6 Bài soạn đặc sắc về 'Gặp Ka-ríp và Xi-la' (Ngữ văn 10 - SGK Chân trời sáng tạo)

I. Giới thiệu tác giả Hô-me-rơ

Tên thật của Hô-me-rơ là Mê-lê-xi-gien, ông sống vào khoảng thế kỉ XIX- XVIII TCN. Hiện vẫn chưa xác định được quê hương của ông, song theo nhiều truyền thuyết của Hy Lạp thì ông được sinh ra bên bờ sông Mê-lét.

Cho đến nay, cuộc đời của Hô-me-rơ vẫn được bao phủ bởi một tầng hào quang của những huyền thoại. Có ít nhất là 9 bản tiểu sử khác nhau về cuộc đời ông. Ngay từ cái tên Hô-me-rơ đã thể hiện điều đó. Từ Hô-me-rơ trong tiếng Hy Lạp có nghĩa là người mù. Nhiều người cho rằng cái tên này xuất phát từ việc Hô-me-rơ là một nghệ sĩ hát rong mù tại Ki-ốt. Về sau đã xuất hiện các Hô-me-ri-đơ (con cháu của Hô-me-rơ) – những ca sĩ hát rong ở thành bang Ki-ốt. Các ca sĩ hát rong Hô-me-ri-đơ trở nên ngày càng đông, học thường đi khắp các thành bang Hy Lạp để hát và kể các sáng tác thần thoại, sử thi, truyền thuyết Hy Lạp.

Tên tuổi Hô-me-rơ gắn liền với hai bộ sử thi đồ sộ Iliad và Ô-đi-xê. Nếu như Ilad là bản anh hùng ca chiến trận với sự vinh danh tên tuổi những người anh hùng như Asin, Hector thì Ô-đi-xê đánh dấu giai đoạn phát triển mới của Hy Lạp: mở rộng khai thác và chinh phục biển cả; chuyển từ chế độ công xã thị tộc sang chế độ chiếm hữu nô lệ, thoát khỏi tổ chức sinh hoạt cộng đồng để chuyển sang tổ chức gia đình và hôn nhân một vợ một chồng. Trong bối cảnh xã hội mới ấy, những phẩm chất được đề cao là trí tuệ, tình yêu thuỷ chung và sự gắn bó với quê hương xứ xở. 

II. Khái quát tác phẩm Gặp Ka-ríp và Xi-la 

1. Xuất xứ

- Văn bản được trích trong sử thi Ô-đi-xê - Hô-me-rơ, Phan Thị Miến dịch, NXB Văn học, Hà Nội, 1983, trang 85-89

2. Bố cục

- Phần 1 (Từ đầu → khóc hoài): Tâm trạng tuyệt vọng của Xi-mông.

- Phần 2: (Tiếp theo → một ông bố): Xi-mông gặp bác Phi-líp.

- Phần 3: (Tiếp theo → bỏ đi rất nhanh): Xi-mông dẫn bác Phi-líp về nhà gặp mẹ và nhận làm bố.

- Phần 4: (Còn lại): Câu chuyện ở trường sáng hôm sau.

3. Tóm tắt  

Truyện kể về cuộc hành trình trên biển của Ô-đi-xê và các bạn đồng hành khi gặp các quái vật biển. Sau khi chôn cất En-pê-no xong, họ cùng nhau lên thuyền vượt biển cả để tìm đường về nhà. Trên thuyền, Ô-đi-xê bồn chồn, lo lắng và quyết định nói những lời Xi-ếc-xê căn dặn mình cho các bạn đồng hành nghe rằng cần cẩn thận giọng hát các nàng Xi-ren quyến rũ và cánh đồng cỏ đầy hoa của họ cùng lời khuyên chỉ mình Ô-đi-xê nghe hát mà thôi. Giải thích mọi việc tỉ mỉ một hồi, nhờ gặp gió thuận họ đã gần đến đảo của các nàng Xi-ren. Lúc này, gió bỗng tắt hẳn, sóng êm phăng phắc, họ cùng nhau thực hiện kế hoạch đã đề ra trước đó nhưng cuối cùng vẫn không thoát khỏi tầm mắt của các nàng Xi-ren. Khi vừa đi khỏi đảo, bụi nước bắn lên như một màn sương, sóng đập ầm ầm. Các bạn của Ô-đi-xê sợ quá, đánh tuột cả mái chèo, thuyền đứng ngay lại. Ô-đi-xê thấy vậy đã đến và dừng lại bên mỗi người để động viên, khuyến khích cho họ lấy lại tinh thần, đồng thời đưa ra cách giải quyết nhưng chàng đã quên mất lời dặn dò của Xi-ếc-xê là không được cầm khí giới. Thử thách bắt đầu xảy ra với họ khi một bên là Xi-la, một bên là Ka-ríp khiến những người đồng hành cùng sợ tái xanh mặt. Trong khi họ chỉ đang chú ý đến Ka-ríp thì Xi-la đã bắt mất sáu tay chèo khỏe nhất, khi nhìn lại thì chỉ còn thấy chân tay họ giãy giụa cũng những tiếng kêu thét lên và họ đã chết.

4. Giá trị nội dung

- Văn bản cho thấy tinh thần tỉnh táo, dũng cảm và mưu trí của Ô-đi-xê và những người anh hùng là bạn của ông trên hành trình đi qua

- Thể hiện phần nào được hành trình vượt biển cả đầy khó khăn, gian khổ của Ô-đi-xê và những người bạn

- Cho thấy tấm lòng ca ngợi, trân trọng và đồng cảm với những người anh hùng được nhắc tới trong văn bản của người viết

- Đưa ra bài học khuyên con người phải biết vượt qua những cám dỗ, thử thách trong cuộc sống để thành công

5. Giá trị nghệ thuật

- Ngòi bút miêu tả tâm trạng nhân vật của tác giả thật sâu sắc, tinh tế

- Nghệ thuật so sánh, ẩn dụ

- Nghệ thuật phóng đại

6. Tác phẩm Gặp Ka-ríp và Xi-la

(Lược một đoạn: Về đến đảo Ai-ai-ê (Aiaie), chôn cất En-pê-no (Elpenor) 0à lại lên đường vượt biển cả tìm lê quê nhà, Ô-đi-xê' được Xi-ếc-xê? (Circe) báo trước chàng còn phải gặp những nỗi gian nan khác nữa đồng thời căn dặn chồng cách vượt thoát những hiểm nguy).

Nàng nói vậy, và liền khi đó Rạng đông ngự ngai vàng xuất hiện. Vị thần lừng danh đi vào đảo, còn tôi thì trở lại thuyền, cổ vũ các bạn đồng hành cỏi buộc lái ra đi. Họ vội vã lên thuyền, ngôi xuống trước những cọc chèo, ngang hàng thẳng lối, rơi đập mái chèo xuống mặt biển làm bọt nước sôi lên. Từ sau chiếc thuyền mũi đen của chúng tôi một ngọn gió thổi tới, làm căng những cánh buồm, và đây là một người bạn đường tốt, do Xi-ếc-xê tóc xoăn xinh đẹp, vị nữ thần khủng khiếp nói tiếng người, đưa lại.

Thế là chúng tôi sắp đặt các dụng cụ trên thuyền, rồi ngồi xuống vì đã có gió thuận, và người hoa tiêu đưa thắng chúng tôi tới đích. Lòng bên chôn lo lắng, tôi nói với các bạn đồng hành:

- Các bạn ơi! Xr-ếc-xê lừng danh đã tiên đoán cho ta một điều, và điều này không nên chỉ để cho một người biết. Vậy ta xin nói lại với các bạn, để chúng ta đều rõ điều gì có thể dẫn chúng ta đến một nạn diệt vong, điều gì có thể khiến ta thoát được các yêu nữ! hung ác. Xi-ếc-xê bảo ta trước hết phải coi chừng các nàng Xi-ren” quyến rũ, coi chừng giọng hát và cánh đồng có đầy hoa của họ. Nàng khuyên chỉ nên để một mình ta nghe hát mà thôi. Nhưng các bạn phải lấy dây trói chặt ta vào cột buồm, để buộc ta phải đứng yên một nơi. Nếu ta van xin hoặc ra lệnh cho các bạn cởi trói cho ta, thì các bạn cứ việc trói chặt thêm nữa vào.

Tôi giải thích mọi việc tỉ mỉ như vậy cho các bạn tôi hiểu rõ ngọn ngành; trong lúc đó, nhờ gặp gió thuận chiếc thuyền vững chắc của chúng tôi đi rất nhanh và đã đến gần đảo của các nàng X+:ren, mặc dù chúng tôi chẳng phải bó ra một chút công phu nào hết. Vừa lúc đó, gió bỗng tắt hẳn, cảnh vật yên lặng, không một hơi gió thoảng qua; một vị thần đã khiến sóng êm phăng phác. Các bạn tôi đứng lên cuốn buổm lại, bó vào khoang thuyền, rồi ngồi xuống, đập mái chèo bằng gỗ thông láng bóng xuống biển, làm bọt nước trào lên trắng xoá. Còn tôi, với thanh kiếm đồng mài sắc, tôi cắt lấy một bánh sáp to rồi nhào nhuyễn trong đôi tay vạm vỡ. Chẳng bao lâu sáp mềm ra dưới sức mạnh và ánh nắng rực rỡ của Hê-li-ôx (Helios), con trai quyền thế của Hi-pê-rr-ông! (Hyperion). Tôi lần lượt nút chặt tai cho các bạn đồng hành, còn họ thì buộc tay chân tôi lại. Tôi đứng dưới cột buồm, và họ lấy dây thừng trói tôi vào đấy. Thế rồi họ ngồi xuống, đập mái chèo xuống mặt biển ngầu bọt xám. Khi chúng tôi chỉ còn cách đảo nọ khoảng chừng một tiếng hú, các bạn tôi hối hả chèo nhanh hơn nữa, nhưng vì thuyền chúng tôi nhấp nhô trên sóng đi gần đảo quá nên không lọt khỏi mắt các nàng Xi-ren. Họ bèn cất tiếng du đương lên hát:

- Hỡi Ô-đi-xê nức tiếng gần xa, quang vinh vô tận của người A-ca? (Achae), mời chàng hãy lại đây, đừng thuyền nghe chúng em hát đã. Xưa nay chưa từng có người nào đi thuyền đến qua đây mà không dừng lại nghe tiếng hát dịu dàng êm ái của chúng em; khi ra đi ai cũng say mê và cảm thấy mình thông thái hơn. Vì chúng em biết, do ý muốn của thần linh, quân Tơ-roa và quân Ác-gốt (Argos) đã phải đau khổ như thế nào trên đất To-roa bao la, và chúng em cũng biết mọi sự xảy ra trên mặt đất nuôi sống muôn loài.

Họ cất tiếng du dương hát lên như vậy. Và tôi, lòng nao nức muốn nghe họ quá, tôi nhích lông mày ra hiệu để các bạn đồng hành cởi trói cho tôi, nhưng họ càng ra sức cúi rạp xuống mái chèo, trong khi Pê-ri-mét (Perimedes) và C-ri-lô-cốt! (Eurylochus) vội vàng đứng lên, lấy thêm dây trói tôi càng chặt hơn nữa. Khi đã đi khói các nàng Xi-ren, không nghe thấy tiếng nói và giọng hát của họ nữa, các bạn trung thành của tôi mới rút sáp ở tai ra và cởi trói cho tôi.

Vừa đi khỏi đảo, tôi bỗng thấy bụi nước bắn lên như một màn sương từ những ngọn sóng lớn và nghe tiếng sóng đập ầm ầm.

Các bạn tôi sợ quá, đánh tụt cả mái chèo, khiến chúng rơi tõm xuống biển và trôi là là mặt nước. Thuyền đứng ngay lại, vì họ không điều khiển những mái chèo thon dài nữa. Tôi bèn đi từ đầu đến cuối thuyền, dừng lại bên mỗi người, lựa lời địu ngọt khuyến khích họ:

- Các bạn ơi! Chúng ta chẳng phải là những người chưa qua thử thách. Tai hoạ đang chờ chúng ta chưa hẳn đã ghê gớm hơn hồi tên Xi-clốp! (Cyclob) đem cả sức mạnh hung tàn của hắn, nhốt chúng ta trong hang. Nhưng nhờ có lòng dũng cảm, với lời khuyên và mưu trí của ta, nên chúng ta cũng đã thoát nạn, chắc các bạn vẫn còn nhớ rõ. Và bây giờ các bạn hãy can đảm lên, tất cả hãy nghe ta. Các bạn ngồi bên cọc chèo, hãy đập sâu mái chèo xuống nước, thử xem may ra DớtP có cho ta qua được bước nguy nan này và thoát chết chăng. Còn bạn hoa tiêu, hãy nghe lệnh ta và nhớ cho kĩ, vì bạn cẩm lai chiếc thuyền trũng này. Bạn phải lái tránh màn sương dịu ngọt” và những ngọn sóng kia, cẩn thận cho thuyền viên theo dãy đá ngầm nó, kẻo nó đi chệch hướng trong này, theo bạn có thật sự cần lúc bạn sợ tâm” không biết, rồi trôi ào tới đằng kia mà đẩy chúng ta vào chỗ chết đó. 

Tôi nói vậy, và họ vội vã tuân theo. Tôi không đả động gì tới Xi-la, tai hoạ không sao tránh khói, vì e họ sợ quá, không chèo thuyền nữa mà trốn cả xuống khoang chăng. Thế là tôi quên khuấy mất lời dặn dò ác nghiệt của Xi-ếc-xê. Nàng cấm tôi không được cảm khí giới, nhưng tôi đã mặc bộ áo giáp quang vinh của tôi và nắm trong tay hai ngọn lao dài, ra đứng ở mũi thuyền, tướng rằng đứng đấy tôi có thể nhận được ngay Xi-la khi nó ở núi đá hiện lên, xông vào các bạn tôi để hãm hại.Những lời nói mắt nhìn khắp dãy núi đá mờ mịt hơi sương mà vẫn không thấy nó đâu.

Chúng tôi vừa than vãn vừa chèo thuyền tiến thẳng vào eo biển hiểm nghèo, một bên là Xi-la, một bên là Ka-ríp ùng ục ngốn nước biển. Mỗi lần nó nhả nước ra, cả biển khơi đều chuyển động, sôi lên như nước trong chảo đặt trên một bếp lửa hồng, bọt nước phun lên cao và rơi xuống cả hai dãy núi. Rồi khi nó lại nuốt nước vào thì làm biển sùng sục cuộn lên; vách đá xung quanh kêu réo ghê sợ, và đáy biển lộ ra với mặt cát đen thẫm. Các bạn đồng hành của tôi hoảng hốt, sợ tái xanh cả mặt.

Trong lúc sợ chết, chúng tôi chỉ chú ý đến Ka-ríp, nhưng lúc đó, Xi-la bỗng bắt mất trong thuyền sáu tay chèo khoẻ nhất của tôi. Khi tôi quay nhìn lại chiếc thuyền nhanh nhẹn và các bạn đồng hành, thì chỉ còn thấy chân tay họ giãy giụa trên không.

Họ hoảng sợ kêu thét lên, gọi tên tôi lần chót. Cũng như người đi câu ngồi trên mỏm đá cao, từ đầu cần câu dài tung xuống biển cái sừng bò hoang đựng mỗi cho cá nhỏ rồi quăng lên bờ những con cá câu được, còn giãy đành đạch; các bạn đồng hành của tôi bị lôi vào đá cũng giãy lên như vậy, và Xi-la ăn thịt họ ở cửa hang, trong khi họ đang kêu gào, hoảng hốt giơ tay về phía tôi cầu cứu. Đó chính là cảnh thương tâm nhất mà mắt tôi thấy được trong thời gian lênh đênh trên mặt biển tìm đường.

(Theo Ô-đi-xê - Hô-me-rơ, Phan Thị Miến địch, NXB Văn học, Hà Nội, 1983, tr. 85 - 89)

II. Câu hỏi vận dụng kiến thức tác phẩm Gặp Ka-ríp và Xi-la 

Câu 1: "Tôi'' ở đây là ai? Chi tiết nào giúp bạn nhận ra điều đó?

Lời giải:

''Tôi'' ở đây là chỉ Ô-đi-xê. Vì người " quay lại thuyền và cổ vũ các bạn đồng hành cởi buộc lái'' chính là thuyền trưởng Ô-đi-xê

Câu 2: Chi tiết '' bụi nước bắn lên'' và ''tiếng sóng đập ầm ầm'' cho thấy điều gì sắp xảy ra?

Lời giải:

Chi tiết này cho thấy một điềm chẳng lành hay nguy hiểm khác đang đến

Câu 3: Dù đã có những dự liệu khôn ngoan, đề phòng khả năng xấu nhất, Ô-đi-xê và bạn đồng hành vẫn phải đối mặt với nhiều thử thách bất ngờ. Các chi tiết nào cho thấy điều đó?

Lời giải:

Các chi tiết thể hiện điều này là:

- Khi thuyền của họ đến đảo của Xi-La và Ka-ríp:‘’Các bạn tôi sợ quá, đánh tuột cả mái chèo, khiến chúng rơi tõm xuống biển và trôi là là mặt nước’’. Ô-đi-xê đã phải động viên, xốc lại tinh thần cho mọi người

- Ô-đi-xê quên mất lời dặn dò của Xi-ếc-xê là không được cầm vũ khí. Chàng đã vội mặc áo giáp và cầm hai ngọn giáo dài

- Xi-la và Ka-ríp đã tấn công mạnh vào thuền của Ô-đi-xê và bắt mất sáu người khỏe mạnh nhất

Câu 4: Việc sử dụng ngôi kể thứ nhất trong văn bản trên có ưu thế gì so với ngôi thứ ba?

Lời giải:

Việc sử dụng ngôi kể thứ nhất ở đây giúp người đọc như hiểu được hơn những suy nghĩ, hành động của nhân vật, được nhìn sự việc dưới góc nhìn của nhân vật và trải nghiệm cảm xúc của họ.

Giúp mọi việc được cảm nhận mang tính chủ quan và chân thực hơn.

Câu 5: Phân tích một số chi tiết thể hiện bản lĩnh của Ô-đi-xê trong vai trò một người lãnh đạo trước những khó khăn, thử thách mà chàng và các bạn đồng hành phải đối mặt.

Lời giải:

- Ô-đi-xê luôn gọi những thủy thủ của mình là ''các bạn ơi''. Chàng không coi họ là những tôi tớ, người hầu của mình mà coi họ như những người bạn, những người đồng đội thực sự của mình. Đây chính là hành động thể hiện sự tôn trọng của một vị lãnh đạo, một thuyền trưởng dành cho thuyền viên của mình

- Ô-đi-xê luôn biết cách chỉ đạo hướng dẫn thuyền viên của mình. Chàng thể hiện sự thông minh ở chi tiết: nhét sáp vào tai các bạn đồng hành để họ có thể tập trung chèo thuyền. Tiếp đó, Ô-đi-xê chứng tỏ bản lĩnh kiên định khi dặn các thuyền vãy trói mình lại chặt hơn nữa nếu chàng bị dụ dỗ bởi tiếng hát của các nàng Xi-ren

- Khi các thuyền viên bị hoảng sợ trước sự tấn công của Xi-la và Ka-ríp, Ô-đi-xê đã vực dậy tinh thần của họ bằng cách nhắc lại những thử thách, những phút giây khó khăn nhưng bọn họ đã kiên trì vượt qua được trước kia như: trốn thoát khỏi tên khổng lồ ăn thịt người Xi-clốp

Câu 6 (trang 47 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 1): Nêu cảm hứng chủ đạo của đoạn trích.

Trả lời:

- Có thể thấy cảm hứng chủ đạo của đoạn trích chính lấy từ hình ảnh những con thuyền từng vượt biển để chinh phục thế giới. Khát khao chinh phục những vùng đất mới lạ

- Mang khát vọng chinh phục những miền đất mới, những điều kì diệu từ tự nhiên.

- Hình ảnh Ô-đi-xê và thuyền viên đối mặt với những quái vật biển như tượng trưng cho các hiện tượng thiên nhiên trên biển mà mỗi con tàu ngoài đời phải đối mặt, vượt qua

Trước khi đọc tác phẩm 'Gặp Ka-ríp và Xi-la'

Câu hỏi (trang 44, SGK Ngữ Văn 10 tập 1)

Đề bài: Theo bạn, người đứng đầu một tập thể cần có những phẩm chất và năng lực nổi bật nào?

Lời giải:

Theo tôi, những phẩm chất cần có là khả năng thuyết phục, giao tiếp tốt, liên tục học hỏi và tôn trọng ý kiến của người khác. Về năng lực, cần có kiến thức vững vàng, khả năng giải quyết vấn đề, quản lý hiệu quả và tầm nhìn xa.

Câu 1 (trang 44, SGK Ngữ Văn 10 tập 1)

Đề bài: “Tôi” ở đây là ai? Chi tiết nào giúp bạn nhận ra điều đó?

Lời giải:

- “Tôi” là nhân vật Ô-đi-xê.

- Chi tiết: “Ô-đi-xê được Xi-ếc-xê báo trước chàng còn phải đối mặt với nhiều thử thách khác và căn dặn cách vượt qua hiểm nguy.”

Câu 2 (trang 45, SGK Ngữ Văn 10 tập 1)

Đề bài: Chi tiết “bụi nước bắn lên” và “tiếng sóng đập ầm ầm” báo hiệu điều gì?

Lời giải:

Đó là dấu hiệu của một nguy hiểm sắp xảy ra, cảnh báo về những thử thách đang rình rập trong hành trình của Ô-đi-xê và các bạn.

Câu 3 (trang 46, SGK Ngữ Văn 10 tập 1)

Đề bài: Việc Ô-đi-xê sử dụng “lời lẽ dịu dàng” trong tình huống này có cần thiết không và có tác dụng gì?

Lời giải:

Cách nói này rất cần thiết vì khi mọi người đang đối mặt với nguy hiểm, sự lo lắng và bất an hiện rõ. Ô-đi-xê dùng lời lẽ êm dịu để trấn an, tạo sức mạnh cho mọi người vượt qua thử thách, giúp họ bình tĩnh hơn và tìm cách giải quyết vấn đề.

Sau khi đọc tác phẩm 'Gặp Ka-ríp và Xi-la'

Câu 1 (trang 47, SGK Ngữ Văn 10 tập 1)

Đề bài: Tóm tắt các sự kiện chính trong văn bản và cho biết Ô-đi-xê đã chỉ dẫn gì cho thủy thủ để tránh sự quyến rũ của các nàng Xi-ren theo lời tiên đoán của Xi-ếc-xê?

Lời giải:

- Tóm tắt:

+ Sự kiện 1: Ô-đi-xê và đồng đội vượt biển trở về sau khi chôn cất En-pê-no và nhận dự đoán từ Xi-ếc-xê về nguy hiểm sắp tới.

+ Sự kiện 2: Ô-đi-xê kể cho đồng đội về dự đoán và lập kế hoạch khi đến gần đảo Xi-ren.

+ Sự kiện 3: Đối mặt với nguy hiểm tại eo biển Xi-la và Ka-ríp.

+ Sự kiện 4: Xi-la bắt sáu tay chèo khỏe nhất của thuyền.

- Ô-đi-xê đã dặn dò:

+ Cẩn trọng với sự quyến rũ của các nàng Xi-ren, lưu ý giọng hát và các cánh đồng hoa.

+ Cột chặt Ô-đi-xê vào cột buồm để không bị ảnh hưởng bởi sự quyến rũ, nếu Ô-đi-xê yêu cầu tháo trói, phải thắt chặt thêm.

Câu 2 (trang 47, SGK Ngữ Văn 10 tập 1)

Đề bài: Mặc dù đã có các biện pháp phòng tránh, Ô-đi-xê và bạn đồng hành vẫn gặp nhiều thử thách bất ngờ. Những chi tiết nào cho thấy điều đó?

Lời giải:

- Khi còn cách đảo một tiếng hú, các bạn hối hả chèo, nhưng vì thuyền quá gần đảo nên không thoát khỏi sự chú ý của các nàng Xi-ren.

- Ngay sau khi rời đảo, bụi nước bắn lên và tiếng sóng đập ầm ầm hiện ra.

- Các bạn sợ hãi, làm rơi cả mái chèo.

- Xi-la và Ka-ríp, hai quái vật biển, làm biển sôi động, gây hoảng loạn. Mỗi khi chúng nuốt nước, biển lại sôi sục, đáy biển lộ ra với cát đen, khiến bạn đồng hành của tôi hoảng loạn.

- Khi đang sợ hãi, chỉ chú ý đến Ka-ríp, Xi-la đã bắt sáu tay chèo khỏe nhất của thuyền.

Câu 3 (trang 47, SGK Ngữ Văn 10 tập 1)

Đề bài: Việc sử dụng ngôi kể thứ nhất trong văn bản trên có ưu điểm gì so với ngôi thứ ba?

Lời giải:

Ngôi kể thứ nhất tạo cảm giác hồi hộp, căng thẳng ngay cả với người kể và độc giả. Câu chuyện được diễn tả chi tiết, rõ ràng hơn, vì nhân vật kể chuyện tham gia trực tiếp, làm cho trải nghiệm trở nên chân thực hơn.

Câu 4 (trang 47, SGK Ngữ Văn 10 tập 1)

Đề bài: Hình tượng các quái vật biển như Ka-ríp và Xi-la được xây dựng từ hiện tượng tự nhiên nào? Các hiện tượng này giúp hình dung không gian và thời gian sử thi như thế nào?

Lời giải:

- Được xây dựng dựa trên hiện tượng sóng thần.

- Hình dung: Không gian rộng lớn, hùng vĩ với thời gian xa xưa, nơi diễn ra những cuộc phiêu lưu mạo hiểm của các nhà khám phá.

Câu 5 (trang 47, SGK Ngữ Văn 10 tập 1)

Đề bài: Phân tích một số chi tiết thể hiện bản lĩnh của Ô-đi-xê trong vai trò lãnh đạo trước những khó khăn và thử thách.

Lời giải:

Ô-đi-xê, khi nhận dự đoán về nguy hiểm từ Xi-ếc-xê, đã lập kế hoạch cùng đồng đội để vượt qua thử thách. Dù gặp hoảng sợ, bất an, Ô-đi-xê đã sử dụng lời lẽ an ủi, tạo động lực cho mọi người giữ bình tĩnh và vượt qua. Dù gặp nhiều khó khăn, Ô-đi-xê đã chứng minh khả năng lãnh đạo và sự thông minh, giúp nhóm vượt qua thử thách và là điểm tựa tinh thần cho cả đội.

Câu 6 (trang 47, SGK Ngữ Văn 10 tập 1)

Đề bài: Nêu cảm hứng chủ đạo của đoạn trích.

Lời giải:

Cảm hứng chủ đạo là sự chinh phục thiên nhiên, đối mặt với các hiện tượng tự nhiên khủng khiếp bởi những người yêu thích phiêu lưu và khám phá.

Tác giả Hô-me-rơ

• Tiểu sử

- Hô-me-rơ, nhà thơ huyền thoại Hy Lạp cổ đại, là tác giả của sử thi I-li-át và Ô-đi-xê, được coi là một trong những nhà thơ xuất sắc nhất của thời kỳ này.

- Các tài liệu cổ đại ước tính ông sống vào thế kỷ VIII - VII trước Công nguyên, nhưng nguồn gốc của ông vẫn chưa rõ, có thể ở Hy Lạp hoặc Tiểu Á.

- Theo truyền thuyết, Hô-me-rơ bị mù và là một người hát rong, kể chuyện tài ba.

- Một số học giả cho rằng Hô-me-rơ có thể là một tên gọi hư cấu, hoặc đại diện cho một nhóm người hát rong thời cổ đại.

- Dù thế nào, hai bộ sử thi và các tác phẩm được gán cho Hô-me-rơ đã trở thành mẫu mực văn chương qua nhiều thế hệ.

• Sự nghiệp văn học

- Hai tác phẩm nổi bật của ông, I-li-át và Ô-đi-xê, được ghi chép vào thế kỷ VI trước Công nguyên theo lệnh của bạo chúa Athena lúc đó, Peisistratos. I-li-át dựa trên các thần thoại về cuộc chiến thành Troy, còn Ô-đi-xê kể về cuộc phiêu lưu và hành trình trở về quê hương của Ô-đi-xê.

• Xuất xứ

- Văn bản trích từ sử thi Ô-đi-xê - Hô-me-rơ, dịch bởi Phan Thị Miến, NXB Văn học, Hà Nội, 1983, trang 85-89

• Giá trị nội dung

- Văn bản thể hiện tinh thần tỉnh táo, dũng cảm và mưu trí của Ô-đi-xê và các anh hùng đồng hành trong hành trình.

- Mô tả hành trình vượt biển đầy khó khăn và gian khổ của Ô-đi-xê và các bạn.

- Khắc họa Ô-đi-xê như một vị lãnh đạo và chỉ huy tài ba dẫn dắt đoàn thuyền.

- Bày tỏ sự ca ngợi và đồng cảm với các anh hùng trong văn bản.

- Đưa ra bài học về việc vượt qua cám dỗ và thử thách để thành công.

• Giá trị nghệ thuật

- Văn bản phản ánh đặc trưng thể loại thần thoại qua ngôn từ và hình tượng nhân vật.

- Nhân vật được xây dựng là kiểu điển hình của anh hùng cổ đại.

- Không gian và thời gian không xác định, với các hiện tượng quái vật trên biển thể hiện sự rộng lớn và hoang sơ của không gian sử thi.

Đọc văn bản

Câu 1: 'Tôi' ở đây là ai? Chi tiết nào giúp nhận ra điều đó?

Trả lời:

'Tôi' chỉ Ô-đi-xê, vì người 'quay lại thuyền và cổ vũ các bạn đồng hành cởi buộc lái' chính là thuyền trưởng Ô-đi-xê.

Câu 2: Chi tiết 'bụi nước bắn lên' và 'tiếng sóng đập ầm ầm' cho thấy điều gì sắp xảy ra?

Trả lời:

Chi tiết này báo hiệu một nguy hiểm sắp đến.

Câu 3: Cách nói 'lựa lời dịu ngọt' của Ô-đi-xê trong tình huống này có cần thiết không và có tác dụng gì?

Trả lời:

Cách nói này rất cần thiết để khuyến khích tinh thần chiến đấu và ý chí kiên cường của các thủy thủ, giúp họ vững vàng hơn trước thử thách.

B. Bài tập và hướng dẫn giải

Sau khi đọc

Câu 1: Tóm tắt các sự kiện chính trong văn bản và cho biết: theo lời tiên đoán của Xi-ếc-xê, Ô-đi-xê đã căn dặn thủy thủ làm gì để tránh sự quyến rũ nguy hiểm của các nàng Xi-ren?

Bài giải:

• Ô-đi-xê và thủy thủ vượt qua hòn đảo của các nàng Xi-ren bằng cách nhét sáp vào tai để không nghe được giọng hát mê hoặc của họ, và trói mình vào cột buồm để tránh bị dụ dỗ. Sau đó, họ an toàn vượt qua đảo nhưng đã mất sáu người khi đến xứ sở của Ka-ríp và Xi-la. Ô-đi-xê phải chứng kiến Xi-la ăn thịt các thủy thủ dù đã cố gắng trấn an tinh thần của họ.
• Theo tiên đoán của Xi-ếc-xê, Ô-đi-xê dặn các thủy thủ nhét sáp vào tai để không nghe giọng hát của các nàng Xi-ren và tránh bị dụ dỗ vào chỗ chết.

Câu 2: Dù đã có những dự liệu khôn ngoan, Ô-đi-xê và bạn đồng hành vẫn gặp nhiều thử thách bất ngờ. Các chi tiết nào cho thấy điều đó?

Bài giải:

Các chi tiết là:

• Thuyền của họ đến đảo của Xi-La và Ka-ríp và các thủy thủ sợ hãi, làm rơi mái chèo xuống biển. Ô-đi-xê phải động viên và khuyến khích họ.
• Ô-đi-xê quên lời dặn không cầm vũ khí, mặc áo giáp và cầm hai ngọn giáo dài.
• Xi-la và Ka-ríp tấn công thuyền và bắt mất sáu người khỏe mạnh nhất.

Câu 3: Việc sử dụng ngôi kể thứ nhất trong văn bản có ưu thế gì so với ngôi thứ ba?

Bài giải:

Ngôi kể thứ nhất giúp người đọc hiểu sâu hơn về suy nghĩ và cảm xúc của nhân vật, cảm nhận sự việc từ góc nhìn của nhân vật và trải nghiệm cảm xúc của họ.

Câu 4: Hình tượng quái vật biển như Ka-ríp và Xi-la được xây dựng từ hình tượng tự nhiên nào? Các hình tượng ấy giúp bạn hình dung về không gian, thời gian sử thi như thế nào?

Bài giải:

Ka-ríp tượng trưng cho xoáy nước và Xi-la tượng trưng cho mỏm đá ngầm. Không gian sử thi được gắn liền với hình tượng thiên nhiên kì vĩ, hoang sơ, không gian tràn đầy bí ẩn và nguy hiểm, còn thời gian trong sử thi kéo dài qua nhiều giai đoạn và thử thách.

Câu 5: Phân tích các chi tiết thể hiện bản lĩnh của Ô-đi-xê trong vai trò lãnh đạo trước những khó khăn thử thách.

Bài giải:

Ô-đi-xê gọi các thủy thủ là 'các bạn ơi', thể hiện sự tôn trọng và coi họ là đồng đội. Ông hướng dẫn họ bằng cách nhét sáp vào tai để tập trung chèo thuyền và dặn trói mình nếu bị dụ dỗ bởi các nàng Xi-ren. Khi các thủy thủ hoảng sợ, Ô-đi-xê vực dậy tinh thần của họ bằng cách nhắc lại các thử thách đã vượt qua.

Câu 6: Nêu cảm hứng chủ đạo của đoạn trích.

Bài giải:

Cảm hứng chủ đạo của đoạn trích là hình ảnh các con thuyền vượt biển, đối mặt với các quái vật biển, tượng trưng cho các thử thách thiên nhiên mà mỗi con tàu phải vượt qua.

Trước khi đọc

Những phẩm chất và năng lực nổi bật nào cần có ở người đứng đầu một tập thể?

Gợi ý:

Người lãnh đạo cần có năng lực chuyên môn vững vàng, khả năng lãnh đạo, công bằng trong công việc, và sự thấu hiểu, cảm thông với mọi người.

Đọc văn bản

Câu 1. Ai là “Tôi” trong văn bản? Chi tiết nào giúp bạn nhận diện nhân vật này?

• “Tôi” chính là Ô-đi-xê.
• Chi tiết: Phần tóm tắt ở đầu văn bản.

Câu 2. Những chi tiết “bụi nước bắn lên” và “tiếng sóng đập ầm ầm” báo hiệu điều gì?

Những chi tiết này cho thấy một thiên tai sắp xảy ra, có nguy hiểm đang cận kề.

Câu 3. Cách nói “lựa lời dịu ngọt” của Ô-đi-xê trong tình huống này có thực sự cần thiết không và có tác dụng gì?

Cách nói “lựa lời dịu ngọt” là cần thiết để động viên tinh thần các đồng đội, giúp họ vững tin hơn trong tình huống hiểm nguy.

Sau khi đọc

Câu 1. Tóm tắt các sự kiện chính trong văn bản và cho biết: Theo lời Xi-ếc-xê, Ô-đi-xê đã chỉ đạo các thủy thủ làm gì để tránh nguy hiểm từ các nàng Xi-ren?

- Tóm tắt các sự kiện chính:

• Ô-đi-xê sau khi chôn cất En-pê-no tiếp tục hành trình về nhà, nhận cảnh báo từ Xi-ếc-xê về những nguy hiểm phía trước.
• Ô-đi-xê thông báo và lên kế hoạch với các thủy thủ về cách đối phó với nguy hiểm. Khi đến gần đảo Xi-ren, họ thực hiện kế hoạch đã thỏa thuận.
• Ngay khi rời đảo, bụi nước và tiếng sóng ầm ầm cho thấy sự nguy hiểm gần kề. Các thủy thủ hoảng sợ, làm rơi mái chèo, và phải đối mặt với Xi-la và Ka-ríp.
• Các thủy thủ chỉ chú ý đến Ka-ríp, dẫn đến việc Xi-la bắt đi sáu tay chèo thuyền khỏe nhất và họ đã chết.

- Ô-đi-xê đã chỉ đạo: Đề phòng các nàng Xi-ren quyến rũ, cấm không để nghe giọng hát và nhìn cánh đồng hoa của họ. Ô-đi-xê sẽ bị trói vào cột buồm và nếu có ra lệnh hay van xin thì càng phải trói chặt thêm.

Câu 2. Mặc dù đã chuẩn bị kỹ lưỡng, Ô-đi-xê và đồng đội vẫn gặp nhiều thử thách bất ngờ. Các chi tiết nào chứng minh điều đó?

• Vừa rời đảo, bụi nước và tiếng sóng ầm ầm báo hiệu sự nguy hiểm. Các thủy thủ hoảng sợ, làm rơi mái chèo, và phải đối mặt với Xi-la và Ka-ríp.
• Trong khi mọi người chỉ chú ý đến Ka-ríp, Xi-la đã bắt đi sáu tay chèo thuyền khỏe nhất khiến họ chết.

Câu 3. Việc sử dụng ngôi kể thứ nhất có ưu điểm gì so với ngôi kể thứ ba trong văn bản này?

Ngôi kể thứ nhất mang đến sự chi tiết và chân thực hơn vì người kể trực tiếp trải nghiệm và chứng kiến các sự kiện.

Câu 4. Các hình tượng quái vật biển như Ka-ríp và Xi-la được xây dựng từ hiện tượng tự nhiên nào? Các hiện tượng này giúp hình dung không gian và thời gian sử thi như thế nào?

• Hình tượng quái vật biển Ka-ríp và Xi-la được xây dựng từ hiện tượng sóng thần.
• Không gian rộng lớn và thời gian của quá khứ liên quan đến cuộc phiêu lưu anh hùng và cộng đồng.

Câu 5. Phân tích những chi tiết thể hiện bản lĩnh lãnh đạo của Ô-đi-xê trong những khó khăn, thử thách mà chàng và đồng đội gặp phải.

- Ô-đi-xê đã lên kế hoạch và thông báo cho đồng đội về các nguy hiểm sắp tới sau khi nhận được cảnh báo từ Xi-ếc-xê.

- Chàng chỉ đạo cụ thể việc đối phó với các nàng Xi-ren và yêu cầu trói chặt mình vào cột buồm để không bị quyến rũ. Nếu Ô-đi-xê ra lệnh hay van xin thì phải trói thêm.

- Khi đồng đội hoảng sợ, Ô-đi-xê đã động viên tinh thần họ bằng lời lẽ trấn an: “Chúng ta đã trải qua nhiều thử thách…”

Câu 6. Nêu cảm hứng chủ đạo của đoạn trích.

Cảm hứng chủ đạo: Khát vọng chinh phục thiên nhiên của con người.

* Trước khi đọc:

Câu hỏi (trang 44 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 1 – Chân trời sáng tạo):

Người lãnh đạo một tập thể cần những phẩm chất và năng lực nổi bật nào?

Trả lời:

- Lãnh đạo cần trung thực, thẳng thắn, kiến thức sâu rộng, và khả năng quản lý công việc hiệu quả.

* Đọc văn bản:

1. Theo dõi: Ai là nhân vật 'tôi' trong văn bản? Dựa vào đâu bạn nhận biết điều đó?

Trả lời:

- 'Tôi' là nhân vật Ô-đi-xê.

- Ô-đi-xê là nhân vật chính, và hành động 'quay lại thuyền và cổ vũ các bạn đồng hành' cho thấy đây là thuyền trưởng Ô-đi-xê.

2. Dự đoán: Những chi tiết “bụi nước bắn lên” và “tiếng sóng đập ầm ầm” báo hiệu điều gì?

Trả lời:

- Chúng báo hiệu sự dữ dội và nguy hiểm của biển cả, cho thấy sắp xảy ra điều xấu.

3. Suy luận: Cách nói “lựa lời dịu ngọt” của Ô-đi-xê có thực sự cần thiết không và có tác dụng gì?

Trả lời:

- Cách nói nhẹ nhàng là cần thiết để động viên tinh thần chiến đấu của các thủy thủ, giúp họ vượt qua khó khăn và giữ vững ý chí.

* Sau khi đọc:

Nội dung chính: Đoạn trích “Gặp Ka-ríp và Xi-la” mô tả hành trình của Ô-đi-xê và đồng đội khi đối mặt với các quái vật biển.

Trả lời câu hỏi:

Câu 1 (trang 47 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 1 – Chân trời sáng tạo):

Tóm tắt các sự kiện chính trong văn bản và cho biết Ô-đi-xê đã hướng dẫn thủy thủ như thế nào để tránh sự quyến rũ của các nàng Xi-ren?

Trả lời:

- Các sự kiện chính gồm:

- Để tránh sự quyến rũ nguy hiểm của các nàng Xi-ren, Ô-đi-xê yêu cầu thủy thủ nhét sáp vào tai để không nghe thấy tiếng hát của họ, tránh rơi vào nguy hiểm.

Câu 2 (trang 47 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 1 – Chân trời sáng tạo):

Mặc dù đã dự đoán và chuẩn bị kỹ lưỡng, Ô-đi-xê và đồng đội vẫn gặp thử thách bất ngờ. Những chi tiết nào thể hiện điều đó?

Trả lời:

- Thử thách bao gồm:

+ Thuyền của họ đến đảo Xi-La và Ka-ríp, các thủy thủ quá sợ hãi làm rơi mái chèo xuống biển, Ô-đi-xê phải động viên họ.

+ Sau khi rời đảo, bụi nước và tiếng sóng lớn cho thấy sự nguy hiểm.

+ Ô-đi-xê quên lời dặn của Xi-ếc-xê về việc không cầm vũ khí, đã mặc áo giáp và cầm giáo.

+ Các thủy thủ sợ hãi làm rơi mái chèo, và Xi-la, Ka-ríp tấn công thuyền, bắt sáu người khỏe mạnh nhất.

Câu 3 (trang 47 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 1 – Chân trời sáng tạo):

Ưu điểm của việc sử dụng ngôi kể thứ nhất trong văn bản so với ngôi thứ ba là gì?

Trả lời:

- Ngôi kể thứ nhất giúp thể hiện sự chân thực, làm rõ suy nghĩ và hành động của nhân vật, mang lại chiều sâu cho văn bản.

Câu 4 (trang 47 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 1 – Chân trời sáng tạo):

Hình tượng các quái vật biển như Ka-ríp, Xi-la được xây dựng từ hiện tượng tự nhiên nào? Những hiện tượng này giúp hình dung không gian, thời gian sử thi như thế nào?

Trả lời:

- Quái vật biển như Ka-ríp, Xi-la dựa trên hiện tượng tự nhiên nguy hiểm như sóng thần, bão tố, giông lốc.

- Những hiện tượng này giúp hình dung không gian sử thi rộng lớn, hoang sơ và đầy nguy hiểm.

Câu 5 (trang 47 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 1 – Chân trời sáng tạo):

Phân tích chi tiết thể hiện bản lĩnh của Ô-đi-xê trong vai trò lãnh đạo trước thử thách.

Trả lời:

Ô-đi-xê lãnh đạo hành trình về quê, coi thủy thủ như bạn bè, đồng đội thực sự. Chàng chỉ đạo thông minh như nhét sáp vào tai để tập trung chèo thuyền, dặn dò các thuyền vẫy trói mình nếu bị cám dỗ bởi Xi-ren. Ô-đi-xê hiện lên là thủ lĩnh thông minh, điềm tĩnh, đồng hành với bạn bè trong khó khăn.

Câu 6 (trang 47 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 1 – Chân trời sáng tạo):

Hãy nêu cảm hứng chủ đạo của đoạn trích.

Trả lời:

Cảm hứng chủ đạo là sức mạnh của người anh hùng trên biển rộng lớn, đầy hiểm nguy.

Tóm tắt Gặp Ka-ríp và Xi-la

Truyện kể về cuộc hành trình trên biển của Ô-đi-xê và các bạn đồng hành khi gặp các quái vật biển. Sau khi chôn cất En-pê-no xong, họ cùng nhau lên thuyền vượt biển cả để tìm đường về nhà. Trên thuyền, Ô-đi-xê bồn chồn, lo lắng và quyết định nói những lời Xi-ếc-xê căn dặn mình cho các bạn đồng hành nghe rằng cần cẩn thận giọng hát các nàng Xi-ren quyến rũ và cánh đồng cỏ đầy hoa của họ cùng lời khuyên chỉ mình Ô-đi-xê nghe hát mà thôi. Giải thích mọi việc tỉ mỉ một hồi, nhờ gặp gió thuận họ đã gần đến đảo của các nàng Xi-ren. Lúc này, gió bỗng tắt hẳn, sóng êm phăng phắc, họ cùng nhau thực hiện kế hoạch đã đề ra trước đó nhưng cuối cùng vẫn không thoát khỏi tầm mắt của các nàng Xi-ren. Khi vừa đi khỏi đảo, bụi nước bắn lên như một màn sương, sóng đập ầm ầm. Các bạn của Ô-đi-xê sợ quá, đánh tuột cả mái chèo, thuyền đứng ngay lại. Ô-đi-xê thấy vậy đã đến và dừng lại bên mỗi người để động viên, khuyến khích cho họ lấy lại tinh thần, đồng thời đưa ra cách giải quyết nhưng chàng đã quên mất lời dặn dò của Xi-ếc-xê là không được cầm khí giới. Thử thách bắt đầu xảy ra với họ khi một bên là Xi-la, một bên là Ka-ríp khiến những người đồng hành cùng sợ tái xanh mặt. Trong khi họ chỉ đang chú ý đến Ka-ríp thì Xi-la đã bắt mất sáu tay chèo khỏe nhất, khi nhìn lại thì chỉ còn thấy chân tay họ giãy giụa cũng những tiếng kêu thét lên và họ đã chết.

Trước khi đọc Gặp Ka-ríp và Xi-la

Câu hỏi trang 44 SGK Ngữ Văn 10 tập 1 CTST

Đề bài: Theo bạn, người giữ vai trò đứng đầu, lãnh đạo một tập thể cần phải có những điểm ưu trội nào về phẩm chất và năng lực?

Phương pháp giải:

- Trình bày những suy nghĩ của mình về phẩm chất và năng lực cần có của người giữ vai trò đứng đầu, lãnh đạo một tập thể.

Lời giải chi tiết:

Theo em, với cương vị là một người giữ vai trò đứng đầu, lãnh đạo một tập thể cần phải có những điểm ưu trội về phẩm chất và năng lực như sau:

- Về phẩm chất:

+) Là một người chính trực, dũng cảm, tốt bụng, có tấm lòng bao dung.

+) Yêu quê hương, luôn ghi nhớ công ơn tổ tiên.

+) Có trái tim yêu thương, sẵn sàng giúp đỡ mọi người trong tập thể khi họ gặp khó khăn.

+) Nghị lực sống mạnh mẽ, luôn hướng tới cộng đồng.

- Về năng lực:

+) Người có sức khỏe, có trí tuệ.

+) Có khả năng giải quyết những vấn đề trong cộng đồng.

+) Nhạy bén, công bằng trong mọi việc.

=>Trên đây là những suy nghĩ của em về những phẩm chất và năng lực cần có của một người giữ vai trò đứng đầu, lãnh đạo một tập thể. Đó phải là người vừa có đức, vừa có tài, phải là tấm gương sáng để mọi người học hỏi, kính trọng và từ đó tập thể cũng trở nên lớn mạnh, đoàn kết hơn.

Trong khi đọc Gặp Ka-ríp và Xi-la

Câu 1 trang 44 SGK Ngữ Văn 10 tập 1 CTST

Đề bài: “Tôi” ở đây là ai? Chi tiết nào giúp bạn nhận ra điều đó?

Phương pháp giải:

- Đọc kĩ đoạn văn phần 1 (Theo dõi).

- Liên kết với những câu văn trước đó để tìm ra cơ sở cho nhân vật “Tôi”.

Lời giải chi tiết:

- “Tôi” ở đây chính là nhân vật Ô-đi-xê.

- Bởi: Ô-đi-xê là nhân vật chính trong văn bản này và ở chi tiết đã được lược bỏ xuất hiện tình tiết Ô-đi-xê được Xi-ếc-xê báo trước về những khó khăn, gian nan khác mà chàng còn phải đối mặt.

Câu 2 trang 45 SGK Ngữ Văn 10 tập 1 CTST

Đề bài: Chi tiết “bụi nước bắn lên” và “tiếng sóng đập ầm ầm” cho thấy điều gì sắp xảy ra?

Phương pháp giải:

- Đọc kĩ đoạn văn thuộc phần 2 (Dự đoán).

- Chú ý hai chi tiết “bụi nước bắn lên” và “tiếng sóng đập ầm ầm”.

Lời giải chi tiết:

Chi tiết “bụi nước bắn lên” và “tiếng sóng đập ầm ầm” gợi lên hai hình ảnh mạnh mẽ, khác thường nơi vùng biển, dự cảm điều gì đó nguy hiểm, không an toàn sắp xảy ra với cuộc hành trình của Ô-đi-xê và những người bạn đồng hành.

Câu 3 trang 46 SGK Ngữ Văn 10 tập 1 CTST

Đề bài: Cách nói “lựa lời dịu ngọt” của Ô-đi-xê trong tình huống này, theo bạn có thực sự cần thiết không và nó có tác dụng gì?

Phương pháp giải:

- Đọc kĩ đoạn văn thuộc phần 3 (Suy luận).

- Chú ý chi tiết Ô-đi-xê “lựa lời dịu ngọt” nói với các bạn đồng hành và tình huống diễn ra những lời nói đó.

Lời giải chi tiết:

- Tình huống diễn ra cách nói “lựa lời dịu ngọt” của Ô-đi-xê:

+) Khi vừa ra khỏi đảo, bụi nước bắn lên cùng tiếng sóng đâp ầm ầm. Lúc này, các bạn đồng hành cùng Ô-đi-xê sợ quá đánh tuột mái chèo xuống biển, thuyền bị đứng lại.

+) Ô-đi-xê dừng lại bên mỗi người, “lựa lời dịu ngọt” khuyến khích họ rằng đây không phải lần đầu tiên chúng ta gặp thử thách. Trước đây, có những thử thách ghê gớm hơn nữa chúng ta vẫn có thể vượt qua được.

=> Theo em, cách nói “lựa lời dịu ngọt” trong tình huống này thực sự cần thiết. Bởi sự khuyến khích, động viên ấy sẽ giúp các bạn đồng hành khác bình tĩnh lại, gợi nhớ đến chuyện trước đây tất cả đã từng vượt qua thử thách như thế nào để khơi dậy lại niềm tin, sức mạnh, ý chí trong lòng mỗi người. Từ đó, mọi người có thể điềm tĩnh và cùng nhau tìm ra cách giải quyết để vượt qua khó khăn đó.

Sau khi đọc Gặp Ka-ríp và Xi-la

Câu 1 trang 47 SGK Ngữ văn 10 tập 1 CTST

Đề bài: Tóm tắt các sự kiện chính được kể trong văn bản trên và cho biết: theo lời tiên đoán của Xi-ếc-xê, Ô-đi-xê đã căn dặn thủy thủ phải làm những gì để tránh sự quyến rũ nguy hiểm của các nàng Xi-ren?

Phương pháp giải:

- Đọc kĩ lại văn bản để nắm được các sự kiện chính.

- Chú ý đoạn văn nói về lời căn dặn của Ô-đi-xê với các thủy thủ để tránh sự quyến rũ nguy hiểm của các nàng Xi-ren.

Lời giải chi tiết:

- Các sự kiện chính được kể trong văn bản trên bao gồm:

+ Sự kiện 1: Sau khi chôn cất En-pê-no, Ô-đi-xê cùng những người bạn lên đường vượt biển cả để trở về nhà và chàng được nghe Xi-ếc-xê dự báo trước về những hiểm nguy.

+ Sự kiện 2: Ô-đi-xê lòng bồn chồn, lo lắng nên đã nói những điều Xi-ếc-xê căn dặn mình cho mọi người nghe, giải thích tỉ mỉ và cùng bàn trước kế hoạch. Khi đến gần đảo Xi-ren, tất cả đều thực hiện theo đúng dự định đã bàn trước đó.

+ Sự kiện 3: Vừa ra khỏi đảo, bụi nước bắn lên, sóng đập ầm ầm, mọi người đánh tuột mái chèo, họ phải đối mặt với một bên là Xi-la, một bên là Ka-ríp.

+ Sự kiện 4: Trong khi mọi người chỉ chú ý đến Ka-ríp thì Xi-la đã bắt mất sáu tay chèo thuyền khỏe nhất và họ đã chết.

- Theo lời tiên đoán của Xi-ếc-xê, để tránh sự quyến rũ nguy hiểm của các nàng Xi-ren, Ô-đi-xê đã căn dặn thủy thủ cần làm:

+ Cần coi chừng các nàng Xi-ren quyến rũ, coi chừng giọng hát và cánh đồng cỏ đầy hoa của họ.

+ Lấy dây trói chặt Ô-đi-xê vào cột buồm để buộc chàng phải đứng yên một nơi.

+ Nếu Ô-đi-xê có van xin hay ra lệnh cho các thủy thủ cởi trói ra thì hãy trói chặt thêm nữa.

Câu 2 trang 47 SGK Ngữ Văn 10 tập 1 CTST

Đề bài: Dù đã có những dự liệu khôn ngoan, đề phòng khả năng xấu nhất, Ô-đi-xê và bạn đồng hành vẫn phải đối mặt với nhiều thử thách bất ngờ. Các chi tiết nào cho thấy điều đó.

Phương pháp giải:

- Đọc kĩ văn bản.

- Chú ý những chi tiết nói về những thử thách mà Ô-đi-xê cùng các bạn đồng hành gặp phải.

Lời giải chi tiết:

Dù đã có những dự liệu khôn ngoan, đề phòng khả năng xấu nhất nhưng Ô-đi-xê và bạn đồng hành vẫn phải đối mặt với những thử thách bất ngờ, những chi tiết biểu hiện điều đó bao gồm:

+ Khi thuyền chỉ còn cách đảo chừng một tiếng hú, mọi người hối hả chèo thuyền nhanh hơn nhưng vì thuyền nhấp nhô trên sóng và đi gần đảo quá nên cũng không thoát khỏi tầm mắt của các cô nàng Xi-ren.

+ Vừa đi khỏi đảo, bụi nước bắn lên như một màn sương từ những ngọn sóng lớn cùng tiếng sóng đập ầm ầm.

+ Những người bạn đồng hành vì quá sợ hãi nên đã đánh tuột cả mái chèo xuống biển.

+ Đối mặt với một bên là Xi-la, một bên là Ka-ríp ùng ục ngốn nước biển. Khi nhả nước ra, cả biển khơi sôi lên như nước trong chảo, bọt nước phun lên cao và rơi xuống hai dãy núi. Khi nuốt nước vào, biển sùng sục cuộn lên, vách đá xung quanh kêu réo, đáy biển lộ ra mặt cát đen thẫm.

Câu 3 trang 47 SGK Ngữ Văn 10 tập 1 CTST

Đề bài: Việc sử dụng ngôi kể thứ nhất trong văn bản trên có ưu thế gì so với ngôi thứ ba?

Phương pháp giải:

- Hiểu được khái niệm ngôi kể thứ nhất và ngôi kể thứ ba.

- Thử đặt tình huống văn bản trên được kể theo ngôi kể thứ ba.

Lời giải chi tiết:

Việc sử dụng ngôi kể thứ nhất (người kể chuyện xưng “tôi”) trong văn bản trên giúp người đọc hình dung một cách cụ thể nhất, chân thực nhất, thuyết phục nhất về cuộc hành trình trên biển đảo của Ô-đi-xê và những người bạn bởi câu chuyện đó được chính nhân vật tham gia (Ô-đi-xê) kể lại. Đó là những ưu thế và lí do văn bản trên chọn kể bằng ngôi kể thứ nhất thay vì ngôi kể thứ ba.

Câu 4 trang 47 SGK Ngữ Văn 10 tập 1 CTST

Đề bài: Hình tượng những quái vật biển như Ka-ríp, Xi-la được xây dựng từ hiện tượng tự nhiên nào? Các hiện tượng ấy giúp bạn hình dung như thế nào về không gian, thời gian sử thi?

Phương pháp giải:

- Đọc kĩ văn bản.

- Chú ý những chi tiết miêu tả hai quái vật biển Ka-ríp và Xi-la để tìm ra điểm tương đồng với các hiện tượng tự nhiên trên biển.

- Từ các hiện tượng ấy, suy nghĩ về không gian, thời gian sử thi.

Lời giải chi tiết:

- Hình tượng những quái vật biển như Ka-ríp, Xi-la được xây dựng từ hiện tượng tự nhiên đó là sóng thần hoặc vòi rồng trên biển.

- Từ những hiện tượng ấy, chúng ta có thể hình dung về một thời gian sử thi đã thuộc về quá khứ, đó là thời gian của cộng đồng và một không gian sử thi rộng lớn, thường gắn liền với những cuộc phiêu lưu của các vị anh hùng.

Câu 5 trang 47 SGK Ngữ Văn 10 tập 1 CTST

Đề bài: Phân tích một số chi tiết thể hiện bản lĩnh của Ô-đi-xê trong vai trò một người lãnh đạo trước những khó khăn, thử thách mà chàng và các bạn đồng hành phải đối mặt.

Phương pháp giải:

- Đọc kĩ văn bản.

- Chú ý những chi tiết miêu tả cách Ô-đi-xê giải quyết vấn đề khi đối mặt với những khó khăn, thử thách trên con đường trở về nhà.

Lời giải chi tiết:

Ô-đi-xê là người giữ vai trò lãnh đạo trong cuộc hành trình vượt biển trở về quê nhà. Khi được Xi-ếc-xê báo trước rằng cần phải coi chừng các nàng Xi-ren quyến rũ, coi chừng giọng hát và cánh đồng cỏ đầy hoa của họ, Ô-đi-xê đã đem điều này giải thích rõ ràng cho các bạn đồng hành hiểu và đưa ra hướng giải quyết cụ thể để tất cả đều có thể vượt qua ải đó một cách thuận lợi. Những khó khăn, thử thách chưa dừng lại ở đó mà ngày càng tăng cấp hơn. Bản lĩnh của Ô-đi-xê không chỉ được thể hiện qua tài năng, cách giải quyết tình huống mà còn qua phẩm chất, lời nói. Hai chi tiết báo hiệu điều chẳng lành trong văn bản là “bụi nước bắn lên” và “tiếng sóng đập ầm ầm” càng thể hiện rõ con người của Ô-đi-xê. Lúc này, vì quá hoảng sợ nên những người bạn đi cùng Ô-đi-xê đã đánh tuột cả mái chèo và chàng đã lựa lời dịu ngọt để chấn an họ. Chàng đã rất khéo kéo và thông minh khi nhắc lại quá khứ, bởi đây không phải lần đầu tiên đối mặt với khó khăn. Trước đó, họ cũng đã đối mặt với hiểm nguy còn nặng nề hơn mang tên Xi-clốp và chính lòng dũng cảm, sự mưu trí đã giúp họ vượt qua. Cách nói như vậy đã sẽ giúp mọi người bình tĩnh lại, gợi nhớ đến chuyện trước đây tất cả đã từng vượt qua thử thách như thế nào để khơi dậy lại niềm tin, sức mạnh, ý chí trong lòng mỗi người. Đồng thời, Ô-đi-xê cũng đưa ra cách thức để vượt qua như mọi lần.Từ đó, mọi người có thể điềm tĩnh và cùng nhau vượt qua khó khăn đó. Tất cả những điều trên, hình ảnh Ô-đi-xê hiện lên trước mắt bạn đọc là một người thủ lĩnh thông minh, nhanh nhẹn, khéo léo, điềm tĩnh, luôn đồng hành cũng những người bạn của mình khi gặp khó khăn, thử thách.

Câu 6 trang 47 SGK Ngữ Văn 10 tập 1 CTST

Đề bài: Nêu cảm hứng chủ đạo của đoạn trích.

Phương pháp giải:

- Đọc kĩ toàn bộ văn bản để thấy được cảm hứng chủ đạo trong đoạn trích.

Lời giải chi tiết:

Đoạn trích trên lấy cảm hứng chủ đạo từ những hiện tượng tự nhiên trên biển và khát vọng chinh phục thiên nhiên của các vị anh hùng thời xưa.