Buzz
Đừng Đụng Vào Những Thứ Không Thuộc Về Mình, Dù Chúng Có Đẹp Đến Mấy
Ai trong chúng ta cũng trân trọng giá trị chân-thiện-mỹ và muốn có được mọi điều tốt đẹp. Nhưng cha tôi từng dặn rằng: “Con không phải là người duy nhất trên thế giới này. Con không thể có được mọi thứ mình muốn. Vạn vật trên thế giới đều có quy luật tồn tại riêng. Chúng ta phải luôn giữ tâm thế kính trọng, không chiếm hữu hay phá hủy chúng.”
Mùa hè năm 1961, khi tôi 11 tuổi. Mùa hè ở Thượng Hải rất ngột ngạt, ngoài cửa sổ cây ngô đồng đầy ve sầu. Những buổi chiều oi bức, ve sầu như đang than thở: “Nóng quá, nóng không chịu nổi!”
Cánh cửa chớp gỗ trong phòng khách đã đóng lại, quạt thổi từng luồng gió qua những khối đá lớn, làm căn phòng nhanh chóng mát dịu. Cha tôi luôn có thói quen nghỉ trưa, ông nằm trên ghế sofa lớn, mắt nhắm nghiền, vẻ mặt yên bình. Máy quay đĩa vẫn vang lên những giai điệu của On wings of song, tác phẩm nổi tiếng của Mendelssohn. Tiếng nhạc du dương lan tỏa khắp nhà, nhưng âm lượng nhỏ nên có lẽ người ngoài không nghe thấy.
Thường thì các cô bé tuổi tôi thích lang thang trong vườn. Cha đang nghỉ trưa, còn tôi chẳng muốn đọc sách trong ngày nóng nực. Tôi lén trốn cô bảo mẫu, và khi công nhân vận chuyển đá lạnh đang ra vào, tôi lẻn ra vườn. Tôi đuổi theo những cánh bướm, đào giun dưới gốc cây cổ thụ. Đột nhiên, tôi thấy có thứ gì nhỏ rơi từ cây ngô đồng xuống. Một con sâu róm xinh đẹp đang ngọ nguậy thân mình sặc sỡ trên đất. Thấy nó thật dễ thương và đẹp, tôi cầm lên, định nhờ cô bảo mẫu bỏ vào lọ để chăm sóc nó lớn.
Khi tôi chạm vào, con sâu róm bỗng giận dữ, xù lông đâm vào tay tôi. Bàn tay tôi lập tức sưng tấy, đỏ lựng, đau và ngứa. Nước mắt tôi rơi lã chã nhưng không dám khóc to.
Chúng ta thường không nhận ra, khi tự ý can thiệp hoặc chăm sóc một sinh vật nào đó, ta đã vi phạm quy luật tự nhiên và xâm phạm quyền sống của nó. Vì vậy, con sâu róm đã dùng toàn bộ sức lực để chống lại sự xâm phạm của tôi, chấp nhận hy sinh để bảo vệ 'phẩm giá' của mình. Tôi cố nén đau, nước mắt rơi lã chã chạy vào phòng khách tìm cha.
Không ai có nghĩa vụ phải phục vụ bạn. Khi cầu xin sự giúp đỡ, ta phải thể hiện sự hối lỗi, ngay cả với cha mẹ. 'Cha ơi, con xin lỗi đã làm phiền cha, nhưng cha giúp con nhổ những cái gai này ra với!' Cha vội ngồi dậy, nhìn bàn tay sưng tấy của tôi, nhanh chóng lấy hộp sơ cứu và giúp tôi tiêu độc bằng rượu.
Cha đeo kính lão và cẩn thận giúp tôi rút từng cái gai. Tôi biết cha rất xót xa, nhưng cha vẫn cố tình làm ngơ trước gương mặt đẫm nước mắt của tôi và không nói nửa lời an ủi.
Thông thường, khi con cái vô tình phạm lỗi, cha mẹ hoặc trút giận lên con sâu róm, muốn giẫm chết nó, hoặc trách mắng con, bắt chúng tự chịu trách nhiệm, mặc chúng khóc lóc. Cách giáo dục của người Do Thái là giải quyết vấn đề trước, rồi mới giảng giải đúng-sai.
Cha giúp tôi xử lý vết thương, băng bó xong xuôi rồi mới ân cần hỏi: 'Có đau không con?' Ông vừa chậm rãi lấy khăn lau mặt cho tôi, vừa bắt đầu dạy dỗ. Bàn tay sưng đỏ này là cái giá đau đớn tôi phải chịu vì đã xâm phạm sinh mạng. Cha bảo tôi ngồi cạnh, mỉm cười đôn hậu và nói: 'Sara này, con là người thân duy nhất của cha, nhưng chắc chắn con không phải là duy nhất trên thế giới này. Có rất nhiều thứ dễ thương và đẹp đẽ, nhiều thứ con thích, nhưng không phải cứ muốn là được. Con không nên tò mò quá mức, cũng không được tùy tiện chạm vào và cố chiếm đoạt. Đặc biệt, con gái phải suy nghĩ kỹ trước khi làm gì. Những thứ không thuộc về con, dù đẹp đẽ thế nào cũng không được chạm vào. Kính trọng từng sinh mạng trong thế giới tự nhiên là một trong những đức tính tốt nhất của con người.'
Nói xong những lời dạy dỗ chân thành, cha nhẹ nhàng ôm tôi vào lòng, tràn đầy tình yêu thương. Con sâu róm có thể khiến tôi đau buốt, nhưng cũng giúp tôi nhận ra một nguyên tắc sinh tồn trong cuộc đời: cân nhắc kỹ lưỡng trước khi hành động, biết nhượng bộ và đối xử tử tế với thế giới, tôn trọng quyền lợi của người khác và giữ gìn không gian của mình.
Qua 'sự kiện sâu róm' này, cha đã dạy tôi cách tôn trọng từng sinh mạng, đối xử tử tế với mọi người, và cảm ơn đất nước, con người nơi đây vì đã tôn trọng và bao dung với người Do Thái. Trên thế giới này, dù vui, buồn, mừng, giận, bạn không thể là duy nhất. Do đó, ta phải học cách tôn trọng sinh mạng, học cách khoan dung và kính sợ!
Bài học nghiêm túc từ đêm mất điện
Phòng ngủ của cha con tôi nằm trên tầng ba, cha ngủ ở phòng lớn, còn tôi ngủ ở phòng bên cạnh. Thông thường, chúng tôi đi ngủ lúc chín giờ tối. Khi còn nhỏ, tôi rất sợ bóng tối, nên thường bật đèn khi đi ngủ. Thói quen này vẫn còn đến tận bây giờ.
Một đêm nọ, đột nhiên mất điện, cả nhà chìm trong bóng tối. Tôi lập tức tung chăn, nhảy khỏi giường và chạy chân trần đến giường cha để chờ có điện trở lại. Khi điện có lại, tôi trở về phòng để đi giày. Cha đã dạy tôi một bài học mà suốt đời tôi không thể quên, và bây giờ tôi cũng dạy các con mình như vậy.
Cha nhìn tôi với ánh mắt nghiêm nghị, rồi chậm rãi bảo: “Trong đêm tối, con không nên mở một cánh cửa mà con không quen thuộc, bởi vì biết đâu bên trong là hiện trường một vụ án mạng.” Ông nói thêm: “Khi gặp khó khăn, con có thể đứng yên một chỗ, nhưng đừng nghĩ mình thông minh mà mở toang cửa phòng ai đó, đừng tùy tiện vào phòng người khác, dù nơi đó có sáng đèn.” Tôi tò mò hỏi: “Tại sao ạ?” Ông đáp: “Vì con không thể biết trong phòng có gì. Bất cứ điều gì chúng ta chưa biết đều ẩn chứa rủi ro. Con không thể biết được bên trong có án mạng hay không, liệu có ai đó định hại con hay không. Chỉ cần con chạm vào cửa là trên nắm đấm cửa sẽ lưu lại dấu vân tay của con. Hôm nay con vào phòng cha, ở đây không nguy hiểm. Nhưng con phải nhớ rằng, cuộc sống trong tương lai rất có thể sẽ tiềm ẩn nhiều rủi ro.”
Người cha già dạy bảo cô con gái nhỏ:
Triết lý an toàn cho cuộc sống và khi lựa chọn bạn đời
Ông cũng nói với tôi một câu mà lúc đó tôi chưa hiểu hết: “Mọi chuyện đều có thể xảy ra, dù tốt hay xấu. Vì vậy, dù xảy ra bất cứ điều gì, Don’t be true, be clever.” Tôi xin giải thích thêm, câu nói đó mang nghĩa là: Chớ nên hoàn toàn trung thực, bởi đôi khi nói sự thật không thể giúp ích cho đối phương và chính bạn. Thay vào đó, hãy làm những việc thông minh và nói những lời khôn ngoan.
Cách dạy của cha rất độc đáo. Thay vì chỉ giảng giải lý thuyết, ông luôn thực nghiệm cho tôi xem. Cha tháo công tắc ra và dùng bút điện chạm vào, đèn lập tức sáng lên; sau đó, ông dùng dây điện khác chạm vào, phòng tối đen ngay lập tức, khiến tôi giật mình. Rồi ông cầm đèn pin, đến chỗ aptomat và cắm cầu chì vào, cả phòng lại sáng. Cha không cần nói nhiều mà vẫn khiến tôi không bao giờ dám chạm vào những thứ nguy hiểm.
Thời điểm đó, có lẽ cha tôi đã linh cảm không còn nhiều thời gian nên ngay từ rất sớm, ông thường xuyên chỉ bảo tôi rằng khi lớn lên, tôi cần trở thành một người phụ nữ như thế nào. Ông nói: “Đường đời của con vẫn còn rất dài. Con sẽ trở thành một cô gái xinh đẹp và gặp gỡ nhiều chàng trai. Hãy nhớ: khi đến tuổi cập kê, dù không thích ai, con cũng không được để đối phương nảy sinh ác cảm. Phải biết lịch sự từ chối. Dù người khác giới thiệu hay con tự quen biết, con đều phải cười tươi tắn khi gặp gỡ. Con có thể quyết định không gặp lại, nhưng từ đầu đến cuối, con phải giữ nụ cười và sự tôn trọng đối với họ. Dù không thích, cũng không được tỏ thái độ.”
Cha còn dặn: “Đừng để lại ấn tượng xấu với người khác. Khi đối nhân xử thế phải lịch sự, vui vẻ, cởi mở. Sự giỏi giang và tài năng không phải ai cũng có, nhưng sự cởi mở và lịch sự thì con hoàn toàn có thể làm được.” Cha quả thực đã “lợi hại” như thế: từ nhỏ, ông đã dạy tôi rất nhiều phép tắc chuẩn mực của phụ nữ. Ông dạy tôi biết giữ lễ nghi, đúng mực khi từ chối ai đó. Khi yêu đương, ngay cả việc trò chuyện cũng phải giữ ý tứ, vì nếu tranh cãi đến mức xúc phạm nhau, dễ dẫn đến tai họa. Đọc những bài viết về thực trạng xã hội, không ít trường hợp đàn ông ra tay sát hại người yêu sau khi chia tay. Bạn thấy đấy, từ nhỏ, tôi đã được cha dạy cách từ chối sự theo đuổi của các chàng trai.
“Sara, khi lựa chọn người yêu hoặc bạn đời, nhất định không được đánh giá qua điều kiện kinh tế, mà chỉ cần xem người đó có thực sự quan tâm đến con hay không, có biết con cần gì hay không. Chỉ những người thực sự nắm rõ nhu cầu của con mới thực sự yêu thương con! Ví như một người biết con thích ăn trứng gà, thấy trong tủ lạnh không còn trứng nữa, biết rằng con rất bận nên chưa biết đã hết trứng, anh ta đã chủ động đi mua. Đó chính là người thực lòng yêu thương con. Con gái à, con cần tìm được một người vừa quan tâm, vừa tôn trọng con như vậy.”
Hãy luôn ghi nhớ 1% những điều tốt đẹp mà người khác đối xử với mình
Một lần nọ, cha bảo tôi: “Đừng dễ dàng oán hận ai. Nếu không may gặp phải người đối xử tệ bạc, hãy nhớ lại xem họ đã từng tốt với con chưa. Dù chỉ một lần, con cũng phải ghi nhớ lần đó thay vì 99 lần họ không tốt. Khi sống cùng nhau, nếu có 100 cơ hội đối xử tốt mà chỉ có một lần không tốt, con càng không nên ghét bỏ họ. Oán hận chỉ mang lại nhiều oán hận hơn. Vì tâm trí chúng ta không thể chịu được việc oán hận và bị oán hận, nên ta phải học cách yêu thương, tôn trọng tất cả mọi người. Làm người không nên tùy tiện, vì tùy tiện chính là nguồn cơn của bất hạnh.”
Trích đoạn bạn vừa đọc nằm trong cuốn Vô cùng tàn nhẫn, vô cùng yêu thương 3, là phần tiếp theo của bộ sách về phương pháp dạy con của Sara Imas rất nổi tiếng. Sinh ra và lớn lên ở Trung Quốc, Sara Imas không biết mẹ ruột là ai, nhưng cô luôn được bố già nuôi dưỡng trong điều kiện kinh tế đủ đầy; dù vậy cô không hề được nuông chiều mà luôn được dạy bảo nhiều bài học quý giá. Như thể ông biết rằng thời gian bên con gái không còn nhiều, trong 12 năm ngắn ngủi, ông đã dạy cho cô nhiều bài học vô giá mà cô không thể quên và hưởng lợi từ đó. Tập 3 trong bộ sách này kể lại những bài học quý báu mà tác giả được cha răn dạy.
