7 điều quan trọng nhất bạn cần biết về ung thư tuyến tụy

Ung thư tuyến tụy thường có tiên lượng không khả quan, ngay cả khi được phát hiện sớm. Tuy nhiên, bệnh thường chỉ được phát hiện khi đã tiến triển, và khả năng di căn nhanh chóng khiến tỷ lệ tử vong ở bệnh nhân cao. Để phòng ngừa căn bệnh ung thư tuyến tụy, việc hiểu rõ nguyên nhân và xác định xem mình có thuộc nhóm nguy cơ cao hay không là rất quan trọng để thực hiện tầm soát sớm.

Đến nay, vẫn chưa có nguyên nhân chính xác xác định cho bệnh ung thư tuyến tụy. Tuy nhiên, có một số yếu tố nguy cơ làm tăng khả năng mắc bệnh ở những người thuộc nhóm này. Các yếu tố nguy cơ bao gồm:

• Hút thuốc lá: Người hút thuốc có nguy cơ mắc ung thư tuyến tụy gấp đôi so với người không hút. Khoảng 20-30% các ca ung thư tuyến tụy được cho là do thuốc lá gây ra.
• Thừa cân và béo phì: Những người thừa cân có 20% khả năng phát triển ung thư tuyến tụy.
• Tuổi tác: Nguy cơ mắc ung thư tuyến tụy tăng theo tuổi. Hầu hết bệnh nhân được chẩn đoán ở độ tuổi trên 45, với độ tuổi trung bình là 71.
• Bệnh tiểu đường: Mặc dù chưa có bằng chứng rõ ràng về mối liên hệ giữa ung thư tuyến tụy và bệnh tiểu đường, nhưng căn bệnh này thường gặp ở người bị tiểu đường typ 2, có thể liên quan đến thừa cân và béo phì.
• Môi trường làm việc độc hại: Những người làm việc trong môi trường tiếp xúc với hóa chất độc hại như thuốc trừ sâu, thuốc nhuộm có nguy cơ mắc ung thư tuyến tụy cao hơn.
• Bệnh viêm tụy mạn tính: Viêm tụy mạn tính kéo dài có thể làm tăng nguy cơ mắc ung thư tuyến tụy, tuy nhiên mức độ tăng không cao.
• Các vấn đề về dạ dày: Nhiễm vi khuẩn gây loét Helicobacter pylori có thể làm tăng nguy cơ mắc ung thư tuyến tụy. Một số ý kiến cho rằng axit dạ dày quá mức cũng có thể góp phần vào nguy cơ này.
• Tiền sử gia đình: Những người có tiền sử gia đình mắc ung thư tuyến tụy cũng có nguy cơ cao hơn.

Khi có nghi ngờ về sự tồn tại của khối u trong tuyến tụy, bác sĩ sẽ yêu cầu thực hiện một số xét nghiệm chuyên sâu nhằm hỗ trợ chẩn đoán ung thư và xác định phương pháp điều trị thích hợp. Các kỹ thuật chẩn đoán thường được áp dụng bao gồm siêu âm, chụp cắt lớp vi tính (CT), chụp cộng hưởng từ (MRI), và đôi khi là chụp cắt lớp phát xạ positron (PET).

• Siêu âm tuyến tụy: Hình ảnh từ siêu âm có thể giúp bác sĩ nhận diện những bất thường trong tế bào tuyến tụy.
• Sinh thiết: Đây là phương pháp lấy mẫu mô nhỏ để phân tích dưới kính hiển vi. Bác sĩ có thể thực hiện sinh thiết bằng cách chích kim qua da vào tuyến tụy. Quá trình nuôi cấy và xét nghiệm mẫu tế bào sẽ giúp xác định sự hiện diện của tế bào ung thư.
• Xét nghiệm máu: Một xét nghiệm máu được sử dụng để xác định ung thư tuyến tụy là CA19-9.

Nếu bác sĩ xác nhận có khối u trong tuyến tụy, họ sẽ cố gắng xác định giai đoạn bệnh ung thư để lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp cho bệnh nhân.

Phương pháp điều trị phụ thuộc vào giai đoạn và vị trí của ung thư, cũng như tình trạng sức khỏe chung của bệnh nhân. Các phương pháp điều trị có thể bao gồm phẫu thuật, xạ trị, hóa trị hoặc sự kết hợp của các phương pháp này.

• Phẫu thuật: Một số phương pháp phẫu thuật cho bệnh nhân ung thư tuyến tụy bao gồm:

1. Phẫu thuật cho khối u ở đầu tụy: Nếu khối u nằm ở đầu tuyến tụy, có thể thực hiện thủ thuật Whipple (pancreaticoduodenectomy). Thủ thuật này cắt bỏ phần đầu của tuyến tụy, đầu ruột non (tá tràng), túi mật, và một phần của ống mật. Trong một số trường hợp, một phần dạ dày và các hạch bạch huyết gần đó cũng sẽ bị loại bỏ. Bác sĩ sẽ kết nối lại các phần còn lại của tuyến tụy, dạ dày và ruột để hỗ trợ tiêu hóa.
2. Phẫu thuật cắt bỏ phần bên trái của tuyến tụy: Phẫu thuật này được gọi là cắt lách xa. Bác sĩ có thể loại bỏ cả lách trong quá trình này.
3. Phẫu thuật cắt bỏ toàn bộ tuyến tụy: Đối với một số bệnh nhân, toàn bộ tuyến tụy có thể cần được loại bỏ. Mặc dù bạn có thể sống mà không cần tuyến tụy, bạn sẽ cần bổ sung insulin để điều chỉnh đường huyết và sử dụng men tiêu hóa suốt đời.

• Hóa trị: Hóa trị liệu sử dụng thuốc để tiêu diệt tế bào ung thư. Những loại thuốc này có thể được tiêm tĩnh mạch hoặc uống. Bác sĩ có thể dùng một loại thuốc hoặc phối hợp từ 2-3 loại thuốc tùy thuộc vào giai đoạn bệnh. Hóa trị cũng có thể kết hợp với xạ trị. Phương pháp này thường được sử dụng cho ung thư đã lan ra ngoài tuyến tụy. Hóa trị có thể được áp dụng trước phẫu thuật để thu nhỏ khối u hoặc sau phẫu thuật để giảm nguy cơ tái phát. Đối với bệnh nhân di căn, hóa trị thường nhằm kiểm soát sự phát triển của ung thư và kéo dài tuổi thọ.
• Xạ trị: Xạ trị sử dụng chùm năng lượng cao như tia X và proton để tiêu diệt tế bào ung thư. Bác sĩ có thể áp dụng xạ trị trước hoặc sau phẫu thuật, thường kết hợp với hóa trị. Xạ trị truyền thống sử dụng tia X để điều trị ung thư, trong khi một số bệnh viện hiện nay đang sử dụng liệu pháp xạ trị proton, có thể là lựa chọn cho bệnh nhân ung thư tuyến tụy giai đoạn III hoặc IV.

Hiện tại, không có phương pháp nào có thể ngăn chặn hoàn toàn ung thư tuyến tụy, nhưng một số biện pháp sau có thể giúp giảm nguy cơ mắc bệnh:

• Ngừng sử dụng thuốc lá: Hút thuốc là yếu tố nguy cơ chính gây ung thư tuyến tụy. Những người hút thuốc có nguy cơ mắc bệnh cao gấp 2-3 lần so với người không hút. Các chất độc trong khói thuốc xâm nhập vào cơ thể và có thể gây tổn thương cho tuyến tụy. Nguy cơ cũng không giảm ở những người sử dụng thuốc lá không khói hoặc thuốc lá có mức nicotine thấp. Để bảo vệ sức khỏe, tốt nhất là không sử dụng bất kỳ sản phẩm thuốc lá nào.
• Duy trì cân nặng hợp lý: Béo phì có thể làm tăng nguy cơ mắc ung thư tuyến tụy. Một nghiên cứu với hơn 300.000 người lớn tuổi cho thấy những người béo phì có nguy cơ cao hơn 45% so với những người có chỉ số khối cơ thể bình thường. Tập thể dục thường xuyên sẽ giúp duy trì cân nặng hợp lý và giảm nguy cơ mắc bệnh.
• Có chế độ ăn uống lành mạnh: Một chế độ ăn giàu trái cây và rau củ có thể giúp phòng ngừa nhiều loại ung thư, bao gồm cả ung thư tuyến tụy. Nên bổ sung nhiều thực phẩm như cải bó xôi, bông cải xanh, táo, cam, cà chua, và chuối, vì chúng rất giàu vitamin và chất xơ. Các loại cá và thịt nạc cũng cung cấp acid béo omega-3, giúp cơ thể hoạt động hiệu quả hơn.
• Tránh thực phẩm chứa nitrat: Nitrat thường có trong thực phẩm màu đỏ sậm và có thể chuyển hóa thành nitrit, có khả năng tạo ra nitrosamines, chất đã được chứng minh gây ung thư tuyến tụy ở động vật và có thể gây hại cho con người.
• Tránh thực phẩm bị nhiễm Aflatoxin (nấm mốc): Chất độc này có thể xuất hiện trong thực phẩm khi nấm mốc phát triển trong quá trình chế biến hoặc bảo quản. Do đó, nên loại bỏ những thực phẩm có dấu hiệu nấm mốc.
• Hiểu biết về ung thư tuyến tụy: Nhận biết các triệu chứng như giảm cân không rõ nguyên nhân, đau bụng, chán ăn, và vàng da sẽ giúp người bệnh phát hiện sớm và điều trị kịp thời, tăng khả năng thành công trong điều trị.

Tuyến tụy là một cơ quan có hình dáng như lá, có nhiệm vụ sản xuất các enzyme tiêu hóa và hormone như insulin. Nằm ở vị trí bụng trên, gần với các động mạch và tĩnh mạch chính, tuyến tụy được chia thành ba phần: đầu, thân và đuôi. Các enzyme tiêu hóa và hormone được sản xuất sẽ được dẫn tới tá tràng (phần đầu tiên của ruột non) qua một ống được gọi là ống tụy. Phần tuyến tụy sản xuất hormone gọi là tuyến tụy nội tiết, trong khi phần sản xuất enzyme tiêu hóa gọi là tuyến tụy ngoại tiết.

Ung thư tuyến tụy là loại ung thư hình thành từ các tế bào trong tuyến tụy. Khoảng 95% bệnh nhân mắc ung thư tuyến tụy phát triển từ tuyến tụy ngoại tiết. Dù cũng có thể hình thành khối u trong tuyến tụy nội tiết, nhưng những trường hợp này thường hiếm và thường lành tính. Ba loại ung thư tuyến tụy chính bao gồm:

• Ung thư biểu mô tuyến: Đây là loại ung thư tuyến tụy phổ biến nhất, chiếm khoảng 80% tổng số trường hợp và chủ yếu phát triển trong các tế bào lót ống dẫn của tuyến tụy.
• U nang: Là những túi chứa dịch hình thành trong tuyến tụy, hầu hết là lành tính nhưng một số có thể trở thành ung thư.
• Ung thư tế bào “Acinar”: Loại ung thư này phát triển trong các tế bào acinar nằm ở hai đầu của ống dẫn enzyme tiêu hóa.

Ung thư tuyến tụy thường phát triển âm thầm nhưng lại có khả năng lây lan nhanh, đặc biệt khi đã tiến vào giai đoạn di căn. Đây là lý do khiến nó trở thành một trong những loại ung thư khó điều trị và có tỷ lệ tử vong cao.

Ung thư tụy là một căn bệnh hiếm gặp nhưng rất nguy hiểm do khó phát hiện và điều trị, với tỷ lệ tử vong rất cao. Hầu hết bệnh nhân sau khi phẫu thuật chỉ sống được khoảng 2-3 năm, trong khi tỷ lệ tái phát cũng đáng kể. Đối với những người ở giai đoạn muộn, không thể phẫu thuật, thường không sống quá 1 năm sau khi được chẩn đoán.

Ung thư tụy được chia thành 4 giai đoạn như sau:

• Giai đoạn 1: Xuất hiện khối u trong tuyến tụy với kích thước nhỏ hơn 2cm, thường không có triệu chứng rõ ràng, khiến bệnh nhân khó phát hiện.
• Giai đoạn 2: Khối u lớn hơn 2cm nhưng nhỏ hơn 4cm, xâm lấn vào các mô xung quanh nhưng chưa ảnh hưởng đến mạch máu, tế bào ung thư có thể xuất hiện ở các hạch bạch huyết gần đó.
• Giai đoạn 3: Khối u có thể lớn hơn 6cm, tế bào ung thư đã xâm lấn vào mạch máu và di căn đến nhiều hạch bạch huyết cũng như các cơ quan lân cận.
• Giai đoạn 4: Khối u có thể đạt bất kỳ kích thước nào, đã xâm lấn đến các bộ phận xa hơn như gan, phổi, màng bụng,…

Ung thư tuyến tụy là một trong những loại ung thư có tiên lượng xấu nhất, vì nó ảnh hưởng đến quá trình sản xuất hormone trong cơ thể, dẫn đến nhiều hệ lụy nghiêm trọng. Căn bệnh này xuất hiện khi các tế bào trong tuyến tụy bắt đầu phân chia không kiểm soát. Các triệu chứng của ung thư tuyến tụy có thể khác nhau tùy thuộc vào loại ung thư mà bệnh nhân mắc phải, chủ yếu chia thành hai loại.

Các triệu chứng của ung thư tuyến tụy ngoại tiết và khối u thần kinh tụy thường khác nhau. Nếu bạn gặp phải một hoặc nhiều triệu chứng dưới đây, không có nghĩa là bạn bị ung thư tuyến tụy, vì nhiều triệu chứng có thể liên quan đến các bệnh khác. Tuy nhiên, nếu có bất kỳ triệu chứng nào, bạn nên đến bác sĩ để được kiểm tra và điều trị kịp thời.

Dấu hiệu và triệu chứng của ung thư tuyến tụy ngoại tiết

Thường thì ung thư tuyến tụy ở giai đoạn đầu không có dấu hiệu rõ rệt. Khi các triệu chứng xuất hiện, có thể khối u đã lan ra ngoài tuyến tụy. Theo Step To Health, một số triệu chứng bao gồm:

• Vàng da, vàng mắt: Đây là một trong những dấu hiệu đầu tiên của ung thư tuyến tụy.
• Nước tiểu sẫm màu: Đôi khi, dấu hiệu đầu tiên là nước tiểu có màu nâu do nồng độ bilirubin trong máu tăng.
• Phân nhạt màu hoặc có chất béo: Nếu ống mật bị tắc, phân có thể nhạt màu hoặc có dầu mỡ do enzyme không đến được ruột.
• Ngứa: Tích tụ bilirubin trong da có thể gây cảm giác ngứa.
• Đau bụng hoặc lưng: Đau ở bụng hoặc lưng là phổ biến nhưng cũng có thể do nhiều nguyên nhân khác.
• Giảm cân và kém ăn: Giảm cân không mong muốn là phổ biến ở người bệnh ung thư tuyến tụy, họ thường không có cảm giác thèm ăn.
• Buồn nôn và nôn mửa: Nếu ung thư chèn ép vào dạ dày, có thể gây khó khăn cho việc tiêu hóa, dẫn đến buồn nôn và nôn, đặc biệt sau khi ăn.
• Túi mật hoặc gan to: Nếu ung thư chặn ống mật, mật có thể tích tụ, làm cho túi mật lớn hơn.
• Các cục máu đông: Cục máu đông ở tĩnh mạch lớn, thường ở chân, có thể là dấu hiệu đầu tiên của ung thư.
• Mô mỡ bất thường: Một số bệnh nhân có thể thấy sự thay đổi trong cấu trúc mô mỡ dưới da do sự giải phóng enzyme tiêu hóa chất béo.
• Bệnh tiểu đường: Ung thư tuyến tụy có thể phá hủy tế bào sản xuất insulin, dẫn đến các triệu chứng như khát nước, đói và tiểu nhiều.

Các triệu chứng của khối u thần kinh tụy

Các khối u thần kinh tuyến tụy thường sản sinh ra hormone dư thừa, dẫn đến nhiều triệu chứng khác nhau:

• Viêm dạ dày, đau bụng, buồn nôn, chán ăn.
• Khát nước, đói và tiểu nhiều.
• Tiêu chảy, giảm cân và suy dinh dưỡng.
• Kích ứng lưỡi và khóe miệng, phát ban.
• Triệu chứng của bệnh tiểu đường.
• Cảm giác yếu, mệt mỏi, chuột rút, nhầm lẫn, đổ mồ hôi và nhịp tim nhanh.
• Đỏ bừng mặt hoặc cổ, thở khò khè và nhịp tim nhanh.
• Có thể xảy ra các vấn đề về van tim, khó thở, yếu và nhịp tim bất thường.
• Bất tỉnh hoặc hôn mê, có thể kèm theo cơn co giật.