25 năm trước, Bill Gates đầy nuối tiếc khi thấy Microsoft phải ‘nhường sân’ cho Apple, nhưng bây giờ lịch sử lại diễn ra khi hệ sinh thái iPhone đang đối diện nguy cơ sụp đổ vì vụ kiện.

'Tôi đã làm sai lầm đó', Bill Gates cay đắng nhớ lại khi Microsoft bị kiện về độc quyền cách đây 25 năm, mở đường cho sự thịnh vượng của Apple với iTunes, iPod và cuối cùng là iPhone. Giờ đây, câu chuyện lại lặp lại với chính Apple.

Theo tờ Wall Street Journal (WSJ), lịch sử đang lặp lại với Microsoft cách đây 25 năm khi Bộ Tư pháp Mỹ đang nhắm vào Apple trong vụ kiện về độc quyền, có thể dẫn đến nguy cơ sụp đổ của hệ sinh thái iPhone hoặc thậm chí là sự phân tách của tập đoàn này.

Giám đốc điều hành Tim Cook đang phải đối mặt với vụ kiện từ Bộ Tư pháp Mỹ để bảo vệ cột mốc quan trọng trong sự nghiệp kinh doanh sau thời kỳ của Steve Jobs.

Sự sụp đổ của hệ sinh thái iPhone, mở đường cho các bên thứ ba gia nhập nền tảng dịch vụ của Apple sẽ gây ra tác động lớn tới đế chế của công ty này.

Điều này khiến nhiều người nhớ về 25 năm trước, khi Bill Gates buộc lòng chứng kiến Microsoft mở cánh cửa cho các bên thứ ba tham gia, mở ra cơ hội cho Apple. Cũng giống như vụ kiện về độc quyền, Microsoft thậm chí còn đối mặt với nguy cơ phải tách ra và ‘nhượng nhịn’ trước chính phủ Mỹ.

Lần này, dường như lịch sử đang lặp lại khi Apple đối mặt với nguy cơ phá sản hệ sinh thái iPhone.

Chua cay

Vào năm 1998, Bộ Tư pháp Mỹ đã kiện Microsoft về vi phạm luật chống độc quyền. Vụ kiện kéo dài đến 3 năm trước khi đế chế của Bill Gates hoàn toàn giải quyết vào năm 2001. Tuy nhiên, điều này cũng kích hoạt một loạt các cuộc chiến pháp lý và vụ kiện kháng cáo tại thị trường Châu Âu khi các chính phủ quốc gia khác nhận thấy khả năng 'xẻ thịt' của Microsoft.

Cho đến cuối năm 2009, những cuộc chiến pháp lý này mới chấm dứt với Microsoft.

Tuy nhiên, theo WSJ, kết quả của vụ kiện là một trải nghiệm đắng cay cho Bill Gates khi Microsoft buộc phải mở cửa hệ sinh thái của mình trên hệ điều hành, cho phép bên thứ ba tiếp cận tự do tệp khách hàng của tập đoàn.

Đây được xem là một trong những nguyên nhân chính khiến Apple, khi đó là một công ty nhỏ, suýt phá sản nhưng sau đó đã có cơ hội phát triển mới.

'Chính Apple là người hưởng lợi rất nhiều từ vụ kiện đó. Nó đã tạo điều kiện cho Apple phát triển iTunes, iPod và cuối cùng là iPhone mà không gặp những rủi ro cạnh tranh, áp đặt hoặc thậm chí là phản đối từ Microsoft,' ông Jonathan Kanter, trợ lý tổng chưởng lý về chống độc quyền của Bộ Tư pháp, nói.

Hãy nhớ rằng Microsoft trước đây đã ngăn các công ty như Apple cung cấp iTunes trên PC chạy Windows, ép người dùng phải dùng dịch vụ của họ. Nhưng vụ kiện chống độc quyền đã giúp Apple thành công với iPod và làm nền tảng cho iPhone.

Theo WSJ, đây có thể là lý do khiến Apple không muốn bị so sánh với Microsoft ngày xưa, khi thời điểm đó đế chế của Bill Gates chiếm hơn 90% thị phần PC, giống như iPhone chiếm hơn 65% thị phần smartphone hiện nay.

Nhớ lại thời điểm đó, tỷ phú Bill Gates đã nhận định rằng cuộc chiến pháp lý của Microsoft đã làm hãng mất tập trung và tụt lại phía sau trong lĩnh vực máy nghe nhạc và điện thoại thông minh, tạo cơ hội cho Apple.

'Không còn nghi ngờ gì nữa, vụ kiện chống độc quyền đã ảnh hưởng xấu đến Microsoft. Chúng tôi cần phải tập trung hơn vào việc phát triển hệ điều hành smartphone (tức iOS của Apple). Nếu như vậy, người dùng hiện nay có thể sử dụng Windows Mobile thay vì Android,' Bill Gates nhớ lại vào năm 2019.

'Tôi đã mất tập trung quá nhiều. Tôi đã làm hỏng điều đó vì thiếu tập trung,' nhà sáng lập Microsoft thừa nhận.

Bước ngã

Theo WSJ, CEO Tim Cook của Apple cũng đang đối diện với tình hình khó khăn tương tự như Bill Gates cách đây 25 năm. Trong khi Microsoft thời đó đang cố gắng tìm kiếm hướng đi mới sau thành công của hệ điều hành Windows, Apple cũng đang nỗ lực tìm ra sản phẩm mới thay thế cho iPhone đang giảm dần sức hút.

Hãng tin Business Insider (BI) cho biết vào cuối năm 2023, Apple vẫn là tập đoàn có giá trị nhất thế giới nhưng hiện nay lại chỉ đứng thứ 2 với khoảng cách 540 tỷ USD so với Microsoft, tương đương với giá trị của Tesla.

Tổng giá trị vốn hóa của Apple hiện chỉ khoảng 2,65 nghìn tỷ USD, kém xa so với 3,19 nghìn tỷ USD của Microsoft.

Cần nhớ rằng vào cuối năm 2023, thời kỳ hoàng kim, Apple đã đạt tổng vốn hóa lên đến 3 nghìn tỷ USD, vượt qua Microsoft thêm 200 tỷ USD.

Từ đầu năm đến nay, cổ phiếu của Apple đã giảm 11%, trong khi đó cổ phiếu của Microsoft đã tăng 11% trong cùng thời kỳ.

Vì vậy, vụ kiện chống độc quyền của Bộ Tư pháp đối với Apple có thể ảnh hưởng sâu rộng đến công ty, tạo điều kiện cho một công ty công nghệ khác trỗi dậy như đã từng xảy ra với Microsoft.

Hiện tại, mảng dịch vụ đang đem lại tỷ suất lợi nhuận gộp lên đến 71% trong năm tài chính gần nhất của Apple, cao hơn rất nhiều so với mức 37% của mảng kinh doanh phần cứng.

'Mảng dịch vụ là một kho báu với Apple', chuyên gia Gene Munster của Deepwater Asset Management khẳng định.

Xin nhắc lại rằng Apple vẫn chưa tìm ra sản phẩm đột phá nào để thay thế iPhone, trong khi doanh số của smartphone này đang giảm mạnh và thậm chí sụt giảm 24% trong 6 tuần đầu năm 2024 tại thị trường Trung Quốc.

Chính vì vậy, khi các công tố viên cáo buộc Apple chiếm độc quyền trong hệ sinh thái iPhone của mình, CEO Tim Cook đã khẳng định sẽ chống trả mạnh mẽ nhằm bảo vệ nguồn thu lớn của công ty.

Tuy nhiên, nhiệm vụ của CEO Tim Cook ngày càng khó khăn khi Apple trở thành một Big Tech với ảnh hưởng không kém Microsoft cách đây 25 năm. Điều này khiến chính phủ Mỹ và công chúng quan tâm và mong muốn hạn chế quyền lực của công ty.

Apple cho rằng họ cần bảo vệ sự riêng tư của khách hàng và đối phó với sự cạnh tranh gay gắt từ Samsung và hệ điều hành Android của Google.

Dù có lời biện hộ nào đi nữa, theo WSJ, Apple sẽ phải đối mặt với nhiều năm kiện tụng nhàm chán như Microsoft đã trải qua. Cuộc sống hàng ngày của nhà táo khuyết sẽ bị cuốn vào vòng xoáy của các cuộc điều trần, xem xét tài liệu cùng với vô số phiên tòa tốn kém.

*Nguồn: WSJ, BI