5 đại dịch khủng khiếp nhất trong lịch sử nhân loại đã chấm dứt như thế nào?

Dưới đây là 5 đại dịch kinh hoàng nhất từng xảy ra trong lịch sử nhân loại cùng với cách chúng kết thúc thông qua việc áp dụng các biện pháp ngăn ngừa dịch bệnh.

Khi xã hội phát triển, dịch bệnh cũng trở nên phổ biến hơn. Sự sống chung và tiếp xúc gần gũi với động vật là nguyên nhân chính gây ra các dịch bệnh. Việc mở rộng các tuyến đường giao thông, thương mại cũng đồng nghĩa với việc lan truyền bệnh tật một cách nhanh chóng, tạo nên những đại dịch toàn cầu.

Tuy nhiên, sau khi trải qua những đại dịch, con người đã học được cách kiểm soát và ngăn chặn dịch bệnh thông qua cách ly, nghiên cứu y học cộng đồng và phát triển vaccine. Dưới đây là cách mà 5 đại dịch khủng khiếp nhất trong lịch sử nhân loại đã kết thúc.

Đại dịch hạch Justinian – Không còn nạn nhân

3 trong số những đại dịch chết người nhất từng xảy ra trong lịch sử đều do vi khuẩn Yersinia pestis gây ra, hay còn gọi là vi khuẩn dịch hạch. Người mắc bệnh lây từ động vật gặm nhấm như chuột, thỏ,... thông qua bọ chét nhiễm bệnh.

Dịch hạch Justinian có thể bắt nguồn từ Ai Cập vào năm 541 sau Công Nguyên và sau đó lan ra các lục địa khác thông qua những con tàu thương mại có những con chuột mang bọ chét nhiễm bệnh. Khi dịch bệnh này đến thủ đô Constantinople của Đế chế Byzantine, nó đã gây ra khoảng 300.000 người tử vong trong năm đầu tiên.

Đại dịch Justinian cũng được xem là đại dịch đầu tiên được ghi nhận trong lịch sử nhân loại khi lây lan rộng khắp châu Âu, châu Á, Bắc Phi và thế giới Arab.

'Mọi người thực sự không biết phải làm gì để đối phó với dịch bệnh này ngoại trừ việc tránh xa những người bị ốm”, Thomas Mockaitis, một nhà sử học tại Đại học DePaul nhận định.

Đại dịch hạch Justinian chỉ kết thúc khi gây ra khoảng 30 - 50 triệu người tử vong, tương đương với một nửa dân số thế giới lúc bấy giờ.

Cái chết Đen – Sự ra đời của biện pháp cách ly

Dịch hạch là một ác mộng trong lịch sử nhân loại nhưng nó chưa thực sự kết thúc khi 800 năm sau, dịch bệnh này đã trở lại và gây ra 'Cái chết Đen' (Black Death) năm 1347 tại châu Âu với 200 triệu người tử vong chỉ trong vòng 4 năm.

Tuy nhiên, 'Cái chết Đen' cũng là lần đầu tiên biện pháp cách ly được thực hiện để ngăn chặn dịch bệnh.

Vào thời điểm đó, dù người dân chưa hiểu biết về sự lây lan của dịch bệnh, họ đã biết cách hạn chế nó. Đó là lý do tại sao quan chức ở thành phố cảng Ragusa đã quyết định cách ly thủy thủ mới đến cho đến khi họ có thể chứng minh mình không bị ốm.

Ban đầu, thủy thủ sẽ phải ở trên tàu của họ trong 30 ngày theo luật 'tretino'. Sau đó, thời gian cách ly đã tăng lên 40 ngày theo luật 'quarantino', từ đó là nguồn gốc của từ 'quarantine' trong tiếng Anh và trở thành biện pháp ngăn ngừa dịch bệnh.

'Điều đó thực sự hiệu quả' trong việc ngăn chặn và chấm dứt dịch bệnh, nhà sử học Mockaitis khẳng định.

Đại dịch hạch London – Cách ly người nhiễm bệnh

London từng phải đối mặt với nhiều đợt dịch hạch sau Cái chết Đen. Trong khoảng thời gian từ năm 1348 đến 1665, có 40 đợt dịch và mỗi lần gây ra tử vong cho 20% dân số sống ở thủ đô của Anh.

Vào đầu thế kỷ 16, Anh đã thực hiện luật yêu cầu tách biệt và cách ly người bệnh. Những gia đình bị ảnh hưởng bởi dịch bệnh sẽ đánh dấu cờ màu trên cột ngoài cửa nhà. Người thân của họ phải mang theo cột trắng khi ra nơi công cộng. Đợt dịch hạch cuối cùng vào năm 1665, là một trong những đợt tồi tệ nhất, khiến 100.000 người London chết chỉ trong 7 tháng.

Tất cả các hoạt động giải trí công cộng đều bị cấm và người bệnh phải ở trong nhà để ngăn chặn sự lây lan của dịch bệnh. Mặc dù việc cách ly người bệnh và chôn cất thi thể trong những nghĩa trang tập thể được coi là khắc nghiệt, nhưng đó là cách duy nhất để kết thúc những đợt dịch hạch kinh hoàng đó.

Khám phá vaccine cho bệnh đậu mùa

Bệnh đậu mùa đã lan rộng khắp châu Âu, châu Á và các quốc gia ở vùng Arab trong hàng thập kỷ, gây ra nỗi ám ảnh trong lịch sử nhân loại. Mỗi 10 người mắc bệnh, có 3 người tử vong và những người sống sót thường mang những vết sẹo đặc biệt.

Người bản xứ ở Mexico và Mỹ không có miễn dịch tự nhiên trước bệnh đậu mùa, dẫn đến hàng triệu người thiệt mạng vì virus này.

'Chưa từng có tận hủy dân số nào trong lịch sử nhân loại kinh khủng như ở châu Mỹ, khi 90 - 95% người bản xứ bị tiêu diệt trong 1 thế kỷ', nhà sử học Mockaitis tuyên bố. Ông thêm: 'Dân số Mexico từ 11 triệu người trước dịch bệnh đã giảm xuống còn 1 triệu người'.

Hàng thế kỷ sau, vaccine đã chấm dứt đại dịch đậu mùa. Vào cuối thế kỷ 18, bác sĩ người Anh Edward Jenner đã đặt nền móng cho việc sử dụng vaccine ngăn chặn bệnh. Năm 1796, Jenner đã thử nghiệm vaccine bằng cách lấy dịch từ các vết đậu bò trên cánh tay của một cô gái chăn bò, sau đó cấy vào cánh tay của một cậu bé 9 tuổi khỏe mạnh - con trai của một người làm vườn. Cậu bé này không bị bệnh sau khi tiêm vaccine.

Nhờ phát hiện của Edward Jenner, gần 2 thế kỷ sau, năm 1980, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã tuyên bố bệnh đậu mùa đã bị loại bỏ hoàn toàn trên Trái Đất.

Thành tựu trong nghiên cứu y tế cộng đồng với dịch tả

Vào thế kỷ 19, dịch tả lan rộng ở Anh, hàng nghìn người thiệt mạng. Bác sĩ John Snow nghi vấn nguồn nước có thể là nguyên nhân khiến dịch bệnh lan rộng.

John Snow nghiên cứu các hồ sơ bệnh án và phát hiện ổ dịch xung quanh một máy bơm nước ở Broad Street. Ông thuyết phục chính quyền dời máy bơm và số ca nhiễm giảm đáng kể.

'Tôi nghi ngờ nguồn nước ở Broad Street', John Snow viết.

Nhờ nỗ lực của Snow, dịch tả giảm và chú ý đến vệ sinh đô thị và nguồn nước được tăng cao.

Dù dịch tả đã được kiểm soát ở các nước phát triển, nó vẫn là vấn đề lớn ở các nước đang phát triển với hệ thống vệ sinh kém.

Dịch tả vẫn là nguy cơ lớn ở các quốc gia thiếu hệ thống xử lý chất thải và không có nguồn nước sạch.