6 bài soạn hay nhất về 'Nếu mai em về Chiêm Hoá' (Ngữ văn 8 - SGK Cánh diều)

1. Chuẩn bị

- Đọc trước bài thơ Nếu mai em về Chiêm Hóa và tìm hiểu thêm về tác giả Mai Liễu.

- Tìm hiểu và chia sẻ ấn tượng về cảnh sắc thiên nhiên và con người vùng núi phía Bắc nước ta vào mùa xuân.

Gợi ý:

- Tác giả Mai Liễu (1949-2020), quê Tuyên Quang, người dân tộc Tày. Một số tác phẩm: Mây bay về núi, Lời then ai buộc, Bếp lửa nhà sàn, Núi vẫn còn mưa…

- Thiên nhiên vùng núi phía Bắc mùa xuân: Hùng vĩ, thơ mộng, tràn đầy sức sống; Con người tươi vui, yêu đời với nhiều lễ hội truyền thống.

2. Đọc hiểu

Câu 1. Tìm biện pháp nhân hoá trong khổ thơ.

Nhân hoá: Đá ngồi dưới bến trông nhau, Non Thần hình như trẻ lại.

Câu 2. Dòng thơ nào được lặp lại?

Dòng thơ: Nếu mai em về Chiêm Hóa

3. Trả lời câu hỏi

Câu 1. Bố cục và mạch cảm xúc của bài thơ Nếu mai em về Chiêm Hoá?

- Bố cục: 3 phần:

• Phần 1: Khổ 1 và 2: Thiên nhiên mùa xuân ở Chiêm Hóa.
• Phần 2: Khổ 3, 4: Vẻ đẹp con người Chiêm Hóa
• Phần 3: Nét đẹp lễ hội truyền thống Chiêm Hóa.

- Mạch cảm xúc: Từ thiên nhiên đến con người, niềm tự hào về lễ hội Chiêm Hóa.

Câu 2. Những hình ảnh nào thể hiện thiên nhiên và con người mùa xuân? Chia sẻ ấn tượng của bạn (Về màu sắc, sức sống; nét riêng của mùa xuân vùng núi phía bắc,...).

- Thiên nhiên: mưa tơ rét lộc; sông Gâm đôi bờ cát trắng; Non Thần xanh ngút ngát.

• Con người: Cô gái Dao với vòng bạc rung rinh cổ tay, ngù hoa mơn mởn, con gái bản Tây duyên dáng, nụ cười môi mọng.

- Ấn tượng: Tươi sáng, đầy sức sống.

Câu 3. Tác dụng của nhân hóa trong khổ 2, 4?

- Khổ 2:

• Nhân hóa: Đá ngồi dưới bến trông nhau; Non Thần trẻ lại
• Tác dụng: Thiên nhiên sinh động, tràn đầy sức sống.

- Khổ 4:

• Nhân hóa: Mùa xuân e lạc đường.
• Tác dụng: Tô đậm vẻ đẹp duyên dáng của con gái, làm bức tranh mùa xuân thêm sinh động.

Câu 4. Từ đồng nghĩa với “về” trong “Nếu mai em về Chiêm Hoá”? Vì sao nên chọn “về”?

- Đồng nghĩa: trở lại, quay lại…

- Từ “về” diễn tả tâm trạng hoài niệm, gắn bó với quê hương.

Câu 5. Tình cảm, cảm xúc gì của tác giả với quê hương?

Tình cảm: Yêu mến, nhớ nhung, chân thành với quê hương.

Câu 6. Nếu thay Chiêm Hoá bằng quê bạn, bạn sẽ chia sẻ hình ảnh gì? Vì sao?

- Hình ảnh: Cánh đồng lúa chín vàng; Nhà ngói đỏ tươi, Tiếng gà gáy báo sáng…

- Vì đó là những hình ảnh thân thuộc gắn liền với kí ức tuổi thơ, thể hiện vẻ đẹp của quê hương.

CHUẨN BỊ

Yêu cầu:

- Đọc kỹ bài thơ 'Nếu mai em về Chiêm Hóa' và tìm hiểu thêm về tác giả Mai Liễu.

- Tìm hiểu và chia sẻ cảm nhận của bạn về cảnh vật và con người ở vùng núi phía bắc Việt Nam vào mùa xuân.

=> Xem hướng dẫn giải

- Thông tin về tác giả Mai Liễu:

+ Nhà thơ Mai Liễu (1949 – 2020), tên thật là Ma Văn Liễu, sinh năm 1950 tại xã Công Đa, huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang. Ông sử dụng bút danh Mai Liễu trong sự nghiệp thơ ca và báo chí của mình.

+ Ông là một nhà thơ dân tộc Tày, nổi tiếng với những bài thơ đầy tình yêu quê hương và đất nước, đặc biệt là những vần thơ về các dân tộc thiểu số ở vùng cao và biên giới.

+ Thơ của Mai Liễu đa dạng về chủ đề, từ Bác Hồ, chiến tranh và tình yêu đến các vấn đề xã hội. Tuy nhiên, ông đặc biệt chú trọng vào quê hương và tình người miền núi, thể hiện nỗi hoài niệm về cội nguồn của một người sống xa quê. Thơ của ông nhẹ nhàng và chân thành, để lại ấn tượng sâu sắc về tình người và dân tộc.

+ Ông đã để lại nhiều tác phẩm giá trị, bao gồm nhiều tập thơ như: “Suối làng” (1994), “Mây vẫn bay về núi” (1995), “Lời then ai buộc” (1996), “Tìm tuổi” (1998), “Giấc mơ của núi” (2001), “Đầu nguồn mây trắng” (2004), “Bếp lửa nhà sàn” (2005), “Núi vẫn còn mưa” (2013), và tuyển tập “Thơ Mai Liễu”.

- Ấn tượng của bạn về cảnh sắc thiên nhiên và con người ở vùng núi phía bắc Việt Nam vào mùa xuân: Khi mùa xuân đến, sức sống tràn ngập khắp nơi, vùng núi trở thành một tấm thổ cẩm rực rỡ màu sắc, với vẻ đẹp hoang sơ của núi rừng và những cánh đồng hoa rộng lớn trải dài dưới thung lũng, triền núi, và đồi. Các cung đường nơi đây giống như chốn tiên cảnh, khiến lòng người mê hoặc.

CÂU HỎI GIỮA BÀI

Câu 1. Chỉ ra biện pháp tu từ nhân hóa trong khổ thơ.

=> Xem hướng dẫn giải

Biện pháp tu từ nhân hóa trong khổ thơ: “đá ngồi dưới bến trông nhau”, “non Thần hình như trẻ lại”.

Câu 2. Dòng thơ nào được lặp lại trong khổ cuối?

=> Xem hướng dẫn giải

Dòng thơ được lặp lại là: 'Nếu mai em về Chiêm Hóa'

CÂU HỎI CUỐI BÀI

Câu 1. Xác định bố cục và mạch cảm xúc của bài thơ 'Nếu mai em về Chiêm Hóa'.

=> Xem hướng dẫn giải

- Bố cục:

• Khổ 1+2: Miêu tả bức tranh thiên nhiên mùa xuân ở Chiêm Hóa.
• Khổ 3+4: Vẻ đẹp của con người vào mùa xuân.
• Khổ 5: Giới thiệu lễ hội mùa xuân ở Chiêm Hóa.

- Mạch cảm xúc: Bài thơ kết cấu đơn giản, từ khung cảnh thiên nhiên chuyển sang con người và những cảm xúc đặc biệt về mùa xuân tại quê hương.

Câu 2. Tác giả sử dụng những hình ảnh, chi tiết nào để thể hiện bức tranh thiên nhiên và con người trong mùa xuân? Chia sẻ ấn tượng và nhận xét của bạn về bức tranh đó (về màu sắc, sức sống, và các đặc trưng của mùa xuân ở vùng núi phía bắc,...).

=> Xem hướng dẫn giải

- Những hình ảnh, chi tiết thể hiện bức tranh thiên nhiên và con người trong mùa xuân:

• 'Tháng Giêng mưa tơ rét lộc'
• 'Non thần....Xanh lên ngút ngát một màu'
• 'Cô gái Dao nào cũng đẹp/ Vòng bạc rung rinh cổ tay/ Ngù hoa mơn mởn ngực đầy'
• 'Con gái bản Tày...riêng nụ cười môi mọng'

- Bức tranh thiên nhiên và con người hiện lên với màu sắc tươi sáng, đầy sức sống của núi rừng vào mùa xuân. Các cô gái trong trang phục truyền thống và nụ cười duyên dáng tạo nên một bức tranh đẹp, vừa hiền hậu vừa quyến rũ.

Câu 3. Chỉ ra và phân tích tác dụng của biện pháp tu từ nhân hóa trong các khổ thơ 2 và 4 của văn bản.

=> Xem hướng dẫn giải

Khổ 2:

• Đá - ngồi, trông nhau.
• Non Thần - trẻ lại.

-> Biện pháp nhân hóa làm cho cảnh vật có linh hồn, làm nổi bật vẻ đẹp của thiên nhiên Chiêm Hóa.

Khổ 4:

• Sắc chàm - pha hương.
• Mùa xuân - lạc đường.

-> Biện pháp nhân hóa tạo nên một bức tranh mùa xuân sống động, giúp người đọc cảm nhận được vẻ đẹp của thiên nhiên một cách gần gũi hơn.

Câu 4. Tìm các từ đồng nghĩa với từ “về” trong câu thơ “Nếu mai em về Chiêm Hóa”. Tại sao nên chọn từ “về”?

=> Xem hướng dẫn giải

- Các từ đồng nghĩa với từ 'về': lại, đến, đi.

- Từ 'về' được chọn vì nó tạo cảm giác thân thuộc như người đi xa trở lại nơi mình gắn bó, quê hương hay là nhà của mình.

Câu 5. Bài thơ thể hiện tình cảm và cảm xúc gì của tác giả với quê hương?

=> Xem hướng dẫn giải

Bài thơ thể hiện tình cảm sâu sắc và gắn bó của tác giả với quê hương, thông qua hình ảnh thiên nhiên và con người ở Chiêm Hóa khi mùa xuân đến. Đây là biểu hiện của tình yêu thương và lòng nhớ quê của nhà thơ.

Câu 6. Nếu sau dấu ba chấm “Nếu mai em về...” là tên vùng đất quê hương bạn, bạn sẽ chia sẻ những hình ảnh, chi tiết nào của quê hương mình? Vì sao bạn chọn các hình ảnh đó?

=> Xem hướng dẫn giải

Giả sử sau dấu ba chấm “Nếu mai em về...” là tên vùng đất quê hương bạn, bạn sẽ chia sẻ những hình ảnh như bãi biển Cồn Vành, Chùa Keo, lễ hội đền A Sào và món bánh Cáy. Đây là những hình ảnh đặc trưng và quen thuộc với người dân quê lúa Thái Bình, và cũng là những hình ảnh tiêu biểu khi nhắc đến vùng đất này.

Chuẩn bị

Yêu cầu (trang 44 sgk Ngữ Văn lớp 8 Tập 1):

- Đọc bài thơ 'Nếu mai em về Chiêm Hóa' và tìm hiểu thông tin về tác giả Mai Liễu.

- Khám phá và chia sẻ ấn tượng của bạn về cảnh sắc thiên nhiên và con người vùng núi phía Bắc Việt Nam vào mùa xuân.

Trả lời:

- Thông tin về tác giả Mai Liễu:

+ Mai Liễu (1949 – 2020), tên thật là Ma Văn Liễu, sinh năm 1950 tại xã Công Đa, huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang. Ông sử dụng bút danh Mai Liễu khi viết thơ và làm báo.

+ Ông là nhà thơ dân tộc Tày, nổi bật với những bài thơ thể hiện sâu sắc tình yêu quê hương đất nước, đặc biệt là về các dân tộc thiểu số vùng cao và biên giới.

+ Thơ Mai Liễu đa dạng về chủ đề, từ Bác Hồ, chiến tranh, tình yêu đến thế sự. Tuy nhiên, ông đặc biệt tập trung vào quê hương và tình cảm miền núi, thể hiện nỗi hoài niệm về quê và cội nguồn. Thơ ông luôn mang một vẻ đẹp lặng lẽ, chân thành, để lại ấn tượng sâu đậm trong lòng người đọc.

+ Ông để lại nhiều tác phẩm giá trị với hàng chục tập thơ, như: “Suối làng” (1994), “Mây vẫn bay về núi” (1995), “Lời then ai buộc” (1996), “Tìm tuổi” (1998), “Giấc mơ của núi” (2001), “Đầu nguồn mây trắng” (2004), “Bếp lửa nhà sàn” (2005), “Núi vẫn còn mưa” (2013), và tuyển tập “Thơ Mai Liễu”.

- Ấn tượng của bạn về cảnh sắc thiên nhiên và con người vùng núi phía Bắc vào mùa xuân: Mùa xuân mang sức sống mới, biến vùng núi thành một tấm thổ cẩm đầy màu sắc, rực rỡ với vẻ đẹp hoang sơ của núi rừng hiểm trở và những cánh đồng hoa bạt ngàn trải dài dưới thung lũng, triền núi. Các cung đường nơi đây như bước vào một tiên cảnh đẹp mê hồn.

Đọc hiểu

Nội dung chính: Văn bản mô tả quê hương Chiêm Hóa - một huyện phía Bắc tỉnh Tuyên Quang với vẻ đẹp mùa xuân.

Trả lời câu hỏi giữa bài:

Câu 1 (trang 45 sgk Ngữ Văn lớp 8 Tập 1): Chú ý các hình ảnh thể hiện vẻ đẹp của thiên nhiên.

Trả lời:

- Hình ảnh thiên nhiên: Mưa tơ rét lộc, mùa măng, sông Gâm “đôi bờ cát trắng”, non Thần “xanh ngút ngát”.

Câu 2 (trang 45 sgk Ngữ Văn lớp 8 Tập 1): Chỉ ra biện pháp tu từ nhân hóa trong khổ thơ.

Trả lời:

- Biện pháp nhân hóa: “đá ngồi dưới bến trông nhau”, “non Thần hình như trẻ lại”.

Câu 3 (trang 45 sgk Ngữ Văn lớp 8 Tập 1): Chú ý các hình ảnh thể hiện vẻ đẹp của con người.

Trả lời:

- Hình ảnh con người: cô gái Dao xinh đẹp, vòng bạc rung rinh, ngù hoa mơn mởn, con gái bản Tây duyên dáng, nụ cười môi mọng.

Câu 4 (trang 46 sgk Ngữ Văn lớp 8 Tập 1): Dòng thơ nào được điệp lại trong khổ cuối?

Trả lời:

- Dòng thơ “Nếu mai em về Chiêm Hóa” được lặp lại ở cuối bài.

* Trả lời câu hỏi cuối bài:

Câu 1 (trang 46 sgk Ngữ Văn lớp 8 Tập 1): Xác định bố cục và mạch cảm xúc của bài thơ 'Nếu mai em về Chiêm Hóa'.

Trả lời:

- Bố cục bài thơ: 5 khổ.

+ Khổ 1, 2: Bức tranh thiên nhiên mùa xuân ở Chiêm Hóa.

+ Khổ 3, 4: Vẻ đẹp con người trong mùa xuân.

+ Khổ 5: Nét riêng trong lễ hội đầu năm ở Chiêm Hóa.

- Mạch cảm xúc đi từ khung cảnh thiên nhiên đến con người, rồi thể hiện những rung cảm và đặc sắc riêng của mùa xuân quê hương.

Câu 2 (trang 46 sgk Ngữ Văn lớp 8 Tập 1): Tác giả sử dụng hình ảnh, chi tiết nào để thể hiện bức tranh thiên nhiên và con người mùa xuân? Chia sẻ ấn tượng và nhận xét của bạn về bức tranh đó.

Trả lời:

- Hình ảnh và chi tiết: Mưa tơ rét lộc, mùa măng, sông Gâm “đôi bờ cát trắng”, non Thần “xanh ngút ngát”.

+ Cô gái Dao xinh đẹp, vòng bạc rung rinh, ngù hoa mơn mởn, con gái bản Tây duyên dáng, nụ cười môi mọng.

- Ấn tượng và nhận xét của bạn: Bức tranh thiên nhiên và con người mùa xuân được miêu tả đơn giản nhưng đầy sức sống, thể hiện mùa xuân tràn đầy sức sống. Hình ảnh con người được khắc họa tinh tế, tạo cho bạn cái nhìn chân thực về Chiêm Hóa.

Câu 3 (trang 46 sgk Ngữ Văn lớp 8 Tập 1): Chỉ ra và phân tích tác dụng của biện pháp nhân hóa trong các khổ thơ 2, 4.

Trả lời:

- Biện pháp nhân hóa:

+ Khổ 2: “đá ngồi dưới bến trông nhau”, “non Thần hình như trẻ lại”.

+ Khổ 4: “mùa xuân e cũng lạc đường”.

- Tác dụng: Tạo ra bức tranh mùa xuân sinh động, giúp người đọc cảm nhận khung cảnh thiên nhiên gần gũi hơn.

Câu 4 (trang 46 sgk Ngữ Văn lớp 8 Tập 1): Tìm từ đồng nghĩa với “về” trong dòng thơ “Nếu mai em về Chiêm Hóa”. Tại sao nên chọn từ “về”?

Trả lời:

- Từ đồng nghĩa: đi, trở lại, tới.

- Nên chọn từ “về” vì nó thể hiện được sự trở về cội nguồn và tình cảm sâu sắc của tác giả với quê hương.

Câu 5 (trang 46 sgk Ngữ Văn lớp 8 Tập 1): Bài thơ thể hiện cảm xúc gì của tác giả với quê hương?

Trả lời:

- Bài thơ thể hiện tình cảm sâu nặng, chân thành và gắn bó của tác giả với quê hương Chiêm Hóa, bộc lộ tình yêu và nỗi nhớ quê hương của ông.

Câu 6 (trang 46 sgk Ngữ Văn lớp 8 Tập 1): Nếu sau dấu ba chấm “Nếu mai em về…” là tên vùng đất quê hương bạn, bạn sẽ chia sẻ những hình ảnh gì? Tại sao?

Trả lời:

- Nếu là quê hương của bạn, bạn sẽ chia sẻ hình ảnh mùa nước nổi.

- Lý do chọn: Đây là đặc trưng của vùng quê sông nước, mùa nước nổi là thời điểm đặc biệt với nước dâng lên hiền hòa. Bạn yêu thích việc đi ghe và những kỷ niệm đẹp với mùa nước nổi.

Chuẩn bị 1

Câu 1 (trang 44, SGK Ngữ văn 8, tập 1)

Đọc bài thơ Nếu mai em về Chiêm Hoá và tìm hiểu thêm về tác giả Mai Liễu.

Phương pháp giải:

Tìm hiểu thông tin về tác giả

Lời giải chi tiết:

Tác giả Mai Liễu (1949-2020), dân tộc Tày, quê Tuyên Quang. Ông viết nhiều đề tài, nhưng đặc biệt quan tâm đến quê hương và tình người miền núi. Mỗi bài thơ của ông như một cánh cửa mở ra tâm hồn đầy tình yêu quê hương và nguồn cội.

Chuẩn bị 2

Câu 2 (trang 44, SGK Ngữ văn 8, tập 1)

Hãy chia sẻ cảm nhận của bạn về cảnh sắc thiên nhiên và con người vùng núi phía Bắc vào mùa xuân.

Phương pháp giải:

Tìm hiểu và chia sẻ ấn tượng về cảnh sắc thiên nhiên và con người ở vùng núi phía Bắc vào mùa xuân.

Lời giải chi tiết:

Mùa xuân ở miền núi phía Bắc rất đẹp, tràn đầy sức sống. Con người nơi đây giản dị và mộc mạc.

Đọc hiểu 1

Câu 1 (trang 45, SGK Ngữ văn 8, tập 1)

Xác định biện pháp tu từ nhân hóa trong khổ thơ.

Phương pháp giải:

Đọc khổ 2 và tìm biện pháp tu từ nhân hóa.

Lời giải chi tiết:

Biện pháp nhân hóa:

“ Đá ngồi dưới bến trông nhau
   Non Thần hình như trẻ lại”

Đọc hiểu 2

Câu 2 (trang 46, SGK Ngữ văn 8, tập 1)

Dòng thơ nào được lặp lại trong khổ cuối?

Phương pháp giải:

Đọc kỹ khổ cuối.

Lời giải chi tiết:

Dòng thơ lặp lại trong khổ cuối: Nếu mai em về Chiêm Hoá.

CH cuối bài 1

Câu 1 (trang 46, SGK Ngữ văn 8, tập 1)

Xác định bố cục và mạch cảm xúc của bài thơ Nếu mai em về Chiêm Hoá.

Phương pháp giải:

Đọc văn bản và xác định bố cục, mạch cảm xúc.

Lời giải chi tiết:

- Bố cục:

Khổ 1, 2: Bức tranh thiên nhiên mùa xuân ở Chiêm Hoá.

Khổ 3, 4: Miêu tả vẻ đẹp của các cô gái Chiêm Hoá.

Khổ 5: Lễ hội xuân ở Chiêm Hoá.

- Mạch cảm xúc: Tình cảm và nỗi nhớ của nhà thơ dành cho vùng đất Chiêm Hoá.

CH cuối bài 2

Câu 2 (trang 46, SGK Ngữ văn 8, tập 1)

Tác giả sử dụng hình ảnh, chi tiết nào để vẽ bức tranh thiên nhiên và con người mùa xuân? Hãy chia sẻ cảm nhận của bạn về bức tranh đó (Gợi ý: về màu sắc, sức sống; về những nét đặc trưng của mùa xuân ở vùng núi phía Bắc,…)

Phương pháp giải:

Đọc kỹ văn bản.

Lời giải chi tiết:

Những hình ảnh, chi tiết thể hiện bức tranh thiên nhiên và con người mùa xuân: mưa tơ rét lộc, sông Gâm đôi bờ cát trắng, đá ngồi trông nhau, Non Thần như trẻ lại, cô gái Dao, cô gái bản Tày.

=> Nhận xét: Bức tranh thiên nhiên và con người hiện lên với màu sắc tươi sáng, không khí vui tươi tràn đầy sức sống của mùa xuân.

CH cuối bài 3

Câu 3 (trang 46, SGK Ngữ văn 8, tập 1)

Xác định và phân tích tác dụng của biện pháp tu từ nhân hóa trong các khổ thơ 2, 4 của văn bản.

Phương pháp giải:

Đọc kỹ hai khổ thơ 2, 4

Lời giải chi tiết:

Khổ 2:

- Đá - ngồi, trông nhau.

- Non Thần - trẻ lại.

=> Tác dụng: Tạo sự sống động cho bức tranh thiên nhiên mùa xuân.

Khổ 4:

Mùa xuân - lạc đường.

=> Tác dụng: Gợi vẻ đẹp của các cô gái bản Tày, khiến mùa xuân trở nên mê đắm đến mức lạc đường.

CH cuối bài 4

Câu 4 (trang 46, SGK Ngữ văn 8, tập 1)

Tìm các từ đồng nghĩa với từ “về” trong dòng thơ “Nếu mai em về Chiêm Hoá”. Theo bạn, tại sao nên chọn từ “về”?

Phương pháp giải:

Tìm các từ đồng nghĩa và giải thích lý do chọn từ “về”.

Lời giải chi tiết:

Các từ đồng nghĩa với từ về: quay lại, trở lại, đến,...

Nên chọn từ “về” vì nó tạo cảm giác gần gũi như người xa quê trở lại nơi mình gắn bó, coi như nhà, quê hương mình, hoặc người nhà mình.

CH cuối bài 5

Câu 5 (trang 46, SGK Ngữ văn 8, tập 1)

Bài thơ thể hiện cảm xúc gì của tác giả đối với quê hương?

Phương pháp giải:

Đọc văn bản.

Lời giải chi tiết:

Bài thơ bộc lộ tình yêu và nỗi nhớ của tác giả đối với quê hương.

CH cuối bài 6

Câu 6 (trang 46, SGK Ngữ văn 8, tập 1)

Giả sử sau dấu ba chấm “Nếu mai em về…” là tên vùng đất quê hương bạn, bạn sẽ chia sẻ những hình ảnh và chi tiết gì về quê hương? Vì sao bạn chọn những chi tiết, hình ảnh đó?

Phương pháp giải:

Đưa ra câu trả lời và giải thích hợp lý.

Lời giải chi tiết:

Nếu sau dấu ba chấm là tên vùng đất quê hương bạn, bạn sẽ chia sẻ hình ảnh những cánh đồng lúa chín, đàn trâu gặm cỏ chiều chiều, hàng cây xanh mát mỗi trưa hè. Những hình ảnh này đặc trưng và nổi bật của quê hương, mang đến cảm giác yên bình mỗi khi nhớ về.

Câu 1: Xác định cấu trúc và dòng cảm xúc của bài thơ 'Nếu mai em về Chiêm Hoá'.

- Cấu trúc: 

• Khổ 1+2: Mô tả cảnh sắc thiên nhiên mùa xuân tháng Giêng ở Chiêm Hoá.
• Khổ 3+4: Hình ảnh những cô gái xinh đẹp ở Chiêm Hoá.
• Khổ 5: Mời tham gia lễ hội mùa xuân ở Chiêm Hoá.

- Dòng cảm xúc: Toàn bộ bài thơ thể hiện sự nhớ nhung của tác giả đối với thiên nhiên, con người và văn hoá quê hương Chiêm Hoá.

Câu 2: Tác giả sử dụng những hình ảnh nào để tạo nên bức tranh mùa xuân ở Chiêm Hoá? Bạn có cảm nhận gì về bức tranh đó (về màu sắc, sự sống động, đặc trưng mùa xuân ở vùng núi phía Bắc,...)?

- Những hình ảnh mô tả thiên nhiên và con người mùa xuân bao gồm:

+ Thiên nhiên: 'Tháng Giêng mưa tơ rét lộc'; 'Em về vừa kịp mùa măng'; 'Sông Gâm đôi bờ cát trắng'; 'Đá ngồi dưới bến trông nhau'; 'Non thần hình như trẻ lại'; 'Xanh lên ngút ngát một màu'.

+ Con người: 'Cô gái Dao nào cũng đẹp... Ngực đầy hoa mơn mởn'; 'Con gái bản Tày... nụ cười môi mọng'.

- Bức tranh này đem lại cảm giác tươi mới, với màu sắc rực rỡ và sự sống động mãnh liệt của mùa xuân, cùng với hình ảnh đặc trưng như những cô gái xinh đẹp trong trang phục truyền thống của dân tộc Dao và Tày.

Câu 3: Xác định và phân tích tác dụng của biện pháp nhân hóa trong các khổ thơ 2, 4 của bài thơ.

- Khổ 2:

+ Đá - ngồi dưới bến, trông nhau.

+ Non Thần – hình như trẻ lại.

Biện pháp nhân hóa trong khổ 2 làm cho thiên nhiên Chiêm Hoá trở nên sinh động hơn, như có hồn và đẹp hơn.

- Khổ 4:

+ Sắc chàm - pha hương.

+ Mùa xuân – e cũng lạc đường.

Nhân hóa ở khổ 4 nhấn mạnh vẻ đẹp gần gũi và rạng ngời của các cô gái Tày, làm mùa xuân trở nên mê hoặc và lôi cuốn.

Câu 4: Tìm các từ đồng nghĩa với từ 'về' trong câu thơ 'Nếu mai em về Chiêm Hoá'. Theo bạn, vì sao nên chọn từ 'về'?

- Từ đồng nghĩa với 'về': trở lại, đi, đến.

- Từ 'về' được chọn vì nó gợi cảm giác trở lại nơi quen thuộc, nơi người đã rời xa, như trở về quê hương yêu dấu.

Câu 5: Bài thơ bộc lộ cảm xúc gì của tác giả đối với quê hương?

Bài thơ thể hiện tình yêu sâu sắc và nỗi nhớ quê hương của tác giả, từ những cảnh vật thiên nhiên tuyệt đẹp đến những con người hiền hòa và văn hóa truyền thống. Tác giả cũng muốn giới thiệu quê hương của mình, khuyến khích mọi người đến thăm và trải nghiệm vẻ đẹp cũng như các lễ hội độc đáo của quê mình.

Câu 6: Nếu sau dấu ba chấm 'Nếu mai em về...' là tên quê hương bạn, bạn sẽ chia sẻ những hình ảnh nào về quê mình? Tại sao bạn chọn những hình ảnh đó?

Nếu sau dấu ba chấm là quê hương bạn, bạn sẽ chia sẻ hình ảnh như nhãn lồng, phố Hiến, đền Chử Đồng Tử và Hồ Bán Nguyệt. Những hình ảnh này được chọn vì quê bạn là Hưng Yên, nổi tiếng với danh xưng 'Thứ nhất Kinh Kì, thứ nhì Phố Hiến'.

Chuẩn bị

- Đọc trước bài thơ Nếu mai em về Chiêm Hóa và tìm hiểu thêm về tác giả Mai Liễu.

- Khám phá và chia sẻ cảm nhận của bạn về vẻ đẹp thiên nhiên và con người ở vùng núi phía Bắc vào mùa xuân.

Hướng dẫn trả lời:

- Tác giả Mai Liễu (1949-2020) thuộc dân tộc Tày, quê ở Tuyên Quang, nổi tiếng với những tác phẩm về quê hương và tình người miền núi. Mỗi bài thơ của ông như một cánh cửa mở ra tâm hồn đầy yêu thương với quê hương của ông.

- Ấn tượng về cảnh sắc thiên nhiên và con người miền núi phía Bắc vào mùa xuân: Mùa xuân ở đây rực rỡ với sức sống tràn đầy từ thiên nhiên. Con người nơi đây sống giản dị và mộc mạc.

Trả lời câu hỏi giữa bài:

Câu 1 (trang 45, SGK Ngữ văn 8, tập 1)

Chỉ ra biện pháp tu từ nhân hóa trong khổ thơ.

Hướng dẫn trả lời:

Biện pháp nhân hóa:

“ Đá ngồi dưới bến, nhìn nhau

Non Thần hình như trẻ lại”

Câu 2 (trang 46, SGK Ngữ văn 8, tập 1)

Dòng thơ nào được lặp lại trong khổ cuối?

Hướng dẫn trả lời:

Dòng thơ lặp lại trong khổ cuối:Nếu mai em về Chiêm Hóa.

Trả lời câu hỏi cuối bài

Câu 1 (trang 46, SGK Ngữ Văn lớp 8 Tập 1):

Xác định bố cục và mạch cảm xúc của bài thơ Nếu mai em về Chiêm Hóa.

Hướng dẫn trả lời:

- Bố cục bài thơ: 5 khổ thơ.

+ Khổ 1, 2: Miêu tả thiên nhiên mùa xuân ở Chiêm Hóa.

+ Khổ 3, 4: Vẻ đẹp con người trong mùa xuân.

+ Khổ 5: Sắc thái đặc trưng của lễ hội đầu năm tại Chiêm Hóa.

- Mạch cảm xúc: từ thiên nhiên đến con người, thể hiện cảm xúc và vẻ đẹp riêng của mùa xuân ở quê hương.

Câu 2 (trang 46 SGK Ngữ Văn lớp 8 Tập 1):

Tác giả sử dụng những hình ảnh và chi tiết nào để mô tả bức tranh thiên nhiên và con người mùa xuân? Chia sẻ cảm nhận của bạn về bức tranh đó (màu sắc, sức sống, đặc trưng của mùa xuân ở vùng núi phía Bắc,...)

Hướng dẫn trả lời:

- Những hình ảnh và chi tiết mô tả thiên nhiên và con người mùa xuân:

+ Thiên nhiên: “Mưa tơ rét lộc”, mùa măng, sông Gâm “đôi bờ cát trắng”, non Thần “xanh ngút ngát”.

+ Con người: “Cô gái Dao đẹp, vòng bạc rung rinh”, “Ngù hoa mơn mởn”, “Con gái bản Tày duyên dáng”, “Nụ cười môi mọng”.

- Cảm nhận của bạn: Bức tranh thiên nhiên hiện lên giản dị nhưng sống động, mùa xuân tràn đầy sức sống. Hình ảnh con người được mô tả tinh tế, mang đến cái nhìn chân thực về cảnh sắc và con người Chiêm Hóa.

Câu 3 (trang 46 SGK Ngữ Văn lớp 8 Tập 1):

Chỉ ra và phân tích tác dụng của biện pháp tu từ nhân hóa trong các khổ thơ 2, 4 của văn bản.

Hướng dẫn trả lời:

- Biện pháp nhân hóa được sử dụng:

+ Khổ 2: “Đá ngồi dưới bến trông nhau”, “Non Thần hình như trẻ lại”.

+ Khổ 4: “Mùa xuân e cũng lạc đường”.

- Tác dụng: làm bức tranh mùa xuân trở nên sinh động, gần gũi hơn.

Câu 4 (trang 46 SGK Ngữ Văn 8 tập 1)

Tìm các từ đồng nghĩa với từ “về” trong dòng thơ “Nếu mai em về Chiêm Hóa”. Tại sao nên chọn từ “về”?

Hướng dẫn trả lời:

Các từ đồng nghĩa với “về”: quay lại, trở lại, đến,...

Nên chọn từ “về” vì nó mang đến cảm giác quay lại nơi gắn bó, như trở về quê hương, nơi quen thuộc.

Câu 5 (trang 46 SGK Ngữ Văn 8 tập 1):

Bài thơ thể hiện tình cảm và cảm xúc gì của tác giả với quê hương?

Hướng dẫn trả lời:

Bài thơ thể hiện tình yêu sâu sắc và nỗi nhớ quê hương của tác giả, nhấn mạnh sự yêu thích cảnh vật, con người và văn hóa truyền thống của quê hương.

Câu 6 (trang 46, SGK Ngữ Văn 8, tập 1)

Giả sử sau dấu ba chấm “Nếu mai em về…” là tên vùng đất quê hương bạn, bạn sẽ chia sẻ những hình ảnh, chi tiết nào? Tại sao chọn những hình ảnh đó?

Hướng dẫn trả lời:

Nếu sau dấu ba chấm là quê hương bạn, bạn sẽ chia sẻ hình ảnh như đồng lúa chín, đàn trâu gặm cỏ chiều, hàng cây xanh mát. Những hình ảnh này đặc trưng và tạo cảm giác yên bình, gắn bó với quê hương bạn.

Dàn ý phân tích bài thơ Nếu mai em về Chiêm Hóa (ngắn gọn)

a. Mở bài

- Giới thiệu về tác giả và tác phẩm.

b. Thân bài

* Phân tích khổ 1:

Nếu mai em về Chiêm Hóa

Cho ta gửi nỗi nhớ cùng

Tháng giêng mưa tơ rét lộc

Em về vừa kịp mùa măng.

- Xưng hô “em” - “ta” tạo cảm giác gần gũi.

- Danh từ riêng “Chiêm Hóa” chỉ huyện ở Tuyên Quang.

- Nỗi nhớ quê hương thể hiện qua hình ảnh cái rét tháng giêng, mùa măng.

* Phân tích khổ 2:

Sông Gâm đôi bờ cát trắng

Đá ngồi dưới bến trông nhau

Non Thần hình như trẻ lại

Xanh lên ngút ngát một màu.

- Địa danh “Sông Gâm, Non Thần” thể hiện tình yêu của tác giả với cảnh vật nơi đây.

- Biện pháp nhân hóa, đảo ngữ làm nổi bật vẻ đẹp thiên nhiên.

* Phân tích khổ 3 và 4:

Phố đông cứ mải tìm nhau

Cô gái Dao nào cũng đẹp

Vòng bạc rung rinh cổ tay

Ngù hoa mơn mởn ngực đầy.

- Hình ảnh phố và cô gái Dao tái hiện cảnh vật và con người Chiêm Hóa.

Con gái bản Tày duyên quá

Sắc chàm như cũng pha hương

Chỉ riêng nụ cười môi mọng

Mùa xuân e cũng lạc đường.

- Các dân tộc Dao, Tày và bản sắc văn hóa thể hiện tình cảm tác giả với quê hương.

* Phân tích khổ 5:

Nếu mai em về Chiêm Hóa

Đầu xuân đi hội lùng tùng

Quả còn chạm vai thì nhặt

Ngày lành duyên tốt mừng nhau.

- Lặp lại câu thơ “Nếu mai em về Chiêm Hóa” thể hiện mong muốn trở về của tác giả.

c. Kết bài

- Khẳng định nội dung và nghệ thuật của bài thơ.