Buzz
1. Mẫu bài soạn 'Nước Đại Việt ta' (Ngữ văn 8 - SGK Cánh diều) - Phiên bản 4
Câu 1. Tư tưởng chính trong hai dòng đầu của văn bản 'Nước Đại Việt ta' là gì? Tóm tắt nội dung tư tưởng đó bằng 1 - 2 câu văn.
Tư tưởng được nêu trong hai dòng đầu của văn bản 'Nước Đại Việt ta' là 'Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân' và 'Quân điếu phạt trước lo trừ bạo'. Điều này có thể được diễn đạt như sau: Để xây dựng một quốc gia thịnh vượng và văn minh, trước tiên phải làm cho dân yên ổn, có cuộc sống ấm no và hạnh phúc. Đồng thời, người lãnh đạo phải luôn quan tâm đến dân, trừng trị kẻ xấu để bảo vệ công lý. Chỉ khi đó, đất nước mới có thể phát triển và hòa bình bền vững.
Câu 2. Đại cáo bình Ngô được xem là bản Tuyên ngôn Độc lập. Đoạn trích 'Nước Đại Việt ta' thể hiện điều đó qua những nội dung nào?
Đại cáo bình Ngô được coi là bản Tuyên ngôn Độc lập, và đoạn trích 'Nước Đại Việt ta' thể hiện điều đó qua:
- Nước Đại Việt có nền văn hóa và phong tục tập quán riêng biệt, không giống bất kỳ dân tộc nào khác
- Nước ta có chủ quyền lãnh thổ từ lâu đời
- Các triều đại của Đại Việt ngang hàng với triều đại Trung Quốc như Hán, Tống, Nguyên,... cho thấy nước ta độc lập, không thuộc Trung Quốc
=> Những điểm này khẳng định rõ ràng sự độc lập và lâu dài của quốc gia.
Câu 3. Xác định luận đề, luận điểm, lí lẽ và bằng chứng của văn bản.
- Luận điểm 1: Khẳng định tư tưởng “Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân” và “Quân điếu phạt trước lo trừ bạo”.
+ Để xây dựng một đất nước phát triển, trước hết cần làm cho dân yên ổn, có cuộc sống bình yên và hạnh phúc.
+ Người lãnh đạo phải chăm sóc dân, xử lý kẻ có tội đúng mực để tạo niềm tin và sự yên lòng cho nhân dân.
- Luận điểm 2: Khẳng định rõ ràng chủ quyền quốc gia
Nguyễn Trãi chứng minh chủ quyền quốc gia qua:
+ Nền văn hóa lâu đời
+ Lãnh thổ riêng từ xa xưa
+ Phong tục đặc trưng và riêng biệt
+ Mỗi triều đại của Đại Việt đều ngang hàng với triều đại Trung Quốc
+ Đại Việt luôn có anh hùng bảo vệ lãnh thổ
- Luận điểm 3: Đại Việt, với những đặc điểm độc lập, có sức mạnh đánh bại mọi quân xâm lược
+ Qua các cuộc chiến, dân tộc ta đã giành chiến thắng nhờ tinh thần kiên cường và đoàn kết, bảo vệ lãnh thổ bất chấp sức mạnh quân xâm lược.
+ Nguyễn Trãi dẫn chứng các tướng phương Bắc bị đánh bại khi xâm phạm bờ cõi như Lưu Cung, Triệu Tiết.
Câu 4. Chỉ ra và phân tích tác dụng của phép so sánh, phép đối, cách sử dụng câu văn biền ngẫu trong đoạn trích 'Nước Đại Việt ta'.
Phép so sánh, phép đối và câu văn biền ngẫu trong đoạn trích góp phần quan trọng: Tăng thêm khí thế cho Đại Việt, đặt các triều đại của ta ngang hàng với Trung Quốc, và làm nổi bật quyết tâm bảo vệ lãnh thổ, đồng thời cảnh báo quân xâm lược về kết cục như Lưu Cung, Triệu Tiết. Những biện pháp nghệ thuật này, kết hợp với lập luận vững chắc và ngôn từ mạnh mẽ của Nguyễn Trãi, nâng cao giá trị của tác phẩm.
Câu 5. Đoạn trích 'Nước Đại Việt ta' giúp em hiểu thêm gì về Nguyễn Trãi và phong cách viết văn nghị luận của ông?
Đoạn trích 'Nước Đại Việt ta' cho thấy Nguyễn Trãi không chỉ là một đại thi hào mà còn là một anh hùng lịch sử. Tài năng và khí phách của ông thể hiện rõ qua từng câu chữ trong Bình Ngô đại cáo. Từ đoạn trích, em học được cách viết văn nghị luận của Nguyễn Trãi, với lối diễn đạt thuyết phục, trình bày chân lý rõ ràng như tư tưởng “yên dân”, “trừ bạo” và khẳng định chủ quyền quốc gia qua lí luận không thể bác bỏ. Đồng thời, em cũng thấy cách ông chọn dẫn chứng đanh thép để minh họa cho sự anh hùng và thất bại của quân xâm lược phương Bắc.
Câu 6. Dựa vào nội dung đoạn trích, viết một đoạn văn (khoảng 10 - 12 dòng) trả lời câu hỏi: Nước Đại Việt ta là một quốc gia như thế nào?
Nước Đại Việt ta là một quốc gia với nền văn hóa phong phú, lịch sử lâu dài và tinh thần dân tộc tự hào. Dân tộc ta đã đạt nhiều thành tựu đáng kể trong việc chống lại quân xâm lược và xây dựng nền văn hóa đặc sắc. Trong lịch sử, đặc biệt thời kỳ Trần và Lê, Đại Việt đã phát triển mạnh mẽ cả về văn hóa, kinh tế và xã hội, tạo nền tảng vững chắc cho sự tồn tại và phát triển. Tinh thần tự hào được thể hiện qua các di sản văn hóa như Hội An, Huế, Hà Nội, được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa Thế giới. Đại Việt còn có vị trí quan trọng trong khu vực Đông Nam Á, với nền kinh tế phát triển và vị trí địa lý thuận lợi cho giao thương với các nước láng giềng. Tóm lại, Nước Đại Việt ta là một quốc gia độc lập, tự hào dân tộc, với vị trí đặc biệt trong lịch sử và khu vực Đông Nam Á.
2. Mẫu bài soạn 'Nước Đại Việt ta' (Ngữ văn 8 - SGK Cánh diều) - Phiên bản 5
I. Một số thông tin về tác giả Nguyễn Trãi
- Nguyễn Trãi (1380-1442), tên hiệu là Ức Trai
- Quê quán: Làng Nhị Khê, huyện Thường Phúc nay thuộc huyện Thường Tín, tỉnh Hà Tây (cũ)
- Cuộc đời và sự nghiệp
+ Ông là một nhà chính trị, nhà thơ dưới triều đại nhà Hồ và nhà Lê sơ tại Việt Nam
+ Nguyễn Trãi tham gia khởi nghĩa Lam Sơn và trở thành cộng sự quan trọng của Lê Lợi, góp công lớn trong việc giải phóng dân tộc thế kỉ XV
+ Ông là một anh hùng dân tộc, để lại di sản phong phú trên nhiều lĩnh vực, đặc biệt là văn học.
+ Các tác phẩm nổi bật: Bình Ngô đại cáo, Ức Trai thi tập, Quốc âm thi tập...
- Phong cách sáng tác: Thơ của ông mang đậm tư tưởng yêu nước, thể hiện những triết lý sâu sắc, lãng mạn, sáng tạo và thanh cao.
II. Một số thông tin về bài thơ Nước Đại Việt ta
Hoàn cảnh sáng tác
- Đầu năm 1428, sau khi quân ta giành chiến thắng, Nguyễn Trãi đã được vua Lê Thái Tổ (Lê Lợi) giao nhiệm vụ soạn thảo Bình Ngô đại cáo để công bố sự kiện quan trọng này đến toàn dân.
Thể loại: Cáo
Bố cục
- Chia thành 3 phần:
+ Phần 1: Hai câu đầu: Tư tưởng nhân nghĩa
+ Phần 2: Tám câu tiếp theo: Chân lý về sự tồn tại độc lập của quốc gia
+ Phần 3: Sáu câu cuối: Chứng minh sức mạnh nhân nghĩa của dân tộc
Giá trị nội dung
- Đoạn trích 'Nước Đại Việt ta' có giá trị như một bản tuyên ngôn độc lập: Quốc gia ta có nền văn hiến, lãnh thổ, phong tục riêng, chủ quyền, và truyền thống lịch sử… mọi hành động xâm lược đều sẽ phải chịu thất bại.
Giá trị nghệ thuật
- Tác phẩm chính luận với lập luận rõ ràng
- Bằng chứng mạnh mẽ và thuyết phục
- Lời thơ sắc bén thể hiện ý chí dân tộc
- Lời văn biền ngẫu nhịp nhàng
III. Dàn ý phân tích bài thơ Nước Đại Việt ta
I/ Mở bài
- Giới thiệu sơ lược về tác giả Nguyễn Trãi - một vị tướng tài ba và nhà thơ yêu nước nồng nàn
- Bài thơ “Nước Đại Việt ta” - một tuyên ngôn độc lập khẳng định chủ quyền dân tộc và sự tự chủ, độc lập, tự cường của quốc gia
II/ Thân bài
Khẳng định tư tưởng nhân nghĩa
- “Yên dân” - đảm bảo sự bình yên và hạnh phúc cho nhân dân
- “Trừ bạo” - loại bỏ mọi thế lực tàn bạo để giữ gìn sự hòa bình cho dân
⇒ Nhân nghĩa là chăm lo cho dân, yêu nước, chống lại quân xâm lược và ngăn chặn mọi nguy cơ làm hại đến dân, bảo đảm sự yên bình và hạnh phúc cho nhân dân
Chân lý về sự tồn tại độc lập có chủ quyền
Thơ khẳng định sự độc lập của quốc gia bằng cách chứng minh rằng đất nước có:
- Nền văn hiến riêng biệt
- Lãnh thổ độc lập
- Phong tục đặc trưng
- Lịch sử riêng
- Chủ quyền và chế độ độc lập
⇒ Chứng minh mạnh mẽ, lời thơ sắc bén thể hiện ý chí dân tộc, lời văn biền ngẫu nhịp nhàng => khẳng định Đại Việt là quốc gia độc lập, tự chủ, có khả năng vượt qua mọi thử thách để duy trì độc lập.
Sức mạnh của nhân nghĩa và độc lập dân tộc
- Sức mạnh khiến kẻ thù phải thất bại thảm hại, sức mạnh này vượt qua mọi thử thách và khó khăn
⇒ Đây là hậu quả của những kẻ xâm lược phi nghĩa, những kẻ dám xâm phạm dân tộc ta chắc chắn không có kết quả tốt đẹp.
III/ Kết bài
- Khẳng định giá trị nghệ thuật và nội dung của văn bản: Bài Cáo của Nguyễn Trãi là một bản tuyên ngôn độc lập, khẳng định rõ ràng chủ quyền dân tộc
- Liên hệ bản thân: Cần nỗ lực bảo vệ đất nước, khẳng định vị thế quốc gia trên trường quốc tế với bạn bè toàn cầu
3. Mẫu bài soạn 'Nước Đại Việt ta' (Ngữ văn 8 - SGK Cánh diều) - Phiên bản 6
I. Tác giả của tác phẩm Nước Đại Việt ta
- Nguyễn Trãi, sinh năm 1380 và mất năm 1442, hiệu là Ức Trai, quê ở làng Chi Ngại (Chi Linh, Hải Dương), sau đó chuyển về Nhị Khê (Thường Tín, Hà Tây, nay thuộc Hà Nội).
- Xuất thân từ gia đình có truyền thống yêu nước và văn học, Nguyễn Trãi đã sớm tiếp cận và hiểu sâu về tư tưởng Nho giáo.
- Ông mồ côi mẹ từ nhỏ, năm 1400 đỗ Thái học sinh và cùng cha làm quan dưới triều Hồ. Sau khi giặc Minh xâm lược, Nguyễn Trãi gia nhập khởi nghĩa Lam Sơn và đóng góp quan trọng vào chiến thắng của dân tộc. Cuối năm 1427, đầu năm 1428, sau thắng lợi của cuộc khởi nghĩa, ông viết Bình Ngô đại cáo và tham gia xây dựng lại đất nước.
- Năm 1439, ông về ẩn cư tại Côn Sơn, năm 1440 được Lê Thái Tông triệu hồi ra giúp nước, nhưng năm 1442 bị oan án Lệ Chi viên và bị tru di tam tộc. Đến năm 1464, Lê Thánh Tông minh oan cho ông và phục hồi danh dự.
- Nguyễn Trãi sống trong thời kỳ xã hội nhiều biến động, loạn lạc, nội bộ triều đình phong kiến mâu thuẫn, đất nước bị xâm lược, đời sống nhân dân khó khăn và nhiều cuộc khởi nghĩa nổ ra. Điều này đã ảnh hưởng đến nội dung sáng tác của ông.
- Nguyễn Trãi là tác giả xuất sắc với nhiều thể loại văn học, cả chữ Hán và chữ Nôm:
+ Chữ Hán: Quân trung từ mệnh tập, Bình Ngô đại cáo, Ức Trai thi tập, Chí Linh sơn phú, Băng Hồ di sự lục, Lam Sơn thực lục, Văn bia Vĩnh Lăng, Văn loại.
+ Chữ Nôm: Quốc âm thi tập với 254 bài thơ theo thể Đường luật hoặc Đường luật xen lục ngôn.
II. Tìm hiểu tác phẩm Nước Đại Việt ta
Thể loại:
- Tác phẩm thuộc thể loại cáo.
Xuất xứ và hoàn cảnh:
- Sau chiến thắng lớn, tiêu diệt 15 vạn viện binh của giặc và buộc Vương Thông phải rút quân, Nguyễn Trãi được Lê Lợi giao viết Đại cáo bình Ngô.
- Đại cáo bình Ngô có ý nghĩa như một bản tuyên ngôn độc lập, được công bố vào cuối năm 1427, đầu năm 1428.
Phương thức biểu đạt:
- Phương thức nghị luận.
Bố cục đoạn trích Nước Đại Việt ta
- Bố cục bài cáo:
+ Phần 1 (Từ đầu đến …nào cũng có): Khẳng định Đại Việt là một quốc gia độc lập, tự chủ.
+ Phần 2 (Phần còn lại): Những thất bại của giặc ngoại xâm khi xâm lược nước ta.
Giá trị nội dung:
- Đoạn trích Nước Đại Việt ta là một bản tuyên ngôn độc lập quan trọng, khẳng định đất nước có nền văn hiến, lãnh thổ, phong tục, chủ quyền và lịch sử riêng. Mọi hành động xâm lược bất chính đều phải thất bại.
Giá trị nghệ thuật:
- Lập luận chặt chẽ, lý lẽ hùng hồn, kết hợp hài hòa giữa yếu tố chính luận và văn chương.
III. Phân tích chi tiết tác phẩm Nước Đại Việt ta
*Luận đề chính nghĩa
- Mở đầu bài cáo, Nguyễn Trãi khẳng định chính nghĩa của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn:
+ “Việc nhân nghĩa…trừ bạo” → Nhân nghĩa là làm cho dân sống yên bình, hạnh phúc, và tiêu diệt quân tàn bạo để bảo vệ điều đó.
+ Đất nước ta có nền văn hiến lâu đời và các triều đại đều có hào kiệt chống ngoại xâm, các cuộc xâm lược đều thất bại.
Lưu Cung tham công nên thất bại
Triệu Tiết thích lớn phải tiêu vong
Cửa Hàm Tử bắt sống Toa Đô
Sông Bạch Đằng giết tươi Ô Mã
→ Câu văn biền ngẫu thể hiện sự bình đẳng giữa hai quốc gia.
- Giọng văn trang trọng, khẳng định chính nghĩa và tự hào về truyền thống dân tộc.
- Tư tưởng nhân nghĩa của Nguyễn Trãi: yêu nước, bảo vệ độc lập, diệt trừ xâm lược bạo tàn.
- Lời tuyên bố của Nguyễn Trãi nhấn mạnh chủ quyền lãnh thổ và sự ngang hàng giữa hai quốc gia, khẳng định văn hiến của Đại Việt.
Phân tích tác phẩm
Nguyễn Trãi, anh hùng dân tộc và nhà văn hóa kiệt xuất, đã viết 'Bình Ngô đại cáo' – một áng văn tuyên cáo độc lập dân tộc. Đoạn trích 'Nước Đại Việt ta' là phần mở đầu quan trọng của bài cáo, khẳng định tư tưởng nhân nghĩa và chủ quyền độc lập của Đại Việt.
Đoạn văn ngắn gọn, súc tích, là nền tảng lý luận cho toàn bài, vừa là lời răn dạy vừa mang chiều sâu tư tưởng nhân nghĩa của Nguyễn Trãi.
4. Bài soạn 'Nước Đại Việt ta' (Ngữ văn 8 - SGK Cánh diều) - phiên bản 1
Chuẩn bị
(trang 114, SGK Ngữ văn 8, tập 1)
Trước khi đọc văn bản Nước Đại Việt ta, hãy tìm hiểu và ghi lại những thông tin quan trọng về tác giả Nguyễn Trãi để hiểu sâu hơn về văn bản này.
Phương pháp giải:
Đọc kỹ văn bản Nước Đại Việt ta và ôn lại phần Kiến thức ngữ văn, tìm hiểu bối cảnh lịch sử khi bài Đại cáo bình Ngô (Bình Ngô đại cáo) được viết để ghi chép các thông tin về Nguyễn Trãi.
Lời giải chi tiết:
- Tiểu sử tác giả: Nguyễn Trãi (1380 - 1442), hiệu Ức Trai.
+ Quê quán: Chi Ngại, Chí Linh, Hải Dương; sau chuyển về Nhị Khê (Thường Tín - Hà Tây).
+ Cha: Nguyễn Ứng Long - một nho sĩ nghèo, học giỏi, đỗ tiến sĩ thời Trần.
+ Mẹ: Trần Thị Thái, con gái Trần Nguyên Hãn.
+ Sinh ra trong gia đình truyền thống yêu nước, văn hóa, văn học.
- Bối cảnh lịch sử: Vào đầu năm 1428, sau khi đánh bại và làm tan rã 15 vạn viện binh của giặc, buộc Vương Thông phải rút quân về nước, Nguyễn Trãi đã được vua Lê Thái Tổ giao soạn thảo Bình Ngô đại cáo để công bố với toàn dân về sự kiện quan trọng này.
Đọc hiểu 1
Câu 1 (trang 115, SGK Ngữ văn 8, tập 1)
Giải thích ý nghĩa của hai dòng đầu.
Phương pháp giải:
Đọc và giải nghĩa hai dòng đầu.
Lời giải chi tiết:
- Theo Nguyễn Trãi, nhân nghĩa có nghĩa là: làm cho dân yên ổn, trừ bỏ bạo tàn.
+ Nhân nghĩa là lòng nhân từ, làm cho dân được an vui.
+ Nhân nghĩa là lý tưởng xây dựng quốc gia.
+ 'Yên dân' là yêu thương và chăm lo cho dân.
+ 'Trừ bạo' là tiêu diệt kẻ xâm lược để bảo vệ độc lập (diệt giặc Minh).
=> Tư tưởng 'nhân nghĩa' của Nguyễn Trãi là yêu thương, bảo vệ dân tộc. Đây là triết lý cốt lõi trong cuộc đời và các tác phẩm của ông.
Đọc hiểu 2
Câu 2 (trang 115, SGK Ngữ văn 8, tập 1)
Tại sao Đại Việt là một quốc gia độc lập?
Phương pháp giải:
Đọc kỹ văn bản.
Lời giải chi tiết:
* Chân lý về sự độc lập, chủ quyền của nước Đại Việt:
- Lãnh thổ: 'nước Đại Việt ta' - 'núi sông bờ cõi đã chia'.
- Nền văn hiến: 'vốn xưng nền văn hiến đã lâu'.
- Phong tục: 'phong tục Bắc Nam cũng khác'.
- Lịch sử và chế độ riêng: 'Từ Triệu, Đinh, Lí, Trần bao đời gây nền độc lập / Cùng Hán, Đường, Tống, Nguyên mỗi bên xưng đế một phương'.
- Hào kiệt: 'đời nào cũng có'.
Đọc hiểu 3
Câu 3 (trang 115, SGK Ngữ văn 8, tập 1)
Phần (2) nhằm chứng minh điều gì?
Phương pháp giải:
Đọc kỹ phần 2.
Lời giải chi tiết:
Phần 2 nhằm chứng minh rằng mọi cuộc xâm lược nước ta sẽ thất bại và kẻ xâm lược sẽ phải trả giá đắt, kể cả bằng mạng sống.
CH cuối bài 1
Câu 1 (trang 116, SGK Ngữ văn 8, tập 1)
Trong hai dòng đầu của văn bản Nước Đại Việt ta, tác giả trình bày tư tưởng gì? Diễn đạt nội dung tư tưởng đó bằng 2 – 3 câu văn.
Phương pháp giải:
Đọc kỹ văn bản và giải thích hai dòng đầu.
Lời giải chi tiết:
- Hai dòng đầu nêu lên tư tưởng nhân nghĩa. Theo Nguyễn Trãi, nhân nghĩa bao gồm việc làm cho dân yên ổn và loại bỏ bạo tàn.
+ Nhân nghĩa là lòng khoan dung và an dân.
+ Nhân nghĩa là lý tưởng xây dựng đất nước.
+ 'Yên dân' có nghĩa là chăm sóc, lo lắng cho dân.
+ 'Trừ bạo' có nghĩa là tiêu diệt kẻ xâm lược để duy trì độc lập (diệt giặc Minh).
=> Tư tưởng 'nhân nghĩa' của Nguyễn Trãi thể hiện yêu thương, bảo vệ nhân dân và là triết lý xuyên suốt cuộc đời và tác phẩm của ông.
CH cuối bài 2
Câu 2 (trang 116, SGK Ngữ văn 8, tập 1)
Đại cáo bình Ngô được xem như một bản Tuyên ngôn Độc lập. Những nội dung nào trong đoạn trích Nước Đại Việt ta thể hiện điều đó?
Phương pháp giải:
Đọc kỹ văn bản.
Lời giải chi tiết:
Chân lý về sự tồn tại độc lập, chủ quyền của nước Đại Việt:
- Lãnh thổ: 'nước Đại Việt ta' - 'núi sông bờ cõi đã chia'.
- Nền văn hiến: 'vốn xưng nền văn hiến đã lâu'.
- Phong tục: 'phong tục Bắc Nam cũng khác'.
- Lịch sử và chế độ riêng: 'Từ Triệu, Đinh, Lí, Trần bao đời gây nền độc lập / Cùng Hán, Đường, Tống, Nguyên mỗi bên xưng đế một phương'.
- Hào kiệt: 'đời nào cũng có'.
CH cuối bài 3
Câu 3 (trang 116, SGK Ngữ văn 8, tập 1)
Xác định luận đề, luận điểm, lý lẽ và bằng chứng trong văn bản.
Phương pháp giải:
Đọc kỹ văn bản.
Lời giải chi tiết:
Luận điểm 1: Cốt lõi của tư tưởng nhân nghĩa là “yên dân” và “trừ bạo”:
- “Yên dân”: Làm cho nhân dân được sống trong hòa bình và hạnh phúc.
- “Trừ bạo”: Tiêu diệt các thế lực bạo tàn để bảo vệ cuộc sống của nhân dân.
Luận điểm 2: Chân lý về sự độc lập và chủ quyền:
Nguyễn Trãi chỉ ra những yếu tố cơ bản xác định sự tồn tại của quốc gia, dân tộc qua các yếu tố lịch sử, văn hóa, độc lập và chủ quyền.
- Có nền văn hiến lâu dài.
- Có lãnh thổ riêng biệt.
- Có phong tục tập quán đặc trưng.
- Có chủ quyền và chế độ riêng qua các thời đại.
- Có truyền thống lịch sử hào hùng.
Luận điểm 3: Sức mạnh của nhân nghĩa và độc lập dân tộc:
Sức mạnh này giúp đánh bại kẻ thù và vượt qua mọi thử thách.
Dẫn chứng từ lịch sử thực tiễn và các câu văn biền ngẫu: Lưu Cung,...
CH cuối bài 4
Câu 4 (trang 116, SGK Ngữ văn 8, tập 1)
Chỉ ra và phân tích tác dụng của phép so sánh, phép đối, cách sử dụng câu văn biền ngẫu trong đoạn trích.
Phương pháp giải:
Tìm phép đối, phép so sánh và câu văn biền ngẫu, sau đó phân tích tác dụng.
Lời giải chi tiết:
Sử dụng câu văn biền ngẫu đối xứng, cùng với phép so sánh (Triệu, Đinh, Lí, Trần so sánh với Hán, Đường, Tống, Nguyên) đã nâng tầm vị thế của các triều đại nước ta ngang hàng với các triều đại Trung Hoa.
Văn phong ngắn gọn, ý nghĩa phong phú và lập luận sắc bén làm tăng tính chân thực và thuyết phục cho văn bản.
CH cuối bài 5
Câu 5 (trang 116, SGK Ngữ văn 8, tập 1)
Đoạn trích Nước Đại Việt ta giúp em hiểu thêm điều gì về Nguyễn Trãi và thế hệ cha ông thời bấy giờ?
Phương pháp giải:
Trả lời theo ý hiểu.
Lời giải chi tiết:
Tài năng và phẩm đức của Nguyễn Trãi được đánh giá cao qua cách lập luận sắc sảo và thuyết phục.
CH cuối bài 6
Câu 6 (trang 116, SGK Ngữ văn 8, tập 1)
Dựa vào nội dung đoạn trích, hãy viết một đoạn văn (khoảng 10 – 12 dòng) để trả lời câu hỏi: Nước Đại Việt ta là một quốc gia như thế nào?
Phương pháp giải:
Viết đoạn văn theo yêu cầu.
Lời giải chi tiết:
Đoạn trích Nước Đại Việt ta của Nguyễn Trãi trình bày một quan điểm rõ ràng về quốc gia và dân tộc, khẳng định quyền độc lập và chủ quyền không thể xâm phạm của Đại Việt. Tác giả nêu rõ các yếu tố căn bản xác định chủ quyền của một quốc gia như quốc hiệu, nền văn hiến, lãnh thổ, phong tục, lịch sử và nhân tài. Đại Việt có nền văn hiến lâu dài, nếu Trung Quốc có các triều đại Hán, Đường, Tống, Nguyên thì Đại Việt có Triệu, Đinh, Lí, Trần. Mặc dù mỗi bên có giai đoạn thăng trầm khác nhau, nhưng hào kiệt đời nào cũng có. Người xưa nói 'Hiền tài là nguyên khí quốc gia', chỉ khi nguyên khí không mất, quốc gia mới có thể phát triển. Đại Việt là một quốc gia độc lập, có chủ quyền và hành vi xâm phạm lãnh thổ từ ngoại bang là sai trái. Nhân dân Đại Việt anh hùng, luôn sẵn sàng bảo vệ độc lập và đã giành được nhiều chiến thắng lớn trong lịch sử.
5. Đề cương bài soạn 'Nước Đại Việt ta' (Ngữ văn 8 - SGK Cánh diều) - mẫu 2
Chuẩn bị
Yêu cầu (trang 114 SGK Ngữ Văn lớp 8 Tập 1):
- Đọc trước văn bản 'Nước Đại Việt ta', nghiên cứu và ghi chép thông tin về tác giả Nguyễn Trãi để phục vụ việc hiểu văn bản.
- Đọc đoạn văn để nắm bối cảnh và đặc điểm của bài cáo:
Cuối năm 1427, sau khi chiến thắng quân Minh và giải phóng đất nước, Lê Lợi đã giao cho Nguyễn Trãi viết 'Đại cáo bình Ngô' để tổng kết cuộc kháng chiến chống Minh và khẳng định độc lập của Đại Việt.
Bài cáo được viết theo lối văn biền ngẫu, chia thành bốn phần: mở đầu nêu luận đề chính nghĩa; phần hai báo cáo tội ác của kẻ thù; phần ba kể lại cuộc kháng chiến từ đầu đến thắng lợi, ca ngợi lòng yêu nước và trí tuệ của quân dân; phần cuối tuyên bố độc lập, mở ra kỉ nguyên mới. 'Đại cáo bình Ngô' được coi là “thiên cổ hùng văn” và là “Tuyên ngôn Độc lập thứ hai”. Đoạn trích 'Nước Đại Việt ta' nằm ở phần mở đầu của bài cáo.
Trả lời:
- Thông tin về Nguyễn Trãi:
+ Nguyễn Trãi sinh năm 1380 và mất năm 1442, hiệu Ức Trai, quê ở Chi Ngại (Chi Linh, Hải Dương), sau chuyển về Nhị Khê (Thường Tín, Hà Tây, nay thuộc Hà Nội).
- Gia đình: Nguyễn Trãi sinh ra trong gia đình có truyền thống yêu nước và văn hóa, tạo điều kiện cho ông tiếp xúc và hiểu tư tưởng chính trị của Nho giáo.
+ Về cá nhân: Ông mồ côi mẹ từ năm 5 tuổi, đỗ Thái học sinh năm 1400 và cùng cha làm quan dưới triều Hồ. Khi Minh xâm lược năm 1407, Nguyễn Trãi theo Lê Lợi tham gia kháng chiến và góp phần lớn vào chiến thắng. Cuối năm 1427, đầu năm 1428, Nguyễn Trãi viết 'Bình Ngô đại cáo' và tham gia xây dựng đất nước.
+ Đến năm 1439, Nguyễn Trãi về ẩn tại Côn Sơn, năm 1440 được Lê Thái Tông mời ra giúp nước. Năm 1442, ông bị oan án Lệ Chi viên và bị xử 'tru di tam tộc'. Năm 1464, Lê Thánh Tông minh oan cho ông và sưu tầm lại thơ văn.
+ Thời đại: Nguyễn Trãi sống trong thời kỳ xã hội nhiều biến động, với nội bộ triều đình phong kiến mâu thuẫn, ngoại xâm, đời sống nhân dân khó khăn và các cuộc khởi nghĩa liên tục, điều này ảnh hưởng đến tư tưởng và sáng tác của ông.
+ Sự nghiệp sáng tác: Nguyễn Trãi là tác giả nổi bật với nhiều thể loại văn học, cả chữ Hán và chữ Nôm:
- Sáng tác chữ Hán: 'Quân trung từ mệnh tập', 'Bình Ngô đại cáo', 'Ức Trai thi tập', 'Chí Linh sơn phú', 'Băng Hồ di sự lục', 'Lam Sơn thực lục', 'Văn bia Vĩnh Lăng', 'Văn loại'.
- Sáng tác chữ Nôm: 'Quốc âm thi tập' gồm 254 bài thơ theo thể Đường luật hoặc Đường luật xen lục ngôn.
Đọc hiểu
* Nội dung chính: Đoạn trích 'Nước Đại Việt ta' như một tuyên ngôn độc lập quan trọng, khẳng định nước ta có nền văn hiến, lãnh thổ, phong tục, chủ quyền riêng. Mọi hành động xâm lược trái đạo lý đều phải thất bại.
* Trả lời câu hỏi giữa bài:
Câu 1 (trang 115 SGK Ngữ Văn lớp 8 Tập 1): Tìm hiểu nghĩa của hai dòng đầu.
Trả lời:
- Hai dòng “Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân/ Quân điếu phạt trước lo trừ bạo” có nghĩa là yêu nước và chăm lo cho dân, ngăn chặn mọi thế lực gây hại cho dân, đảm bảo cuộc sống yên bình và hạnh phúc cho nhân dân.
Câu 2 (trang 115 SGK Ngữ Văn lớp 8 Tập 1): Vì sao Đại Việt là một nước độc lập?
Trả lời:
- Đại Việt là nước độc lập vì có nền văn hiến, lãnh thổ, phong tục, lịch sử và chế độ riêng. Điều này khẳng định Đại Việt là quốc gia tự chủ, có thể vượt qua mọi thách thức để duy trì độc lập.
Câu 3 (trang 115 SGK Ngữ Văn lớp 8 Tập 1): Phần (2) nhằm chứng minh điều gì?
Trả lời:
- Phần (2) chứng minh sự thất bại thảm hại của quân xâm lược khi xâm lược nước ta.
* Trả lời câu hỏi cuối bài:
Câu 1 (trang 116 SGK Ngữ Văn lớp 8 Tập 1): Trong hai dòng đầu của văn bản 'Nước Đại Việt ta', tác giả nêu tư tưởng gì? Diễn đạt nội dung tư tưởng đó bằng 2 – 3 câu văn.
Trả lời:
- Trong hai dòng đầu của văn bản 'Nước Đại Việt ta', tác giả nêu tư tưởng cốt lõi là “yên dân” và “trừ bạo”. “Yên dân” là đảm bảo nhân dân sống trong thái bình và “trừ bạo” là tiêu diệt các thế lực tàn bạo để bảo vệ cuộc sống của nhân dân.
Câu 2 (trang 116 SGK Ngữ Văn lớp 8 Tập 1): 'Đại cáo bình Ngô' được coi là một bản Tuyên ngôn Độc lập. Những nội dung nào trong đoạn trích 'Nước Đại Việt ta' thể hiện điều đó?
Trả lời:
- Những nội dung trong đoạn trích 'Nước Đại Việt ta' thể hiện điều đó bao gồm:
+ Nền văn hiến lâu đời của đất nước.
+ Lãnh thổ và bờ cõi đã được xác định rõ.
+ Phong tục Bắc Nam khác biệt.
+ Lịch sử dựng nước của Đại Việt và các triều đại Trung Quốc.
Câu 3 (trang 116 SGK Ngữ Văn lớp 8 Tập 1): Xác định luận đề, luận điểm, lí lẽ và bằng chứng của văn bản.
Trả lời:
- Luận đề: Khẳng định nền độc lập của Đại Việt.
- Luận điểm, lí lẽ và bằng chứng:
+ Luận điểm 1: Tư tưởng của tác giả (yên dân và trừ bạo).
+ Luận điểm 2: Xác định rõ sự tồn tại của đất nước (nền văn hiến, lãnh thổ, phong tục, lịch sử và chế độ riêng).
+ Luận điểm 3: Thể hiện ý chí và sức mạnh của nhân nghĩa và độc lập dân tộc (“Lưu Cung tham công nên thất bại/Triệu Tiết thích lớn”, “Cửa Hàm Tử bắt sống Toa Đô/Sông Bạch Đằng giết tươi Ô Mã”...).
Câu 4 (trang 116 SGK Ngữ Văn lớp 8 Tập 1): Chỉ ra và phân tích tác dụng của phép so sánh, phép đối, cách sử dụng câu văn biền ngẫu trong đoạn trích.
Trả lời:
+ Phép so sánh: “Như nước Đại Việt ta từ trước/vốn xưng nền văn hiến đã lâu”.
+ Phép đối, câu biền ngẫu: “Từ Triệu, Đinh, Lý, Trần bao đời gây nền độc lập/Cùng Hán, Đường, Tống, Nguyên mỗi bên hùng cứ một phương.”
=> Tác dụng: Tăng cường tính thuyết phục cho lí lẽ, dẫn chứng, làm nổi bật vị thế của Đại Việt ngang hàng với các triều đại Trung Quốc.
Câu 5 (trang 116 SGK Ngữ Văn lớp 8 Tập 1): Đoạn trích 'Nước Đại Việt ta' giúp em hiểu thêm gì về Nguyễn Trãi và thế hệ cha ông ta thời bấy giờ?
Trả lời:
Đoạn trích 'Nước Đại Việt ta' giúp hiểu thêm tư tưởng nhân nghĩa và yêu nước của Nguyễn Trãi và thế hệ cha ông, thể hiện qua chứng cứ thuyết phục và lời thơ mạnh mẽ khẳng định chủ quyền dân tộc, nhấn mạnh sự độc lập và tự cường của nước ta.
Câu 6 (trang 116 SGK Ngữ Văn lớp 8 Tập 1): Dựa vào nội dung đoạn trích, em hãy viết một đoạn văn (khoảng 10 – 12 dòng) trả lời câu hỏi: Nước Đại Việt ta là một quốc gia như thế nào?
Trả lời:
Nước Đại Việt ta là một quốc gia với nền văn hiến lâu đời, có chủ quyền lãnh thổ, phong tục và chế độ riêng, hoàn toàn bình đẳng với các triều đại Trung Quốc. Điều này chứng tỏ rằng bất kỳ hành động xâm lược nào của kẻ thù đều sẽ thất bại. Một quốc gia độc lập không chỉ có chủ quyền mà còn phải có nền văn hiến phong phú, làm nên bản sắc và ý chí dân tộc. Nền văn hiến và phong tục tập quán là nguồn gốc của bản sắc dân tộc, tạo nên sức mạnh và sự kiên cường trong đấu tranh giành độc lập, là kết quả của những hy sinh và nỗ lực không ngừng của cha ông.
6. Soạn bài 'Nước Đại Việt ta' (Ngữ văn 8 - SGK Cánh diều) - mẫu 3
Giới thiệu
- Tác giả Nguyễn Trãi (1380 - 1442), hiệu là Ức Trai:
- Ông quê ở làng Chi Ngại, huyện Phượng Sơn, lộ Lạng Giang (nay là huyện Chí Linh, tỉnh Hải Dương).
- Cha của ông là Nguyễn Ứng Long (sau đổi thành Nguyễn Phi Khanh) - một nho sinh nghèo, học giỏi, đỗ Thái học sinh (Tiến sĩ) dưới triều Trần. Mẹ ông là Trần Thị Thái, con quan Tư đồ Trần Nguyên Đán.
- Khi còn nhỏ, Nguyễn Trãi gặp nhiều đau thương: mất mẹ khi mới năm tuổi, ông ngoại mất khi ông mười tuổi.
- Năm 1400, ông thi đỗ Thái học sinh, làm quan dưới triều nhà Hồ. Năm 1407, giặc Minh xâm lược, Nguyễn Phi Khanh bị bắt sang Trung Quốc. Nguyễn Trãi quyết tâm trả nợ nước, thù nhà theo di nguyện của cha.
- Sau khi thoát khỏi sự giam cầm của giặc Minh, ông gia nhập nghĩa quân Lam Sơn, đồng hành cùng Lê Lợi trong cuộc khởi nghĩa, đóng góp lớn vào chiến thắng của nghĩa quân.
- Ông tham gia khởi nghĩa Lam Sơn với vai trò quan trọng bên cạnh Lê Lợi, giúp đánh bại giặc xâm lược. Tuy nhiên, cuộc đời ông kết thúc đầy bi thảm vào năm 1442 với vụ án “Lệ Chi Viên”.
- Ông là một nhà quân sự và chính trị vĩ đại của Việt Nam, đồng thời cũng là một nhà văn, nhà thơ nổi bật.
- Năm 1980, UNESCO công nhận Nguyễn Trãi là Danh nhân văn hóa thế giới.
Đọc hiểu
Câu 1. Tại sao Đại Việt được coi là một quốc gia độc lập?
- Văn hiến riêng: Đã lâu có nền văn hiến riêng
- Lãnh thổ riêng: Núi sông bờ cõi đã phân định
- Phong tục riêng: Phong tục Bắc Nam có sự khác biệt
- Lịch sử, chế độ riêng: Từ các triều đại Triệu, Đinh, Lý, Trần đều xây dựng nền độc lập/Cùng với Hán, Đường, Tống, Nguyên mỗi bên hùng cứ một phương
Câu 2. Phần 2 của đoạn trích chứng minh điều gì?
Chứng minh những thất bại của các cuộc xâm lược ngoại bang.
Trả lời câu hỏi
Câu 1. Trong hai câu đầu của văn bản Nước Đại Việt ta, tác giả nêu lên tư tưởng gì? Diễn đạt nội dung tư tưởng đó bằng 2 – 3 câu văn.
Tác giả trình bày tư tưởng nhân nghĩa.
Nội dung của tư tưởng: Tư tưởng nhân nghĩa tập trung vào việc bảo vệ dân chúng, nghĩa là đảm bảo cho nhân dân có cuộc sống hòa bình và hạnh phúc. Đặc biệt là khi có kẻ thù tàn bạo xâm lược, cần phải tiêu diệt để nhân dân được yên ổn.
Câu 2. Đại cáo bình Ngô được coi là một bản Tuyên ngôn Độc lập. Những nội dung nào trong đoạn trích Nước Đại Việt ta thể hiện điều đó?
Đoạn trích khẳng định Đại Việt là một quốc gia có chủ quyền độc lập, đồng thời là một nước tự cường có khả năng vượt qua mọi thử thách để giữ gìn độc lập:
- Văn hiến riêng: Đã có nền văn hiến từ lâu
- Lãnh thổ riêng: Có lãnh thổ được phân chia rõ ràng
- Phong tục riêng: Phong tục Bắc Nam có sự khác biệt
- Lịch sử, chế độ riêng: Các triều đại Triệu, Đinh, Lý, Trần đều xây dựng nền độc lập/Cùng với Hán, Đường, Tống, Nguyên mỗi bên chiếm cứ một phương
Câu 3. Xác định luận đề, luận điểm, lý lẽ và bằng chứng của văn bản.
Luận đề: Khẳng định nền độc lập của dân tộc
- Luận điểm 1: Tư tưởng nhân nghĩa của Nguyễn Trãi
- Lý lẽ và bằng chứng: “yên dân” là mang lại hòa bình và hạnh phúc cho nhân dân, “trừ bạo” là diệt trừ các thế lực tàn bạo để bảo vệ cuộc sống của nhân dân.
- Luận điểm 2: Chân lý về sự tồn tại độc lập của đất nước
- Lý lẽ và bằng chứng: Nguyễn Trãi chứng minh đất nước ta là một quốc gia có:
- Văn hiến riêng: Đã có nền văn hiến lâu dài
- Lãnh thổ riêng: Núi sông bờ cõi đã được phân chia
- Phong tục riêng: Phong tục Bắc Nam khác nhau
- Lịch sử, chế độ riêng: Từ các triều đại Triệu, Đinh, Lý, Trần đã xây dựng nền độc lập/Cùng với các triều đại Hán, Đường, Tống, Nguyên mỗi bên chiếm cứ một phương
- Luận điểm 3: Sức mạnh của nhân nghĩa và độc lập dân tộc
- Lý lẽ và bằng chứng 3: Sức mạnh làm cho kẻ thù thất bại nặng nề, sức mạnh ấy vượt qua mọi khó khăn; dẫn chứng về thất bại của kẻ thù: “Lưu Cung tham công nên thất bại/Triệu Tiết thích lớn”, “Cửa Hàm Tử bắt sống Toa Đô/Sông Bạch Đằng giết tươi Ô Mã”...
Câu 4. Chỉ ra và phân tích tác dụng của phép so sánh, phép đối, cách sử dụng câu văn biền ngẫu trong đoạn trích,...
Phép so sánh, phép đối, và câu văn biền ngẫu trong đoạn trích giúp làm nổi bật khí thế của Đại Việt, ngang hàng với các triều đại Trung Quốc, làm tăng tính thuyết phục và tuyên bố sức mạnh trong việc bảo vệ lãnh thổ và cảnh báo kẻ xâm lược. Những biện pháp nghệ thuật này kết hợp với lập luận rõ ràng và lời lẽ mạnh mẽ của Nguyễn Trãi đã tạo nên giá trị cho bài thơ.
Câu 5. Đoạn trích Nước Đại Việt ta giúp em hiểu thêm gì về Nguyễn Trãi và cách viết văn nghị luận của ông?
Đoạn trích Nước Đại Việt ta là tác phẩm nghệ thuật và lịch sử quý giá của Nguyễn Trãi. Nó cho thấy tài năng và ảnh hưởng của ông trong lịch sử Việt Nam cũng như phong cách viết văn nghị luận của ông. Nguyễn Trãi sử dụng nhiều kỹ thuật văn học để chứng minh vấn đề, kết hợp lý lẽ và thực tiễn, sử dụng lời lẽ thuyết phục và dẫn chứng hùng hồn. Ông đã khẳng định chủ quyền và độc lập của đất nước, đồng thời thể hiện tư tưởng nhân nghĩa rõ nét. Bài văn nghị luận Nước Đại Việt ta đã trở thành tác phẩm văn học kinh điển của Việt Nam, minh chứng sức mạnh của văn học trong việc xây dựng và bảo vệ đất nước.
Câu 6. Dựa vào nội dung đoạn trích, em hãy viết một đoạn văn (khoảng 10 – 12 dòng) để trả lời câu hỏi: Nước Đại Việt ta là một quốc gia như thế nào?
Dựa vào đoạn trích, có thể khẳng định rằng Nước Đại Việt ta là một quốc gia độc lập và anh hùng. Nguyễn Trãi đã dùng lý luận chặt chẽ để khẳng định Đại Việt là một quốc gia độc lập với nền văn hiến lâu đời, lãnh thổ rõ ràng, phong tục riêng biệt và lịch sử hào hùng. Quốc gia này luôn có truyền thống yêu nước và anh dũng, sẵn sàng chiến đấu bảo vệ tổ quốc qua nhiều cuộc chiến. Điều này cũng là lời cảnh cáo mạnh mẽ với Trung Quốc rằng nếu xâm lược, sẽ chịu kết cục giống như các tướng lĩnh thất bại của họ như Lưu Cung, Triệu Tiết, Ô Mã, hay Toa Đô.
