“6 chiến lược bí mật để lên đỉnh thế giới”: Cuộc cách mạng mà Trung Quốc dành cho Phương Tây

Sách giáo khoa Việt vẫn dạy về những kì tích hàng hải của Christopher Columbus, nhưng trước đó 87 năm, Đô Đốc Trịnh Hòa, thời nhà Minh, trong một sự kiện có tầm vóc sánh ngang với việc dân Mỹ đưa người lên mặt trăng năm 1969, đã giương buồm đi khám phá thế giới với một hạm đội gồm hơn 317 thuyền đi biển đồ sộ, với hơn 28,000 người, lớn hơn bất kì hạm đội nào từng thấy ở Tây phương cho đến thế chiến thứ nhất, so với chỉ 4 thuyền và 150 thủy thủ của Columbus.

Trong khi phương Tây chìm trong thời kỳ tăm tối, loạn lạc, và chiến tranh, Trung Quốc đã sản xuất chiếc đồng hồ cơ khí đầu tiên trên thế giới vào năm 1086, trong khi sau 100 năm, Anh vẫn chưa có một chiếc đồng hồ nào có độ chính xác cao như vậy.

'Máy in được cho là sáng chế ở Đức vào thế kỷ 15 nhưng thực ra nó đã được phát minh tại Trung Hoa vào thế kỷ 11. Jethro Tull (1674-1741), nhà tiên phong nông nghiệp Anh, được cho là đã sáng chế ra cối xay bột mì vào năm 1701. Tuy nhiên, người Trung Hoa đã phát minh ra cối xay bột mì từ 2000 năm trước.

Người Trung Hoa đã cách mạng hóa ngành công nghiệp dệt vải với những cải tiến như bánh xe quay và guồng quấn tơ, được nhập khẩu vào Italy vào thế kỷ XIII. Cuốn sách (Hỏa Long Kinh) của Tiêu Ngọc và Lưu Cơ, xuất bản cuối thế kỷ XIV, mô tả về địa lôi, thủy lôi, tên lửa và các quả đạn rỗng được lấp đầy bởi thuốc nổ.

Không phải để thần thánh hóa châu Á mà để khơi gợi ý thức về sự đánh giá sai lầm của nhiều người khi nghĩ rằng phương Đông luôn kém cỏi và lạc hậu so với phương Tây. Thực tế lịch sử cho thấy rằng vào năm 1500, 10 đế chế phương Tây chỉ chiếm 5% diện tích, 16% dân số, 20% thu nhập thế giới, nhưng trước năm 1913, 10 nước này cộng thêm Hoa Kỳ chiếm bằng đó dân số, nhưng kiểm soát 58% lãnh thổ thế giới và 3/4 sản lượng kinh tế toàn cầu.

Năm 1500, 10 thành phố lớn nhất thế giới hầu như đều ở phương Đông, với Bắc Kinh đứng đầu (diện tích lớn gấp 10 lần London). Nhưng vào năm 1900, hầu hết các thành phố lớn nhất đều ở phương Tây, trong đó London rộng gấp bốn lần Tokyo – đô thị lớn nhất châu Á.

Phần còn lại của thế giới phải chịu đựng sự áp bức, diệt vong và đàn áp tàn bạo. Gandi, nhà lãnh đạo Ấn Độ, đã phản ánh về văn minh phương Tây, gọi đó là một ý tưởng tốt, do những tác động tiêu cực mà Anh đã gây ra cho quốc gia của ông. Albert Sarraut, quan chức Đông Dương, mỉa mai về việc áp đặt văn minh phương Tây lên Annam trong thời kỳ cai trị của Anh.

Tại sao không phải Việt Nam thống trị Pháp mà ngược lại? Tại sao không phải Trung Quốc chiếm dụng châu Âu mà lại ngược lại? Tại sao không phải người Việt có thu nhập 100 triệu/tháng mà lại là dân Mỹ? Tại sao tiêu đề của tác phẩm không phải là Việt Nam, Trung Quốc hay Ấn Độ và phần còn lại của thế giới mà lại là phương Tây? Phương Tây đã có bí mật gì để thống trị thế giới? Người châu Âu đã trở nên mạnh mẽ như thế nào? ADN và điều kiện thiên nhiên không phải là lý do.

Hai thí nghiệm lớn trong thế kỷ 20 đã chứng minh rằng địa lý không phải là yếu tố quyết định. Ở Đức, những người sống trong Cộng hoà Dân chủ liên bang đã sản xuất các ô tô Trabants tồi tệ, trong khi ở phương Tây, họ sản xuất các Mercedes Benz. Thí nghiệm tương tự được thực hiện ở Hàn Quốc cũng cho thấy sự khác biệt lớn.

Thí nghiệm trên người Hàn Quốc đã chứng minh rằng sự khác biệt không phải do đặc điểm quốc gia hay địa lý. Điều này gợi ra một câu hỏi lớn về nguyên nhân thực sự của sự phát triển khác biệt giữa các quốc gia.

1/ Cạnh tranh: Có một sự cạnh tranh khốc liệt không chỉ giữa các quốc gia mà còn trong từng cộng đồng nhỏ ở châu Âu. Điều này đã khác biệt hoàn toàn so với Trung Quốc có một hệ thống bang rộng lớn quản lý bởi quan lại. 2/ Khoa học: Phương Tây đã có cuộc cách mạng khoa học mạnh mẽ, thể hiện qua khả năng thực hiện các thí nghiệm và kiểm soát thiên nhiên. 3/ Quyền sở hữu tài sản: Sự phát triển của phương Tây dựa trên quyền sở hữu tài sản riêng tư, khác biệt với Nam Mĩ.

2/ Khoa học: Phương Tây đã có cuộc cách mạng khoa học mạnh mẽ, thể hiện qua khả năng thực hiện các thí nghiệm và kiểm soát thiên nhiên. 3/ Quyền sở hữu tài sản: Sự phát triển của phương Tây dựa trên quyền sở hữu tài sản riêng tư, khác biệt với Nam Mĩ.

3/ Quyền sở hữu tài sản: Sự phát triển của phương Tây dựa trên quyền sở hữu tài sản riêng tư, khác biệt với Nam Mĩ.

4/ Y tế: 'Các loại thuốc mới vào cuối thế kỉ 19 đã tạo ra sự thay đổi đáng kể trong việc chống lại các bệnh truyền nhiễm, đã gây ra nhiều tử vong. Điều này là một sự tiến bộ quan trọng, hoàn toàn ngược lại với việc làm sát thủ, vì nó kéo dài tuổi thọ của con người. Thậm chí, ở các đế chế châu Âu, có những cải tiến lớn trong lĩnh vực y tế vào đầu thế kỉ 20. Ngay cả ở những quốc gia châu Phi như Senegal, sự cải thiện đáng kể trong sức khỏe cộng đồng đã dẫn đến sự gia tăng tuổi thọ. Điều này không diễn ra nhanh chóng hơn sau khi những quốc gia này giành được độc lập. Không phải tất cả những kẻ thực dân đều tồi tệ.'

5/ Tiêu dùng: 'Xã hội tiêu thụ là yếu tố quan trọng trong Cuộc cách mạng Công nghiệp để đạt được sự tiến bộ. Đòi hỏi nhiều người mặc nhiều quần áo... Đó là một xã hội tiêu thụ, thúc đẩy sự phát triển kinh tế nhiều hơn cả sự thay đổi về công nghệ. Nhật Bản không phải là quốc gia phương Tây đầu tiên chấp nhận mô hình này. Phong trào chống lại sự tiêu thụ, như được Mahatma Gandhi đề xuất, sẽ dẫn đến sự kiệt quệ và nghèo đói vĩnh viễn. Hiện nay, rất ít người Ấn Độ mong muốn quốc gia của họ đi theo con đường của Mahatma Gandhi.'

6/ Lao động: 'Cuối cùng, hệ thống đạo đức. Max Weber từng nghĩ rằng điều này chỉ dành cho những người theo đạo Tin lành. Nhưng ông ấy đã sai. Mọi nền văn hóa đều có thể phát triển hệ thống đạo đức nếu có các quy tắc khuyến khích làm việc. Ngày nay, hệ thống đạo đức không còn là đặc quyền của phương Tây hay đạo Tin lành nữa. Thực tế, các quốc gia này đã mất đi hệ thống đạo đức của mình. Trung bình, người dân Hàn Quốc làm việc hơn 1000 giờ mỗi năm so với người Đức trung bình chỉ làm việc 1000 giờ. Điều này là một hiện tượng đáng chú ý, và cũng là dấu hiệu cho thấy sự suy giảm của khoảng cách giữa phương Tây và các quốc gia khác.'

'Hãy cùng xem xét một trường hợp của Nhật Bản. Khi các đế chế phương Tây mở rộng ảnh hưởng ra biển lớn để tìm kiếm các thuộc địa mới, Nhật Bản trở thành mục tiêu. Họ đối diện với hai lựa chọn: hoặc hiện đại hóa theo kiểu phương Tây, hoặc tàn lụi. Họ chọn sống, nhưng không chỉ sống qua ngày, mà 'sống tốt, sống khỏe, sống mạnh mẽ'.

Từ một quốc gia phong kiến, lạc hậu, sau cải cách Minh Trị, Nhật Bản không chỉ tránh được sự xâm lược từ bên ngoài, mà còn tự biến thành một đế chế. 'Năm 1895, hải quân Nhật Bản theo kiểu châu Âu đã đánh bại toàn bộ hạm đội Bắc Dương Trung Hoa lạc hậu tại vịnh Bột Hải. Theo mô tả của người Nhật thời đó, những người chiến thắng trông giống như người châu Âu (bao gồm cả khuôn mặt). Người Trung Hoa được mô tả với áo lụa và tóc dài, giống như bị chuẩn bị sẵn để thất bại.'

Không có quốc gia nào ở châu Á khao khát lối sống phương Tây như Nhật Bản. Tuy nhiên, vào thời điểm đó, người Nhật không có cơ hội đọc cuốn sách này, vì vậy họ đã sao chép mọi thứ từ phương Tây, từ cách đánh răng, cách mặc quần áo, đến cách thực hiện nghiên cứu khoa học, nói chung là từ A đến Z. Tuy nhiên, khi sao chép mọi thứ, họ đã vô tình sao chép được '6 chiến thuật võ công' sâu sắc này để trở nên giàu có như ngày nay.

 'Hãy xem thành công toán học của Trung Quốc, Thượng Hải, đứng đầu bảng liên đoàn quốc tế theo nghiên cứu mới nhất của PISA. Khoảng cách giữa Thượng Hải-Vương quốc Anh-Hoa Kì không còn lớn bằng khoảng cách giữa Vương quốc Anh-Hoa Kì-Albania hoặc Tunisia [ở đỉnh bảng]. Bạn có thể nghĩ rằng do iPhone được thiết kế tại California nhưng được lắp ráp ở Trung Quốc mà phương Tây vẫn dẫn đầu trong đổi mới công nghệ. Điều đó là sai lầm. Về sáng chế, không có nghi ngờ gì về sự dẫn đầu của phương Đông. Không chỉ có Nhật Bản đã dẫn đầu một thời gian, Nam Hàn đứng thứ ba, và Trung Quốc sắp vượt qua Đức. Tại sao? Bởi vì các ứng dụng sát thủ có thể được tải xuống. Đó là một nguồn mở. Mọi xã hội có thể tuân theo các quy tắc này và khi họ làm, họ có thể đạt được những gì phương Tây đã có sau 1500 năm - thậm chí là nhanh hơn'

Vì vậy, Ferguson đặt ra 3 câu hỏi cho những tỉ phú tương lai khi Hoa Kì mất vị trí kinh tế số 1 cho Trung Quốc. Câu hỏi đầu tiên là liệu bạn có thể loại bỏ các ứng dụng này, và liệu chúng ta đang làm điều đó ở thế giới phương Tây? Câu thứ hai: sự sắp xếp của việc tải xuống có quan trọng không? Và liệu châu Phi đã mắc phải sự sắp xếp sai lầm? Một mối quan hệ rõ ràng trong lịch sử kinh tế hiện đại là khá khó để chuyển từ chế độ dân chủ trước khi thiết lập quyền sở hữu tư nhân. Cảnh báo: có thể sẽ không hiệu quả. Và thứ ba, Trung Quốc có thể làm được điều đó không nếu không có ứng dụng sát thủ 3: chính phủ đại diện và quyền sở hữu tư nhân?'

Phương Tây đã xây dựng một hệ điều hành để cài đặt 6 ứng dụng sát thủ này, nhưng điều này không có nghĩa là họ vẫn kiểm soát được chúng, Ferguson đặt ra mối đe dọa lớn nhất không phải từ các nền văn minh khác mà từ sự yếu hèn của chính chúng ta và sự thiếu hiểu biết về lịch sử mà đã nuôi dưỡng chúng. Và nếu Trung Quốc hiện đại hóa, liệu họ có cần phải phương Tây hóa? Một thế giới dưới sự lãnh đạo của Trung Quốc sẽ chắc chắn mang dáng vẻ của Khổng Tử thay vì của John Stuart Mill.

Đọc cuốn sách này, chắc chắn người Việt sẽ không ngừng mơ ước về 'Nếu như'. Nếu bí mật phát triển của phương Tây được tiết lộ sớm hơn vài trăm năm, liệu số phận của dân tộc ta có khác biệt? Cơ hội vẫn còn để 100 năm sau con cháu chúng ta không cần phải mơ ước, chỉ cần mỗi người dân, mỗi nhà lãnh đạo có chịu dành thời gian nghỉ Tết này để đọc cuốn sách, thay vì '1,2,3 Dô! Bao Nhiêu! 100%' hay không!

Tia Sáng

Mytourism