6 di tích lịch sử nổi bật ở Bắc Ninh

Chùa Phật Tích, tên cổ là “Vạn Phúc tự”, nằm trên núi Phật Tích, thuộc thôn Phật Tích, xã Phật Tích, huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh. Được xây dựng vào thời Lý (1057), chùa đã trở thành một danh thắng quốc gia. Thời Trần, chùa là điểm đến của các vua Trần để thăm quan, lễ phật và dự hội.

Hiện nay, chùa Phật Tích vẫn còn giữ nguyên nền móng của thời Lý với các lớp nền lớn, nhiều di vật và cổ vật như gạch ngói, chân cột, bệ tảng, tượng phật A di đà, tượng đầu người mình chim và 10 linh thú. Ngoài ra, chùa còn lưu giữ kiến trúc và cổ vật của các thời kỳ Lê - Nguyễn như vườn tháp, tượng cổ Chuyết công, tượng Tiên chúa Trịnh Thị Ngọc Am, bia đá…

Mặc dù trải qua nhiều biến động, nhiều phần của chùa từ thời Lý vẫn còn như chân tháp, tượng phật Adiđà, linh thú, tượng đầu người mình chim. Chùa Phật Tích hiện là một điểm du lịch hấp dẫn cả trong nước và quốc tế.

Địa chỉ: xã Phật Tích, huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh

Khu di tích tọa lạc tại xã Tam Sơn, thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh. Theo gia phả dòng họ Ngô ở Tam Sơn, gia đình Ngô đã sinh sống lâu đời tại đây. Ngôi nhà lưu niệm đồng chí Ngô Gia Tự được xây dựng vào năm 1916 dưới triều đại Khải Định. Trong các cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ, ngôi nhà bị hư hại nghiêm trọng và đã được nhiều lần tu sửa. Đến năm 2008, nhân dịp kỷ niệm 100 năm ngày sinh của đồng chí, tỉnh Bắc Ninh đã đầu tư phục hồi di tích về nguyên trạng.

Di tích này ghi dấu sự nghiệp cách mạng của đồng chí Ngô Gia Tự, nơi ông sinh ra, trưởng thành và hoạt động cách mạng. Đây là cơ sở quan trọng của tổ chức Việt Nam Cách mạng thanh niên tại Bắc Kì. Vào tháng 9 năm 1928, Đại hội Bắc Kì của Việt Nam Cách mạng thanh niên đã diễn ra tại đây, đưa ra chủ trương “Vô sản hóa” nhằm đào tạo cán bộ và công nhân tại các nhà máy, phát động phong trào cách mạng. Khu di tích gồm nhà chính năm gian, xây gạch lợp ngói theo lối cổ và Nhà điện bên phải, nơi thờ Đức thánh Trần.

Khu di tích lưu niệm đồng chí Ngô Gia Tự là nơi ghi nhớ đóng góp của danh nhân cách mạng trong lịch sử dân tộc, gắn liền với phong trào cách mạng của quê hương và quá trình thành lập Đảng. Di tích cũng là nơi diễn ra nhiều hội nghị quan trọng của Hội Việt Nam Cách mạng thanh niên, góp phần quan trọng vào sự phát triển cách mạng và giành độc lập dân tộc.

Địa chỉ: khu phố Tam Sơn, phường Tam Sơn, thành phố Từ Sơn, Bắc Ninh

Di tích tưởng niệm về cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của đồng chí Nguyễn Văn Cừ tọa lạc tại làng Phù Khê, xã Phù Khê, thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh, tại khu vực nhà ở xưa của gia đình, bao gồm nhà lưu niệm và khu trưng bày.

Đồng chí Nguyễn Văn Cừ (1912-1941) - Tổng Bí thư trẻ tuổi nhất của Đảng Cộng sản Việt Nam trong giai đoạn 1938 - 1940, xuất thân từ gia đình nhà nho nghèo ở làng Phù Khê Thượng, nay thuộc phường Phù Khê, thị xã Từ Sơn. Nhà lưu niệm được phục dựng theo nguyên mẫu trên nền đất cũ, bao gồm nhà chính 5 gian, nhà bếp, cổng, sân vườn và tường rào tre. Các cấu trúc và đồ vật trang trí đều đơn sơ: khung tre, mái lợp rạ, ba gian ngoài dùng để thờ tự, tiếp khách và nơi cụ Đồ Quán - thân phụ đồng chí Nguyễn Văn Cừ dạy học; chính giữa treo biển hoành phi với hai chữ 'Trí thành' của cụ Đồ Quán và quang treo sách. Hai gian bên là nơi ở của bà Đồ Quán - tức cụ Nguyễn Thị Khuyến - con gái cụ Tú Ba ở Cẩm Giang, cách Phù Khê khoảng 2km.

Để bảo tồn tài liệu về đồng chí Nguyễn Văn Cừ, Tỉnh ủy và UBND tỉnh đã đầu tư xây dựng Nhà trưng bày về cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của đồng chí Nguyễn Văn Cừ, Tượng đài đồng chí Nguyễn Văn Cừ bằng đồng cùng với hàng trăm tài liệu, hiện vật, hình ảnh liên quan đến cuộc đời, sự nghiệp cách mạng của đồng chí cũng như gia đình, gia tộc và quê hương Phù Khê. Khu di tích đã được Nhà nước công nhận là Di tích lịch sử - cách mạng Quốc gia vào năm 1989.

Các công trình tại Khu di tích thể hiện lòng tri ân sâu sắc của Đảng, Nhà nước, Đảng bộ và nhân dân Bắc Ninh đối với công lao của đồng chí Nguyễn Văn Cừ. Đây là nơi tổ chức nhiều hoạt động văn hóa - nghệ thuật và sự kiện giáo dục truyền thống cách mạng cho toàn dân, đặc biệt là thế hệ trẻ. Khu di tích đã đón tiếp các lãnh đạo Đảng và Nhà nước đến dâng hương và tham quan quê hương đồng chí Nguyễn Văn Cừ.

Địa chỉ: Phù Khê, Từ Sơn, Bắc Ninh

Chùa Bút Tháp, còn được biết đến với các tên gọi như “chùa Ninh Phúc”, “Ninh Phúc tự”, “Ninh Phúc thiền tự” hay “chùa Thiếu Lâm”, nằm tại thôn Bút Tháp, xã Đình Tổ, huyện Thuận Thành. Được công nhận là di tích quốc gia đặc biệt vào năm 2013.

Chùa được xây dựng từ thế kỷ 14 trên diện tích khoảng 10.000 m². Với kiến trúc độc đáo, hài hòa với thiên nhiên, chùa có cấu trúc đơn giản với Tam quan ba gian và hệ thống 7 tòa nhà nối tiếp nhau: Tiền Đường, Thiên Hương, Thượng điện, Tích Thiện Am, nhà Trung, Phủ thờ, Hậu đường. Dù đã trải qua nhiều lần trùng tu, kiến trúc chùa vẫn gần như nguyên vẹn và được xem là một trong những ngôi chùa có kiến trúc quy mô hoàn chỉnh nhất ở Việt Nam.

Chùa lưu giữ bốn nhóm bảo vật quốc gia: Tượng Phật Bà Quan Âm nghìn mắt, nghìn tay (công nhận năm 2012), ba pho tượng Tam Thế, tòa Cửu phẩm Liên Hoa, Hương án (công nhận năm 2020). Điểm đặc biệt là ngọn tháp Báo Nghiêm bằng đá, thờ tượng Thiền sư Chuyết Chuyết.

Dù nhiều thế kỷ đã trôi qua, chùa Bút Tháp vẫn giữ nguyên khối kiến trúc, đồ thờ và tượng cổ của người Việt xưa, là trung tâm Phật giáo quan trọng tại Bắc Ninh - Kinh Bắc và điểm đến nổi bật trong du lịch tâm linh.

Địa chỉ: xã Đình Tổ, huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh

Chùa Dâu là một trong những ngôi chùa lâu đời nhất ở Việt Nam và là nơi khởi nguồn của đạo Phật. Đây là điểm đến tâm linh nổi bật tại tỉnh Bắc Ninh, thu hút đông đảo khách hành hương và du khách trong nước cũng như quốc tế. Chùa Dâu còn được biết đến với các tên gọi như chùa Cả, Cổ Châu tự, Diên Ứng tự, Pháp Vân tự. Nằm tại xã Thanh Khương, huyện Thuận Thành, chùa Dâu được công nhận là Di tích Quốc gia đặc biệt vào năm 2013, với giá trị lịch sử và văn hóa sâu sắc.

Chùa Dâu có vai trò quan trọng trong lịch sử Phật giáo Việt Nam, được hình thành sớm hơn cả hai trung tâm Phật giáo nổi tiếng của Trung Quốc thời kỳ nhà Hán là Bành Thành và Lạc Dương. Chùa là một phần của hệ thống thờ Tứ Pháp, gồm các chùa thờ các thần tự nhiên và biểu hiện của tục thờ Mẫu, với sự hiện diện của “Đức Thạnh Quang” - biểu tượng của thần SiVa trong Ấn Độ giáo.

Chùa Dâu đã tích hợp và cải tiến các tín ngưỡng bản địa cùng các tôn giáo lớn trong khu vực, giữ vững bản sắc văn hóa dân tộc. Lễ hội Hội Dâu được tổ chức vào ngày 8 tháng 4 Âm lịch hàng năm, với nhiều hoạt động văn hóa truyền thống độc đáo. Chùa đã trải qua nhiều lần trùng tu, bao gồm đại tu toàn bộ công trình, tu sửa tháp Hòa Phong, sơn thếp tượng, khôi phục Tam quan và xây dựng tường bao bảo vệ di tích. Chùa Dâu hiện gồm các hạng mục: Tiền thất, tháp Hòa Phong, Tiền Đường, nhà Tả vu – Hữu vu, Tam Bảo, Hậu đường, hành lang và các công trình phụ trợ.

Địa chỉ: xã Thanh Khương, huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh

Đền Đô và khu lăng mộ các vua triều Lý ở phường Đình Bảng, thành phố Từ Sơn được công nhận là Di tích Quốc gia đặc biệt năm 2014. Đây là một trong những điểm du lịch nổi bật của tỉnh Bắc Ninh, thu hút du khách trong và ngoài nước đến thăm và dâng hương tưởng nhớ các vị vua triều Lý.

Đền Đô, nằm tại khu phố Thượng, phường Đình Bảng, còn được gọi là Cổ Pháp điện, thờ tám vị vua nhà Lý và được biết đến với tên gọi đền Lý Bát Đế. Được xây dựng từ năm 1030 dưới triều vua Lý Thái Tông, đền đã trải qua nhiều lần trùng tu. Sau khi bị phá hủy vào năm 1952, đền được phục dựng vào năm 1989. Đền Đô có diện tích hơn 31.000 m², gồm 21 công trình chính như Cửa Rồng, nhà Phương đình, khu Văn chỉ, Võ chỉ, hậu cung, nhà chuyển bồng, nhà tiền tế, nhà lưu niệm, nhà khách, hồ bán nguyệt. Bức cuốn thư lớn “Chiếu dời đô” bằng gốm tại cổng đền là một điểm nhấn, hoàn thành nhân kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội.

Khu lăng mộ các vua triều Lý, cách Đền Đô khoảng 2km, còn được gọi là Thọ lăng Thiên Đức hoặc khu sơn lăng cấm địa, trước đây là rừng cây báng. Nơi đây bao gồm lăng của tám vua triều Lý cùng các lăng Lý Thánh Mẫu, Nguyên phi Ỷ Lan và Lý Chiêu Hoàng. Hàng ngày, nhiều du khách đến tham quan và dâng hương tại Đền Đô và khu lăng mộ để tưởng nhớ các bậc tiền nhân, cầu cho quốc thái dân an và mưa thuận gió hòa.

Địa chỉ: phường Đình Bảng, thành phố Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh