giấc mơ táo bạo nhất của họ.

Dưới các túp lều đó, nhóm khai quật phát hiện một bậc thang được khắc vào đá. Trong vài ngày, họ đã khai quật được một bậc thang dốc và một con đường dài khoảng 10m dẫn đến một cánh cửa được bịt kín bằng thạch cao và niêm phong nghĩa trang hoàng gia.

Carter phải đợi cho đến khi nhà hảo tâm của nhóm, George Edward Stanhope Molyneux Herbert, bá tước thứ 5 của Carnarvon, người tài trợ cho công việc của họ, đến thực địa mới. Ngày hôm sau, nhóm đã khai quật được một cầu thang dốc và một cánh cửa được niêm phong bằng thạch cao và niêm phong nghĩa trang hoàng gia.

Vào ngày 24 tháng 11 năm 1922, cánh cửa được mở ra, tiếp tục là một hành lang dài hơn 10m đến một lớp cửa tiếp theo.

Cuối cùng, vào ngày 26 tháng 11, Carter khoan một lỗ nhỏ vào cánh cửa và đặt một cây nến qua, chiếu sáng lần đầu tiên vào căn phòng đã im lìm trong bóng tối suốt gần 3.300 năm.

Cảnh tượng khiến ông lặng thinh khi đôi mắt dần quen với bóng tối. 'Các chi tiết của căn phòng từ từ hiện ra sau màn sương mù, những con vật kỳ lạ, những bức tượng và vàng - khắp mọi nơi là ánh vàng lấp lánh,' Carter viết trong cuốn sách của ông, nhớ lại khoảnh khắc đang đối diện với tiền sảnh lăng mộ của Tutankhamun.

Bí ẩn xung quanh lăng mộ của vị vua trẻ

Carter tiếp tục thực hiện một nghiên cứu tỉ mỉ kéo dài hàng thập kỷ về 4 mật thất tạo nên lăng mộ và hơn 5.000 hiện vật bên trong chúng. Nhà Ai Cập học Salima Ikram từ Đại học Mỹ ở Cairo nói: 'Tôi biết ơn ông đã tìm thấy ngôi mộ đó. Nếu là ai khác, chúng ta sẽ ít hơn về di vật' (có lẽ để nói về việc một số nhà khảo cổ có thể đã 'lợi dụng' các di vật).

Mặc dù Carter đã thu thập các đồ tạo tác từ lăng mộ cho bộ sưu tập cá nhân của mình, ông vẫn cẩn thận hơn trong việc ghi chép về lăng mộ so với một số thợ khai quật khác đang làm việc ở Ai Cập vào thời điểm đó.

Carter mời nhiếp ảnh gia khảo cổ học Harry Burton, người đang làm việc với một đoàn thám hiểm được tài trợ bởi Bảo tàng Nghệ thuật Metropolitan ở New York, để chụp ảnh quá trình khai quật lăng mộ, ghi lại chi tiết từng căn phòng trước khi chuyển đi bất kỳ đồ vật nào.

Mỗi hiện vật đều được ghi số và đánh dấu trên bản đồ. Ông Zahi Hawass nói rằng Carter “đã được huấn luyện bởi nhà khảo cổ học quan trọng nhất thời đó, Sir Flinders Petrie”. Các phương pháp của Carter vẫn được các nhà Ai Cập học hiện đại sử dụng để ghi lại các mộ hoặc các phòng chứa đầy tài tác, tuy có một số thay đổi dựa vào sự tiến bộ công nghệ.

Thiên hạ nhờ tác phẩm của Carter và những người tiếp nối mà bắt đầu hiểu rõ hơn về Vua Tut và gia đình ông. Tutankhamun là con trai của Pharaoh Akhenaten, một người đã “cách mạng hóa” việc thờ tự các vị thần và có ảnh hưởng sâu sắc tới xã hội và kinh tế Ai Cập.

Trước khi cha mất vào năm 1336 TCN, Tutankhamun được gọi là 'Tutankhaten', có nghĩa là 'hình ảnh sống của Aten' (Aten là vị thần mà Akhenaten thờ). Câu chuyện về Vua Akhenaten và việc thờ tự vị thần, cũng như thành phố mới của ông, là một chủ đề rất hấp dẫn.

Nhưng có lẽ quan trọng hơn cả là mối quan hệ giữa Vua Tut và Hoàng hậu Nefertiti, chính thất của Akhenaten, được miêu tả như có quyền lực ngang ngửa với chồng mình. Vai trò của bà trong việc cai trị Ai Cập đã thu hút sự quan tâm của các học giả.

Thời kỳ cai trị của bà kết thúc ra sao và sự chuyển giao quyền lực sang thời kỳ của Tutankhamun là câu hỏi mà các nhà nghiên cứu đang tìm kiếm. Có người nghi ngờ rằng bà không phải là mẹ của Tutankhamun, mà thay vào đó, Kiya - một phi tần của Vua cha, được cho là đã sinh ra ông.

Các tác phẩm nghệ thuật của thời kỳ Amarna thường mô tả hoàng gia, thường là Nefertiti với các cô con gái, nhưng không có con trai.

Sau khi Akhenaten qua đời, một Pharaoh bí ẩn có tên là Smenkhkara đã lên ngôi. Danh tính của vị vua này vẫn là một vấn đề gây tranh cãi dữ dội. Một số nhà Ai Cập học suy đoán rằng Smenkhkara có thể là Nefertiti dùng một cái tên khác, khiến bà trở thành một trong số ít phụ nữ cai trị Ai Cập một mình. Ikram nói: “Tôi nghĩ Nefertiti có thể đã cai trị với tư cách là một vị vua”.

Một mảnh gốm có tên Smenkhkara, được nhóm của Hawass tìm thấy tại thành phố có tên là “Aten rực rỡ” gần Thung lũng Các vị vua, ủng hộ quan điểm này. Hawass nói: “Đây là một khám phá thực sự lớn vì chúng tôi không biết Smenkhkara là ai. Tôi tin rằng bây giờ Smenkhkara có thể chính là Nefertiti”. Một bức tượng nhỏ mang hình tượng nhà cai trị nữ được tìm thấy trong lăng mộ của Tut củng cố niềm tin của Hawass.

Ông nói, không có gì lạ khi một vị vua thay đổi tên sau một sự thay đổi lớn trong chính trị trong thời kỳ cai trị của mình. Hawass cho biết một Nữ hoàng khác, Hatshepsut, cũng đã đổi tên để lấy danh tính của một vị vua nam từ hơn 100 năm trước Nefertiti.

Smenkhkara chỉ cai trị khoảng 4 năm. Sau đó, vào năm 1332 TCN, Tutankhamun lên ngôi khi mới 8 hoặc 9 tuổi để điều hành một quốc gia đầy biến động.

Các nhà Ai Cập học đã suy đoán rằng ông là một vị vua bù nhìn bị thao túng bởi các cố vấn già dặn hơn từng là cố vấn của cha vua: Ay, người sẽ kế vị Tutankhamun, và Horemheb, tướng quân của Ai Cập và người sẽ kế vị Ay vài năm sau đó, bởi các thay đổi lớn về tôn giáo và dời đô không phải là ý tưởng của riêng vua trẻ.

Một số phát hiện mới về cuộc đời của Vua Tut cũng không thể thành hiện thực nếu thiếu công nghệ phân tích DNA. Các nghiên cứu trước đây về DNA cổ đại thu được từ vua Tut và nhiều thành viên hoàng gia khác đã tiết lộ manh mối về thói quen cận huyết trong gia đình này.

Hiện tại, Hawass đang tích cực nghiên cứu DNA của 2 xác ướp chưa xác định được tìm thấy tại Thung lũng Các vị vua. Ông tin rằng đó có thể là Nefertiti và Hoàng hậu Ankhesenamun, vợ của Tutankhamun. Hawass dự kiến sẽ có kết quả phân tích ADN vào tháng 12. Nếu xác ướp thuộc về các thành viên trong gia đình Tutankhamun, thì công trình có thể giải quyết một số câu hỏi về mối quan hệ của ông với Nefertiti và các thành viên khác trong triều đại.

Tuy nhiên, dù có bằng chứng DNA, việc giải quyết vấn đề không hề dễ dàng. Ikram nói rằng các thế hệ giao phối cận huyết giữa các hoàng gia Ai Cập làm hạn chế các kết luận từ nghiên cứu di truyền.

Dù đã có hàng thế kỷ nghiên cứu và tiến bộ công nghệ, vẫn còn nhiều câu hỏi xoay quanh Tutankhamun, bao gồm cả nguyên nhân cái chết sớm của ông, diễn ra ở độ tuổi từ 17 đến 20. Các nhà nghiên cứu đã đưa ra nhiều giả thuyết khác nhau, từ ám sát đến tai nạn xe ngựa và thậm chí là một cuộc tấn công của hà mã.

Theo Ikram, ảnh CT của xác ướp Tut không cung cấp câu trả lời rõ ràng. Tuy nhiên, việc ông qua đời trong khi di sản quan trọng nhất của mình có thể không liên quan gì đến tôn giáo Ai Cập cổ.

Quan trọng nhất, Tutankhamun đã trở thành một di sản du lịch không thể phủ nhận của Ai Cập sau hơn 3.000 năm. “Tutankhamun, tôi xin thề với Chúa, chính là Pharaoh Ai Cập vĩ đại nhất vì ông đã đưa nền kinh tế đất nước bùng nổ từ năm 1922, không vị vua nào khác có thể so sánh” - Ikram tỏ ý.