6 Bài soạn nổi bật về 'Thiên nhiên và hồn người lúc sang thu' (Ngữ văn 8 - SGK Chân trời sáng tạo)

Thiên nhiên và tâm hồn con người khi mùa thu đến
(Vũ Nho)

* Nội dung chính: Văn bản thể hiện cảm xúc sâu lắng của Vũ Nho về sự chuyển mình của thiên nhiên và tâm hồn con người qua bài thơ 'Sang Thu' của Hữu Thỉnh.

I. Chuẩn bị đọc.

Câu hỏi: Hãy ghi lại một số cảm nhận của bạn khi đọc bài thơ 'Sang Thu' của Hữu Thỉnh (Ngữ Văn 7, tập một, Bộ sách Chân trời sáng tạo) trước khi đọc văn bản này.

Trả lời:

– Khi đọc bài thơ 'Sang Thu' của Hữu Thỉnh, tôi cảm nhận được sự bâng khuâng, xao xuyến của tác giả trước vẻ đẹp và sự thay đổi của thiên nhiên: mùi ổi thoang thoảng, sương thu mỏng manh, dòng sông lững lờ, mây bay vội vàng…

II. Trải nghiệm với văn bản.

• Theo dõi: Tác dụng của việc đặt ba câu hỏi liên tiếp là gì?

– Việc đặt ba câu hỏi liên tiếp giúp nhấn mạnh tâm trạng bất ngờ và sự đột ngột của tác giả.

• Suy luận: Bạn hiểu thế nào về nhận xét “khổ thơ thứ ba là gốc rễ của bài thơ”?

– Nhận xét “khổ thơ thứ ba là gốc rễ của bài thơ” nhấn mạnh nguyên nhân khiến nhà thơ cảm thấy bất ngờ và ngạc nhiên trước các dấu hiệu của mùa thu. Khổ thơ này mang đến cho bài thơ một vẻ đẹp mới, hoàn thiện hơn ý nghĩa sang thu mà hồn người chưa được rõ ràng ở hai khổ thơ trước.

III. Suy ngẫm và phản hồi.

Câu 1. Xác định hệ thống luận điểm, lý lẽ, bằng chứng của văn bản.

Trả lời:

Luận điểm 1: Mùa thu đến một cách đột ngột và bất ngờ:

– Khởi đầu bằng hương ổi thơm ngát.

– Sương thu len lỏi qua ngõ.

– Tác giả cảm thấy khó tin mùa thu đã đến: “Hình như thu đã về”.

Luận điểm 2: Cảm nhận thực tế về mùa thu:

– Tác giả quan sát thiên nhiên ở một không gian rộng lớn hơn.

– Nhận ra sự thay đổi của các hiện tượng:

+ Dòng sông trở nên khác biệt.

+ Chim bay vội vàng.

+ Đám mây chuyển động.

Luận điểm 3: Những dấu hiệu rõ ràng của mùa thu.

– Mùa thu được cảm nhận qua cả kinh nghiệm và suy ngẫm.

– Tác giả nhận thấy sự khác thường của mưa, nắng, sấm, chớp…

Luận điểm 4: Cảm nhận, suy nghĩ, tình cảm của tác giả đối với mùa thu.

– Sự thay đổi của con người khi mùa thu đến.

– Nhan đề hòa quyện vào cảnh vật và tâm hồn.

Câu 2. Xác định luận đề của văn bản. Dựa trên cơ sở nào bạn xác định như vậy?

Trả lời:

– Luận đề của văn bản là sự biến đổi của con người và thiên nhiên khi mùa thu đến. Tôi xác định luận đề này dựa trên nhan đề văn bản, đoạn kết và cách trình bày các đoạn văn.

Câu 3. Phân tích mối liên hệ giữa luận đề, luận điểm, lý lẽ và bằng chứng.

Trả lời:

– Mối liên hệ giữa luận đề, luận điểm, lý lẽ và bằng chứng là chặt chẽ và không thể tách rời. Nếu thiếu một trong ba yếu tố này, văn bản sẽ mất đi sự logic, mạch lạc và giảm tính thuyết phục. Luận điểm, lý lẽ và bằng chứng làm rõ luận đề.

Câu 4. Tìm câu văn thể hiện bằng chứng khách quan và ý kiến, đánh giá chủ quan của người viết trong đoạn văn sau:

Với các thi nhân, mùa thu lưu dấu ấn của mình trong những vần thơ đượm một vẻ riêng trong trẻo. Nguyễn Du, Nguyễn Khuyến, Xuân Diệu, Huy Cận, Lưu Trọng Lư, Tế Hanh, Nguyễn Đình Thi,… đều có những câu thơ, bài thơ tuyệt đẹp. Đến lượt mình, Hữu Thỉnh lại làm cho mùa thu có thêm hương sắc mới.

Trả lời:

– Câu văn thể hiện bằng chứng khách quan: “Với các thi nhân, mùa thu lưu dấu ấn của mình trong những vần thơ đượm một vẻ riêng trong trẻo: Nguyễn Du, Nguyễn Khuyến, Xuân Diệu, Huy Cận, Lưu Trọng Lư, Tế Hanh, Nguyễn Đình Thi,… đều có những câu thơ, bài thơ tuyệt đẹp.”

– Ý kiến, đánh giá chủ quan của người viết: “Đến lượt mình, Hữu Thỉnh lại làm cho mùa thu có thêm hương sắc mới.”

Câu 5. Bạn có đồng ý với nhận định: “Nhân đề 'Sang Thu' vừa bao trùm vừa thấm vào từng từ ngữ, cảnh vật” không? Vì sao?

Trả lời:

– Tôi đồng ý với nhận định rằng “Nhan đề 'Sang Thu' vừa bao trùm vừa thấm vào từng từ ngữ, cảnh vật”. Bởi vì, nhan đề bài thơ đã giúp tác giả truyền tải chủ đề tác phẩm một cách thành công, thể hiện sự lựa chọn hoàn hảo của khoảnh khắc thời gian, tạo nên sự kết hợp tinh tế giữa sự mơ hồ và sự hiện hữu, mang đến cho tâm hồn người đọc cảm giác đầy đặn của mùa thu. Nó chứa đựng sự nhạy cảm, nhẹ nhàng, vừa mới lạ vừa quen thuộc, đánh thức những cảm xúc sâu lắng nhất trong chúng ta. “Sang thu” cũng phản ánh sự chuyển biến trong cuộc đời, khi đời người bước vào mùa thu, trải qua nhiều thăng trầm, trở nên vững chãi hơn trước những thử thách của cuộc sống.

Câu 6. Viết đoạn văn (từ bảy đến chín câu) để trình bày cảm nhận của bạn về vẻ đẹp của thiên nhiên lúc giao mùa.

Trả lời:

– Khi mùa thu đến, tiết trời chuyển mình từ cuối tháng sáu. Cái oi ả của mùa hè dần tan biến, nhường chỗ cho bầu trời xanh ngắt và làn gió thu mát mẻ. Những cây phượng già rụng lá, phủ đỏ con đường. Trên cao, ánh nắng vàng dịu dàng nhuộm lên hàng cây và mặt gạch, tạo nên cảnh tượng thu như trong thơ. Cảm giác dễ chịu của mùa thu xua tan cái nóng bức của mùa hè, làm cho tâm hồn tôi thư thái hơn. Mùa thu đã đến, nhưng dư âm của mùa hè vẫn vương vấn. Những đám mây trắng lững lờ như vẫn còn giữ chút hơi ấm của mùa hè. Hoa cúc nở rộ, tô điểm thêm không gian, hòa quyện vào cảnh sắc thơ mộng của mùa thu.

Thông tin tác giả và tác phẩm: Thiên nhiên và tâm trạng con người khi thu đến - Ngữ văn lớp 8

I. Tác giả Vũ Nho

- Sinh năm 1948

- Quê quán: Ninh Bình

- Là nhà nghiên cứu và phê bình văn học.

II. Phân tích tác phẩm 'Thiên nhiên và tâm trạng con người khi thu đến'

1. Thể loại: Văn bản nghị luận
2. Nguồn gốc và hoàn cảnh sáng tác

- Được trích từ tập Đi giữa miền thơ, xuất bản năm 1999 bởi NXB Văn học.

Phương pháp biểu đạt

Văn bản sử dụng phương pháp nghị luận để thể hiện nội dung.

Tóm tắt nội dung văn bản

Thu được thể hiện qua những vần thơ với vẻ đẹp trong trẻo và đặc sắc của các nhà thơ. Hữu Thỉnh đã thêm một sắc thái mới cho mùa thu. Đến với Hữu Thỉnh, mùa thu đến một cách bất ngờ và không báo trước. Bắt đầu không phải là những đặc trưng của trời mây hay màu vàng hoa cúc như trong thơ cổ điển, mà là hương ổi thơm lừng. Hai khổ thơ đầu của bài thơ Sang thu rất tinh tế trong cảm nhận và tạo hình, như hai nhánh của một cây thơ. Khổ thơ thứ ba là phần cốt lõi của cây thơ đó, nơi hai nhánh thơ dựa vào để tỏa sắc và hương. Thiên nhiên trong bài thơ chủ yếu là sự lắng lại, chừng mực, cũng như tâm trạng của con người.

Bố cục của bài thơ

Gồm 3 phần:

+ Phần 1: Từ đầu đến “Hình như thu đã về” - Cảm nhận về thiên nhiên lúc giao mùa, dấu hiệu thu đến.

+ Phần 2: Từ “ở hai khổ thơ trên” - Cảm nhận về cảnh vật lúc thu đến.

+ Phần 3: Phần còn lại - Những biến chuyển của thiên nhiên và suy nghĩ về đời người khi thu đến.

Giá trị nội dung

- Văn bản là sự cảm nhận sâu sắc của Vũ Nho về thiên nhiên và tâm trạng con người trong bài thơ Sang Thu của Hữu Thỉnh.

Giá trị nghệ thuật

- Kết hợp giữa tự sự, miêu tả và biểu cảm.

- Sử dụng ngôn ngữ giàu hình ảnh và cảm xúc.

III. Phân tích chi tiết tác phẩm

• Hệ thống luận điểm và dẫn chứng

- Luận đề: Cảm nhận về thiên nhiên và tâm trạng con người khi thu đến.

- Luận điểm 1: Cảm nhận trong khổ thơ thứ nhất và thứ hai: Bức tranh thiên nhiên mùa thu được mô tả qua các giác quan.

+ Khởi đầu không phải là đặc trưng của trời mây hay hoa cúc vàng mà là hương ổi thơm nức.

+ Cảm nhận hương ổi, nhận ra gió se và thấy sương lảng vảng qua ngõ.

+ Thiên nhiên được quan sát ở nhiều cấp độ hơn như sông và chim.

- Luận điểm 2: Cảm nhận của tác giả qua khổ thơ thứ ba.

+ Cảm nhận và suy nghĩ của tác giả khi nhìn cảnh vật những ngày đầu thu qua hình ảnh nắng, mưa, sấm.

+ Tâm trạng của tác giả qua hình ảnh “Hàng cây đứng tuổi”: gợi liên tưởng đến sự trưởng thành và già cỗi.

• Bằng chứng và ý kiến chủ quan

- Bằng chứng khách quan: Mùa thu để lại dấu ấn trong thơ ca với vẻ đẹp trong trẻo.

- Ý kiến chủ quan: Hữu Thỉnh mang đến một sắc thái mới cho mùa thu.

THIÊN NHIÊN VÀ TÂM TRẠNG CON NGƯỜI KHI THU ĐẾN
(Vũ Nho)

Mùa thu được thể hiện trong thơ ca với vẻ đẹp riêng biệt. Các thi nhân như Nguyễn Du, Nguyễn Khuyến, Xuân Diệu, Huy Cận, Lưu Trọng Lư, Tế Hanh, Nguyễn Đình Thi,… đều có những bài thơ tuyệt vời về mùa thu. Hữu Thỉnh mang đến một sắc thái mới cho mùa thu.

Thu đến với Hữu Thỉnh một cách bất ngờ, không giống như những mô tả cổ điển của trời mây hay hoa cúc vàng, mà là hương ổi thơm nức. Một chữ “phả” gợi hương thơm sánh lại. Hương thơm trong gió thu hòa quyện và lan tỏa. Đôi khi, người viết bất ngờ nhận ra hương thu trong một khoảnh khắc ngắn ngủi.

Cảm nhận được “hương ổi”, nhận thấy “gió se”, và nhìn thấy sương “chùng chình qua ngõ”. Những dấu hiệu của mùa thu hiện rõ. Tuy nhiên, tác giả cảm thấy nghi ngờ về sự hiện diện của thu. Điều này là do sự bất ngờ và mơ hồ của cảm giác. Sự mơ hồ này làm tăng thêm vẻ lãng đãng của thu. Điều này còn phản ánh tâm trạng con người khi mùa thu đến.

“Hình như thu đã về” là ấn tượng tổng hợp từ các cảm giác về hương, gió, sương. Khi phát hiện sương chùng chình qua ngõ, người đọc cảm thấy sự giao mùa, nhưng vẫn có sự nghi ngờ. Đó là câu hỏi để khẳng định sự hiện diện của thu.

Nhà thơ tiếp tục xem xét cảm giác về thu trong một không gian rộng lớn hơn. Bức tranh thu được mô tả qua các yếu tố cụ thể như sông, chim, mây, trong một không gian rộng lớn. Dòng sông không còn cuồn cuộn như mùa hè, mà êm ả, dềnh dàng. Chim thì vội vã chuẩn bị cho chuyến bay. Mây mùa hè thảnh thơi chuyển mình sang thu.

Hai khổ thơ đầu rất đẹp về mặt tạo hình và cảm nhận, như hai nhánh của một cây thơ. Khổ thơ thứ ba là phần cốt lõi, nơi hai nhánh thơ dựa vào để tỏa sắc và hương. Nó làm trọn vẹn ý nghĩa về mùa thu trong tâm hồn con người.

Khổ thơ này không chỉ quan sát thiên nhiên mà còn phản ánh tâm trạng con người khi mùa thu đến. Mùa thu được cảm nhận qua sự suy ngẫm, chứ không chỉ qua cảm nhận trực tiếp. Các yếu tố như nắng, mưa, sấm, chớp đều trở nên chừng mực. Hình ảnh “cây đứng tuổi” gợi liên tưởng đến sự trưởng thành và sự ổn định.

Mùa thu trong bài thơ là sự lắng lại và chừng mực. Con người cũng vậy, với sự sâu sắc và trưởng thành, nhưng cũng có sự vội vã. Nhan đề “Sang thu” bao trùm và thấm vào từng cảnh vật và tâm trạng con người, từ hương quả, dòng sông, bầy chim, đến mây trời. Từng cảnh vật mùa thu phản ánh tâm trạng con người trong mùa thu.

Phân tích tác phẩm Thiên nhiên và hồn con người lúc sang thu

Bài giải:

Nếu mùa xuân là thời điểm hội tụ của những bàn tay nghệ sĩ tài ba, thì mùa thu xuất hiện trong thơ ca một cách tự nhiên và gần gũi. Nguyễn Khuyến nổi tiếng với ba bài thơ về mùa thu, và Xuân Diệu đã có “Đây mùa thu tới”. Hữu Thỉnh, với phong cách nhẹ nhàng và khiêm tốn, đã đóng góp một góc nhìn mới về mùa thu qua bài thơ “Sang thu”.

Trong “Sang thu”, Hữu Thỉnh khắc họa bức tranh mùa thu qua những chuyển biến tinh tế của thiên nhiên khi mùa thu đến. Thời gian luôn tuân theo quy luật và mọi thứ đều phải chuyển động theo quy luật đó. Dường như mọi vật trong bài thơ đều chủ động chuyển mình vào thu. Bài thơ bắt đầu bằng một phát hiện bất ngờ:

“Bỗng nhận ra hương ổi

Phả vào trong gió se

Sương chùng chình qua ngõ

Hình như thu đã về”

Phát hiện “bỗng nhận ra hương ổi” như một trạng thái không chuẩn bị trước, như sự tình cờ hay bất ngờ, cho phép nhà thơ quan sát mùa thu hiện diện trong thiên nhiên bằng tất cả các giác quan. Hình ảnh của mùa thu được nhà thơ đưa vào thơ qua lăng kính của cảm nhận đó.

Mở đầu là hương thu đặc trưng của Việt Nam – hương ổi – phả vào gió sớm. Động từ “phả” mang ý nghĩa chủ động, khẳng định sự xuất hiện của hơi thu trong không gian. Sự kết hợp của màn sương buổi sáng và hương ổi làm con người giật mình nhận ra mùa thu đang đến. Hương ổi và màn sương, hai đặc điểm cảm nhận mùa thu, không còn là hình ảnh ước lệ, mà là chi tiết mới mẻ và bất ngờ. Hữu Thỉnh đã đưa hình ảnh quen thuộc của hương ổi vào thơ một cách tự nhiên, và từ đó, một loạt hình ảnh quen mà lạ sẽ hiện ra, tạo nên bức tranh mùa thu tươi sáng và đẹp đẽ:

“Sông được lúc dềnh dàng

Chim bắt đầu vội vã

Có đám mây mùa hạ

Vắt nửa mình sang thu”

Những sự vật được miêu tả đều đang ở trạng thái “ngập ngừng” nhưng là sự ngập ngừng đầy chủ động. “Sông được lúc”, “chim bắt đầu”, “đám mây vắt nửa mình” không chỉ hiện tại mà còn gợi liên tưởng về quá khứ sôi nổi của mùa hạ. Điều này làm dâng lên cảm giác tiếc nuối trong không gian:

“Vẫn còn bao nhiêu nắng

Đã vơi dần cơn mưa

Sấm cũng bớt bất ngờ

Trên hàng cây đứng tuổi”

Nắng là hình ảnh của mùa hạ hiện tại, nhưng mưa mùa hạ đã trở thành quá khứ. Thời tiết phản ánh sự chuyển giao của mùa thu, và hàng cây giờ đây đã trở thành “hàng cây đứng tuổi”, gợi liên tưởng về tuổi tác con người. Thời gian trôi qua và cuộc đời mỗi người chứng kiến mùa thu đến. Cảm giác tiếc nuối là cảm xúc thường gặp trước thời gian, được gửi gắm vào cảnh vật và trạng thái thiên nhiên, phản ánh thời khắc chuyển mình sang thu. Điều này giải thích vì sao các sự vật được miêu tả với sự chuyển động chủ động, chứ không phải chỉ đơn thuần là sự xuất hiện của mùa thu.

Xưa nay mùa thu thường gắn với hình ảnh lá vàng rụng, lá khô xào xạc, nhưng với “Sang thu” của Hữu Thỉnh, người đọc nhận ra rằng: Một làn hương ổi, màn sương, dòng sông, đám mây và tia nắng cũng tạo nên những nét riêng của mùa thu Việt Nam, làm nên sức hấp dẫn của bài thơ “Sang thu”.

“Sang thu” của Hữu Thỉnh không chỉ mang đến những cảm nhận mới về mùa thu quê hương mà còn làm sâu sắc hơn tình cảm quê hương trong trái tim người đọc. “Sang thu” chính là tấm gương phản chiếu hình ảnh quê hương và tâm hồn của mỗi người. Bằng việc miêu tả mùa thu qua những bước chuyển mình của thiên nhiên, Hữu Thỉnh đã tạo ra một lối nhìn mới, khẳng định vị trí riêng của mình trong nghệ thuật sáng tạo.

* Chuẩn bị đọc

Câu hỏi (trang 62 sách Ngữ văn lớp 8 Tập 1): Ghi lại một vài ấn tượng của bạn khi đọc bài thơ Sang thu của Hữu Thỉnh (Ngữ Văn 7, tập một, Bộ sách Chân trời sáng tạo) trước khi tiếp cận văn bản này.

Trả lời:

Ấn tượng của tôi khi đọc bài thơ Sang thu của Hữu Thỉnh: Nội dung bài thơ thể hiện những cảm xúc bâng khuâng, xao xuyến của tác giả trước vẻ đẹp và sự chuyển mình của thiên nhiên: hương ổi lan tỏa, sương thu lững lờ, sông lững lờ, mây vội vã…

* Trải nghiệm cùng văn bản

• Theo dõi: Việc đặt ba câu hỏi liên tiếp có tác dụng gì?

- Việc đặt ba câu hỏi liên tiếp như vậy giúp nhấn mạnh sự bất ngờ và đột ngột của tâm trạng.

• Suy luận: Ý nghĩa của nhận xét “khổ thơ thứ ba là nền tảng của bài thơ” là gì?

- “Khổ thơ thứ ba là nền tảng của bài thơ” vì ở khổ thơ này tác giả bộc lộ toàn bộ cảm xúc và suy nghĩ của mình, làm nền cho các khổ thơ trước và sau tỏa sáng.

* Suy ngẫm và phản hồi

Nội dung chính: Văn bản là những cảm nhận sâu sắc của tác giả Vũ Nho về thiên nhiên và tâm hồn con người trong bài thơ Sang Thu của Hữu Thỉnh.

Câu 1 (trang 65 sách Ngữ văn lớp 8 Tập 1): Xác định hệ thống luận điểm, lý lẽ và bằng chứng của văn bản.

Trả lời:

- Cảm nhận của tác giả trong các khổ thơ thứ nhất và thứ hai: Bức tranh thiên nhiên mùa thu được miêu tả qua khứu giác, thị giác và xúc giác.

+ Không phải là các đặc trưng của trời mây hay sắc vàng hoa cúc mà bắt đầu từ hương ổi – một từ “phả” đủ gợi cảm giác hương thơm.

+ Cảm nhận “hương ổi”, đã nhận ra “gió se”, mắt thấy sương đang “chùng chình qua ngõ”.

+ Thiên nhiên được quan sát rộng lớn hơn, với nhiều tầng bậc hơn: “sông dềnh dàng” và “chim vội vã”.

- Cảm nhận của tác giả về suy nghĩ, chiêm nghiệm của nhà thơ qua khổ thơ thứ ba.

+ Suy ngẫm về tâm trạng của tác giả khi nhìn cảnh vật vào những ngày đầu thu qua hình ảnh nắng, mưa, sấm.

+ Cảm nhận và giải thích những chiêm nghiệm của tác giả qua hình ảnh “Hàng cây đứng tuổi”: gợi nhiều liên tưởng về một đời người trưởng thành rồi lão hóa.

Câu 2 (trang 65 sách Ngữ văn lớp 8 Tập 1): Nêu luận đề của văn bản. Dựa vào cơ sở nào bạn xác định như vậy?

Trả lời:

- Luận đề của văn bản: Cảm nhận về thiên nhiên và tâm hồn con người lúc giao mùa thu. Dựa vào hệ thống luận điểm, lý lẽ và bằng chứng đã nêu ở câu 1.

Câu 3 (trang 65 sách Ngữ văn lớp 8 Tập 1): Phân tích mối liên hệ giữa luận đề, luận điểm, lý lẽ và bằng chứng.

Trả lời:

- Luận đề được thể hiện ngay trong nhan đề của văn bản là vấn đề chính được thảo luận.

- Luận điểm là các ý kiến thể hiện quan điểm của người viết về luận đề.

- Luận đề được làm rõ qua hệ thống luận điểm cùng các lý lẽ và bằng chứng.

Câu 4 (trang 65 sách Ngữ văn lớp 8 Tập 1): Tìm câu văn thể hiện bằng chứng khách quan và ý kiến, đánh giá chủ quan của người viết trong đoạn văn sau:

Với các thi nhân, mùa thu luôn để lại dấu ấn trong những vần thơ mang vẻ đẹp tinh tế. Nguyễn Du, Nguyễn Khuyến, Xuân Diệu, Huy Cận, Lưu Trọng Lư, Tế Hanh, Nguyễn Đình Thi… đều có những bài thơ tuyệt vời về mùa thu. Đến lượt mình, Hữu Thỉnh đã mang đến hương sắc mới cho mùa thu.

Trả lời:

- Câu văn thể hiện bằng chứng khách quan trong đoạn văn là: Với các thi nhân, mùa thu luôn để lại dấu ấn trong những vần thơ mang vẻ đẹp tinh tế.

- Câu văn thể hiện ý kiến, đánh giá chủ quan trong đoạn văn là: Đến lượt mình, Hữu Thỉnh đã mang đến hương sắc mới cho mùa thu.

Câu 5 (trang 65 sách Ngữ văn lớp 8 Tập 1): Bạn có đồng ý với nhận định “Nhan đề Sang thu vừa bao quát lại vừa hòa quyện vào từng từ ngữ, cảnh vật” không? Vì sao?

Trả lời:

- Tôi đồng ý với nhận định “Nhan đề Sang thu vừa bao quát lại vừa hòa quyện vào từng từ ngữ, cảnh vật” vì:

Nhan đề bài thơ Sang thu thể hiện một khoảnh khắc chuyển giao thời gian, như cầu nối giữa cái vô hình và cái hữu hình. Cảm giác mơ hồ, tinh tế của mùa thu được truyền tải qua cách miêu tả nhạy cảm và nhẹ nhàng, vừa lạ vừa quen, đánh thức những cảm xúc sâu lắng trong lòng người. “Sang thu” cũng tượng trưng cho giai đoạn cuối của đời người, nhiều trải nghiệm và vững vàng trước những thử thách của cuộc sống.

Câu 6 (trang 65 sách Ngữ văn lớp 8 Tập 1): Viết đoạn văn (từ bảy đến chín câu) trình bày cảm nhận của bạn về vẻ đẹp của thiên nhiên lúc giao mùa.

Trả lời:

Đoạn văn tham khảo

Nhịp sống chậm rãi khiến tôi cảm nhận sâu sắc khoảnh khắc chuyển mình của tiết trời từ cuối hạ sang đầu thu. Những trưa hè oi ả đã nhường chỗ cho ánh nắng dịu nhẹ, nhẹ nhàng lướt qua từng góc phố, hàng cây. Gió heo may bao phủ khắp các con ngõ nhỏ, và không khí se lạnh làm mọi người tìm kiếm áo khoác mỏng, bàn tay ấm áp, và những cái ôm lâu. Thiên nhiên và con người hòa quyện, tạo nên một vẻ đẹp thanh bình và quyến rũ, khiến tôi càng yêu mến và say đắm khoảnh khắc chớm thu.

Chuẩn bị đọc

(trang 62, SGK Ngữ văn 8, tập 1)

Ghi lại cảm nhận của em về bài thơ Sang thu của Hữu Thỉnh (Ngữ văn 7, tập một, bộ sách Chân trời sáng tạo) trước khi đọc văn bản này.

Phương pháp giải:

Sử dụng kỹ năng đọc hiểu

Lời giải chi tiết:

Bài thơ Sang thu của Hữu Thỉnh thể hiện những cảm xúc tinh tế của tác giả trước sự chuyển giao từ mùa hạ sang mùa thu.

Trải nghiệm cùng VB 1

Câu 1 (trang 63, SGK Ngữ văn 8, tập 1)

Việc đặt ba câu hỏi liên tiếp có tác dụng gì?

Phương pháp giải:

Câu 1 (trang 63, SGK Ngữ văn 8, tập 1)

Việc đặt ba câu hỏi liên tiếp nhằm thể hiện sự ngạc nhiên và bỡ ngỡ trước những dấu hiệu của mùa thu đang đến gần.

Trải nghiệm cùng VB 2

Câu 2 (trang 64, SGK Ngữ văn 8, tập 1)

Em hiểu thế nào về nhận xét “khổ thơ thứ ba là cái gốc của cây thơ đó”?

Phương pháp giải:

Sử dụng kỹ năng đọc hiểu

Lời giải chi tiết:

Nhận xét “khổ thơ thứ ba là cái gốc của cây thơ đó” chỉ ra rằng khổ thơ này là nền tảng vững chắc, nơi tập trung toàn bộ cảm xúc và ý nghĩa của bài thơ, làm nổi bật ý nghĩa của mùa thu mà hai khổ thơ trước chưa hoàn toàn thể hiện rõ.

Suy ngẫm và phản hồi 1

Câu 1 (trang 65, SGK Ngữ văn 8, tập 1)

Xác định hệ thống luận điểm, lý lẽ, bằng chứng của văn bản.

Phương pháp giải:

Sử dụng kỹ năng đọc hiểu

Lời giải chi tiết:

* Luận điểm 1: Mùa thu đến bất ngờ và đột ngột:

- Bắt đầu bằng hương ổi thơm ngát.

- Sương mù lãng đãng qua ngõ.

- Tác giả chưa tin mùa thu đã về: “Hình như thu đã về”.

* Luận điểm 2: Cảm nhận thực về mùa thu:

- Tác giả quan sát thiên nhiên với góc nhìn rộng lớn hơn.

- Thấy sự thay đổi của các sự vật:

+ Dòng sông có vẻ khác thường.

+ Chim bắt đầu vội vã.

+ Mây chuyển mình.

* Luận điểm 3: Những dấu hiệu rõ ràng của mùa thu.

- Mùa thu được cảm nhận qua cả kinh nghiệm và suy ngẫm.

- Tác giả nhận ra sự khác biệt của mưa, nắng, sấm, chớp...

* Luận điểm 4: Cảm xúc và suy nghĩ của tác giả về mùa thu.

- Sự thay đổi trong con người khi mùa thu đến.

- Nhan đề hòa quyện với cảnh vật và con người.

Suy ngẫm và phản hồi 2

Câu 2 (trang 65, SGK Ngữ văn 8, tập 1)

Nêu luận đề của văn bản. Dựa trên cơ sở nào em xác định như vậy?

Phương pháp giải:

Sử dụng kỹ năng đọc hiểu

Lời giải chi tiết:

Luận đề của văn bản là Sự thay đổi của con người và thiên nhiên trong thời điểm giao mùa từ hạ sang thu. Em xác định như vậy dựa vào nhan đề, đoạn kết và cách trình bày các đoạn văn trong văn bản.

Suy ngẫm và phản hồi 3

Câu 3 (trang 65, SGK Ngữ văn 8, tập 1)

Phân tích mối liên hệ giữa luận đề, luận điểm, lý lẽ và bằng chứng.

Phương pháp giải:

Sử dụng kỹ năng đọc hiểu

Lời giải chi tiết:

Mối liên hệ giữa luận đề, luận điểm, lý lẽ và bằng chứng là rất chặt chẽ và không thể tách rời. Nếu thiếu một trong các yếu tố này, văn bản sẽ thiếu tính logic và giảm sức thuyết phục. Luận điểm, lý lẽ và bằng chứng đều đóng vai trò làm sáng tỏ luận đề.

Suy ngẫm và phản hồi 4

Câu 4 (trang 65, SGK Ngữ văn 8, tập 1)

Tìm câu văn thể hiện bằng chứng khách quan và ý kiến, đánh giá chủ quan của người viết trong đoạn văn sau:

Các thi nhân đã để lại dấu ấn mùa thu trong những vần thơ với vẻ đẹp riêng biệt. Nguyễn Du, Nguyễn Khuyến, Xuân Diệu, Huy Cận, Lưu Trọng Lư, Tế Hanh, Nguyễn Đình Thi đều có những bài thơ tuyệt vời về mùa thu. Đến lượt mình, Hữu Thỉnh đã mang đến một sắc thái mới cho mùa thu.

Phương pháp giải:

Sử dụng kỹ năng đọc hiểu

Lời giải chi tiết:

Câu văn thể hiện bằng chứng khách quan là: “Các thi nhân đã để lại dấu ấn mùa thu trong những vần thơ với vẻ đẹp riêng biệt: Nguyễn Du, Nguyễn Khuyến, Xuân Diệu, Huy Cận, Lưu Trọng Lư, Tế Hanh, Nguyễn Đình Thi đều có những bài thơ tuyệt vời về mùa thu.”

Câu văn thể hiện ý kiến chủ quan của người viết là: “Đến lượt mình, Hữu Thỉnh đã mang đến một sắc thái mới cho mùa thu.”

Suy ngẫm và phản hồi 5

Câu 5 (trang 65, SGK Ngữ văn 8, tập 1)

Em có đồng ý với nhận định: “Nhan đề Sang thu vừa bao trùm lại vừa thấm vào từng từ ngữ, cảnh vật” không? Giải thích vì sao?

Phương pháp giải:

Sử dụng kỹ năng đọc hiểu

Lời giải chi tiết:

Em đồng ý với nhận định rằng “Nhan đề Sang Thu vừa bao trùm lại vừa thấm vào từng từ ngữ, cảnh vật”. Nhờ nhan đề bài thơ, tác giả đã truyền tải chủ đề tác phẩm một cách hiệu quả, kết hợp tinh tế giữa sự mơ hồ và cái cụ thể của mùa thu, tạo nên cảm giác đầy đặn và sâu lắng cho tâm hồn người đọc. Nhan đề “Sang thu” không chỉ thể hiện sự chuyển giao của mùa thu mà còn phản ánh sự chuyển mình của cuộc đời, với sự trưởng thành và trải nghiệm từ những thử thách.

Suy ngẫm và phản hồi 6

Câu 6 (trang 65, SGK Ngữ văn 8, tập 1)

Viết đoạn văn (từ bảy đến chín câu) để trình bày cảm nhận của em về vẻ đẹp của thiên nhiên lúc giao mùa.

Phương pháp giải:

Sử dụng kỹ năng tạo lập văn bản

Lời giải chi tiết:

Khung cảnh thiên nhiên khi giao mùa từ cuối hè sang thu thật tuyệt vời. Cái oi ả, nắng nóng của mùa hạ dần nhường chỗ cho không khí trong lành, mát mẻ của mùa thu. Những cây phượng bắt đầu rụng lá, tạo nên một con đường rực rỡ sắc đỏ. Ánh nắng vàng ấm áp dần nhuộm vàng từng hàng cây và nền gạch, tạo nên một phong cảnh thu tuyệt đẹp. Cảm giác mát mẻ của mùa thu bắt đầu len lỏi vào tâm hồn tôi, làm dịu đi cái nóng bức của mùa hè. Dù mùa thu đã đến, nhưng những dư âm của mùa hè vẫn còn hiện diện. Những đám mây trắng bồng bềnh như vẫn còn lưu giữ chút hơi ấm của mùa hè. Màu sắc của hoa cúc nở rộ hòa quyện với cảnh vật, tạo nên một bức tranh mùa thu thơ mộng và êm đềm.

Câu 1. Xác định các luận điểm, lý lẽ và bằng chứng trong văn bản.

Trả lời:

* Luận điểm 1: Sự xuất hiện của mùa thu đột ngột và bất ngờ:

- Được khởi đầu bởi hương ổi thơm lừng.

- Sương mù nhẹ nhàng len lỏi qua các ngõ.

- Tác giả nghi ngờ mùa thu đã thực sự đến: “Hình như thu đã về”.

* Luận điểm 2: Cảm nhận thực tế về mùa thu:

- Tác giả nhìn thiên nhiên với tầm nhìn rộng lớn hơn.

- Nhận thấy sự biến đổi của các yếu tố:

+ Dòng sông trở nên khác thường.

+ Chim bắt đầu trở nên vội vã.

+ Mây bắt đầu di chuyển.

* Luận điểm 3: Mùa thu đã thực sự đến.

- Mùa thu được cảm nhận qua sự kết hợp giữa kinh nghiệm và suy ngẫm.

- Tác giả nhận ra sự thay đổi trong mưa, nắng, sấm sét...

* Luận điểm 4: Cảm xúc và suy nghĩ của tác giả về mùa thu.

- Sự thay đổi trong tâm trạng con người khi mùa thu đến.

- Nhan đề hòa quyện với cảnh vật và tâm hồn con người.

Câu 2. Xác định luận đề của văn bản. Dựa trên cơ sở nào em đưa ra kết luận này?

Trả lời:

Luận đề của văn bản là Sự biến đổi của con người và thiên nhiên khi mùa thu đến. Em đưa ra kết luận này dựa vào nhan đề của văn bản, đoạn kết và cấu trúc các đoạn văn trong văn bản.

Câu 3. Tìm câu văn thể hiện bằng chứng khách quan và ý kiến đánh giá của người viết trong đoạn văn sau:

Các thi nhân đã khắc họa mùa thu trong thơ ca với vẻ đẹp đặc biệt. Nguyễn Du, Nguyễn Khuyến, Xuân Diệu, Huy Cận, Lưu Trọng Lư, Tế Hanh, Nguyễn Đình Thi đều có những tác phẩm tuyệt vời về mùa thu. Hữu Thỉnh cũng đã mang đến một sắc thái mới cho mùa thu.

Trả lời:

Câu văn thể hiện bằng chứng khách quan là: “Các thi nhân đã khắc họa mùa thu trong thơ ca với vẻ đẹp đặc biệt: Nguyễn Du, Nguyễn Khuyến, Xuân Diệu, Huy Cận, Lưu Trọng Lư, Tế Hanh, Nguyễn Đình Thi đều có những tác phẩm tuyệt vời về mùa thu.”

Câu văn thể hiện ý kiến đánh giá của người viết là: “Hữu Thỉnh cũng đã mang đến một sắc thái mới cho mùa thu.”

Câu 4. Em có đồng ý với nhận định: “Nhan đề 'Sang thu' vừa bao trùm lại vừa thấm vào từng từ ngữ và cảnh vật” không? Giải thích lý do của em.

Trả lời:

Em hoàn toàn đồng ý với nhận định rằng “Nhan đề 'Sang Thu' vừa bao trùm lại vừa thấm vào từng từ ngữ và cảnh vật”. Nhờ nhan đề, bài thơ đã thể hiện xuất sắc sự chuyển giao của mùa thu, kết hợp một cách tinh tế giữa sự mơ hồ và sự cụ thể, tạo cảm giác đầy đặn và sâu lắng trong tâm hồn người đọc. “Sang thu” không chỉ phản ánh sự thay đổi của mùa thu mà còn biểu hiện sự chuyển biến của cuộc sống, với sự trưởng thành và kiên cường hơn trước những thử thách.

Câu 5. Viết từ bốn đến năm câu để diễn tả cảm nhận của em về vẻ đẹp của thiên nhiên khi mùa thu đến.

Đoạn văn mẫu số 1:

Có câu nói “Những điều đẹp nhất thường lụi tàn nhanh nhất” quả là đúng. Trong bốn mùa của năm, thời khắc giao mùa là lúc em cảm thấy đẹp nhất. Khi mùa hè sắp kết thúc và mùa thu đến, lá cây bắt đầu chuyển từ xanh sang vàng, rụng rơi đầy sân, tạo nên cảnh sắc thơ mộng. Thiên nhiên trở nên quyến rũ hơn với không khí trong lành và se se lạnh, làm cho khoảnh khắc này trở thành nguồn cảm hứng cho nhiều nhà thơ.

Đoạn văn mẫu số 2:

Thời điểm giao mùa là lúc thiên nhiên thay đổi, rũ bỏ cũ kỹ để đón chào cái mới, tạo nên khoảnh khắc đẹp nhất. Mùa xuân cây cối bắt đầu nảy lộc, thời tiết ấm dần lên. Mùa hè, cây xanh tỏa bóng mát và làm giảm bớt cái nóng oi ả. Mùa thu, lá cây chuyển màu vàng đỏ, thời tiết trở nên dễ chịu. Mùa đông đến, thời tiết lạnh hơn và cây cối chuẩn bị cho mùa xuân. Mỗi khoảnh khắc giao mùa đều có sự đặc biệt và dễ dàng đi vào thơ ca bởi sự thay đổi rõ rệt và sự độc đáo riêng của nó.

Đoạn văn mẫu số 3:

Những ngày giao mùa, khi mặt trời vừa mới mọc và sương mỏng vẫn còn bao phủ, em cảm thấy như đang sống trong một bức tranh thiên nhiên tuyệt đẹp. Cây cối bên đường khoác lên mình những chiếc lá mới màu sắc tươi sáng, tạo nên một khung cảnh đầy màu sắc. Gió nhẹ làm bay cánh hoa, tạo cảm giác như bước đi trong một đại dương sắc màu. Em thường dừng lại để thưởng thức cảnh vật, nhận ra rằng thiên nhiên thật sự rất đẹp và xứng đáng được trân trọng.