9 Phương pháp điều trị trào ngược dạ dày

Trào ngược dạ dày tương tự như nhiều tình trạng sức khỏe bất thường khác; nếu không được điều trị kịp thời, nó có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm.

Dưới đây là các biến chứng có thể xảy ra do trào ngược dạ dày:

• Viêm thực quản: Khoảng 50% bệnh nhân trào ngược dạ dày sẽ gặp phải biến chứng này, với các triệu chứng như ợ hơi, ợ trớ, khó nuốt, tiết nhiều nước bọt, đau ngực,...
• Hẹp thực quản: Nếu trào ngược dạ dày kéo dài, nó có thể gây hẹp thực quản, đe dọa đến sức khỏe nếu không điều trị triệt để.
• Thực quản Barrett: Đây là biến chứng có nguy cơ dẫn đến ung thư biểu mô tuyến thực quản. Nếu nghi ngờ mắc phải, bác sĩ sẽ chỉ định nội soi và sinh thiết tế bào để chẩn đoán chính xác.
• Ung thư biểu mô tuyến thực quản: Thường gặp ở bệnh nhân trên 50 tuổi, có tỷ lệ tử vong cao. Ở giai đoạn đầu, bệnh không có triệu chứng rõ ràng, nhưng khi tiến triển sẽ xuất hiện đau xương ức, khàn tiếng, sụt cân nhanh, nuốt nghẹn,...

Bệnh trào ngược dạ dày có thể xuất hiện ở mọi đối tượng, từ trẻ nhỏ đến người lớn, và không phải lúc nào bác sĩ cũng xác định được nguyên nhân cụ thể. Tuy nhiên, có một số nhóm người được coi là có nguy cơ cao mắc bệnh, bao gồm:

• Người thừa cân hoặc béo phì do tạo áp lực lên bụng
• Phụ nữ mang thai, đặc biệt vào những tháng cuối, khi tử cung mở rộng chèn ép các cơ quan tiêu hóa, gây trào ngược
• Người sử dụng một số loại thuốc như thuốc điều trị hen suyễn, thuốc chẹn kênh canxi, thuốc kháng histamine, thuốc an thần, thuốc chống trầm cảm, và thuốc giảm đau NSAIDs
• Người hút thuốc lá hoặc tiếp xúc với khói thuốc, vì khói thuốc có thể kích thích niêm mạc dạ dày
• Người bị thoát vị hoành, liệt dạ dày, hoặc các bệnh mô liên kết như xơ cứng bì
• Người có lối sống và thói quen ăn uống không lành mạnh như uống rượu bia, ăn nhiều thực phẩm chua, dầu mỡ, ít vận động, hoặc nằm ngay sau khi ăn cũng có nguy cơ cao mắc trào ngược dạ dày.

Thêm vào đó, căng thẳng và stress từ công việc và cuộc sống cũng là nguyên nhân phổ biến gây trào ngược dạ dày, đặc biệt ở người trẻ. Stress làm tăng tiết cortisol, dẫn đến tăng axit trong dạ dày, tăng co bóp dạ dày, và làm trào dịch dạ dày lên thực quản. Nó cũng có thể làm rối loạn nhu động thực quản, khiến cơ thắt thực quản nhạy cảm hơn, dẫn đến việc dịch vị trào ngược.

Đối với trẻ sơ sinh, một số yếu tố bẩm sinh có thể gây ra tình trạng khò khè, khó nuốt, nôn trớ và ợ. Hầu hết triệu chứng sẽ giảm dần khi trẻ lớn, nên không cần can thiệp y tế. Tuy nhiên, nếu trẻ thường xuyên gặp phải, nên đưa trẻ đến khám bác sĩ nhi khoa để được hướng dẫn chăm sóc và điều trị nếu cần.

Trào ngược dạ dày là bệnh lý thường gặp với nhiều triệu chứng khác nhau, xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Để chẩn đoán chính xác, bác sĩ sẽ chỉ định các phương pháp phù hợp tùy thuộc vào từng bệnh nhân.

Có một số phương pháp chẩn đoán trào ngược dạ dày như sau:

• Khám lâm sàng: Bác sĩ sẽ đặt câu hỏi về tình trạng sức khỏe để xác định nguyên nhân và mức độ bệnh. Các câu hỏi này thường được hỏi trước khi tiến hành khám và điều trị.
• Đo nồng độ axit: Sử dụng thiết bị dò axit Ambulatory để đo lượng axit trong dạ dày và mức độ axit trong dịch trào ngược.
• Nhân trắc học thực quản: Phương pháp xét nghiệm hữu ích để xác định tình trạng bệnh.
• Chụp X-quang: Bệnh nhân sẽ nuốt một loại chất lỏng chứa Barium giúp bác sĩ đánh giá mức độ tổn thương dạ dày qua hình ảnh chụp.
• Đo độ pH thực quản: Phương pháp này thường được dùng cho bệnh nhân có triệu chứng kéo dài, cũng như để theo dõi tình trạng trào ngược ở những bệnh nhân đã điều trị lâu dài.
• Nội soi: Đây là phương pháp chính để kiểm tra niêm mạc thực quản, cho phép bác sĩ quan sát và đánh giá tình trạng trào ngược một cách trực tiếp.

Mỗi bệnh nhân có thể cần những cách chẩn đoán khác nhau. Những phương pháp này sẽ giúp phát hiện sớm bệnh và điều trị kịp thời.

Trào ngược dạ dày có tỷ lệ tái phát cao, lên đến 70% bệnh nhân tái phát trong vòng một năm, dẫn đến nhiều người nghĩ rằng căn bệnh này không thể chữa khỏi. Tùy vào giai đoạn bệnh, bác sĩ sẽ đưa ra phác đồ điều trị phù hợp và hướng dẫn bệnh nhân cách ăn uống lành mạnh để giảm triệu chứng, giúp phục hồi sức khỏe.

Để điều trị hiệu quả, bệnh nhân cần tuân thủ nghiêm ngặt hướng dẫn của bác sĩ trong quá trình sử dụng thuốc, tránh xa các phương pháp dân gian không rõ nguồn gốc và chưa được chứng minh hiệu quả. Một số loại thảo dược có thể giúp giảm triệu chứng nhưng cũng có thể gây dị ứng ở những người nhạy cảm hoặc khi kết hợp với thuốc. Vì vậy, trước khi dùng bất kỳ loại thuốc hay thảo dược nào, bệnh nhân cần tham khảo ý kiến bác sĩ.

Bên cạnh việc sử dụng thuốc, chế độ ăn uống và thói quen sinh hoạt của người bị trào ngược cũng cần được điều chỉnh. Ví dụ, người bệnh không nên tăng cân, không ăn quá no, không uống rượu bia, và nên chia nhỏ bữa ăn. Tránh nằm ngay sau khi ăn để giảm nguy cơ trào ngược.

Các thay đổi này tuy đơn giản nhưng thực tế có thể là nguyên nhân khiến điều trị không thành công. Nhiều người dù đang điều trị vẫn có thói quen bỏ bữa hoặc ăn nhiều vào một bữa, hoặc sử dụng rượu bia và ăn tối muộn rồi đi ngủ ngay.

Đối với những người bị trào ngược do stress, cần kết hợp giữa việc dùng thuốc và thực hiện các hoạt động giải trí để giảm căng thẳng. Các phương pháp thư giãn như yoga và thiền cũng rất hữu ích. Tinh thần thoải mái sẽ giúp việc điều trị đạt hiệu quả tốt hơn.

Trong trường hợp thuốc không hiệu quả, bác sĩ có thể khuyến nghị phẫu thuật để chữa triệt để. Đối với bệnh trào ngược dạ dày, bác sĩ có thể chỉ định phẫu thuật Nissen hoặc phẫu thuật LINX.

• Phẫu thuật Nissen (hay phẫu thuật Toupet) là phương pháp thắt chặt cơ vòng để ngăn ngừa trào ngược, có thể thực hiện bằng nội soi hoặc mổ mở.
• Phẫu thuật LINX cấy ghép vòng hạt titan nhỏ quanh ngã ba giữa dạ dày và thực quản, giúp ngăn axit nhưng vẫn cho phép thức ăn đi qua. Phương pháp này có chi phí cao và hiện chỉ có một số bệnh viện có khả năng thực hiện.

Chọn thực phẩm thích hợp sẽ giúp giảm lượng axit dư thừa trong dạ dày, từ đó hạn chế tổn thương cho người bị trào ngược dạ dày thực quản. Ăn uống điều độ và lành mạnh cũng giúp kiểm soát cân nặng, từ đó kiểm soát tình trạng bệnh.

Có nhiều nhóm thực phẩm tốt cho người bị trào ngược dạ dày mà bác sĩ thường khuyên nên đưa vào thực đơn hàng ngày:

• Bánh mì nguyên cám, gạo nguyên hạt và yến mạch. Đây là lựa chọn được nhiều chuyên gia tiêu hóa đánh giá cao vì khả năng giảm axit thừa trong dạ dày, giảm triệu chứng trào ngược.
• Sữa chua chứa nhiều lợi khuẩn giúp đường tiêu hóa hoạt động tốt hơn. Món này có thể kết hợp với trái cây hoặc các loại ngũ cốc.
• Các loại trái cây ít axit như táo, lê, chuối.
• Đạm dễ tiêu: thịt thăn lợn, thịt ngan, thịt lưỡi lợn giúp trung hòa axit và hạn chế triệu chứng trào ngược.
• Các loại cá được chế biến bằng phương pháp nướng, hấp hoặc nấu canh.

Ngoài ra, cần tránh một số thực phẩm không tốt trong quá trình điều trị trào ngược dạ dày:

• Thức ăn nhiều chất béo, dầu mỡ sẽ làm dạ dày phải làm việc nặng hơn, kéo dài thời gian tiêu hóa và tăng nguy cơ trào ngược.
• Cà phê, bia rượu và các thức uống có ga như nước ngọt sẽ gây đầy bụng và ảnh hưởng xấu đến cơ thắt dạ dày thực quản. Sử dụng bia rượu kéo dài có hại cho sức khỏe nói chung, không chỉ riêng cho người bị trào ngược.
• Các món ăn và trái cây có vị chua sẽ kích thích tiết dịch trong dạ dày, gây hại cho người bệnh.

Chế độ ăn uống đóng vai trò quan trọng không chỉ trong việc cải thiện tình trạng trào ngược dạ dày thực quản mà còn hạn chế nguy cơ mắc các bệnh tiêu hóa khác. Vì vậy, việc chú ý đến thực phẩm hàng ngày và lựa chọn món ăn phù hợp là rất cần thiết.

Những thói quen giúp ngăn ngừa trào ngược dạ dày:

• Giữ cân nặng ở mức hợp lý. Thừa cân tạo áp lực lên bụng, khiến dạ dày bị đẩy lên và làm gia tăng tình trạng axit trào ngược vào thực quản.
• Ngừng hút thuốc. Hút thuốc làm suy giảm chức năng của cơ thắt thực quản.
• Nâng cao đầu giường. Nếu bạn hay bị ợ nóng khi ngủ, hãy đặt khối gỗ hoặc xi măng dưới chân giường để nâng đầu giường lên khoảng 15cm đến 23cm. Nếu không thể nâng giường, bạn có thể sử dụng thêm gối để nâng phần thân từ thắt lưng trở lên.
• Không nằm ngay sau khi ăn. Hãy chờ ít nhất ba giờ sau bữa ăn mới nên nằm hoặc đi ngủ.
• Ăn từ từ và nhai kỹ. Đặt nĩa/đũa/muỗng xuống sau mỗi lần gắp và chỉ tiếp tục gắp thêm khi đã nhai hết miếng thức ăn.
• Tránh các thực phẩm và đồ uống có khả năng gây trào ngược. Một số tác nhân phổ biến bao gồm thực phẩm nhiều dầu mỡ, sốt cà chua, rượu, sô cô la, bạc hà, tỏi, hành tây và caffeine.
• Không mặc quần áo quá chật. Quần áo bó sát có thể tạo áp lực lên bụng và cơ thắt thực quản.

Trào ngược dạ dày, hay còn gọi là trào ngược thực quản, là một trong những vấn đề phổ biến liên quan đến dạ dày. Hiện tượng này xảy ra khi dịch dạ dày bị trào ngược lên thực quản.

Cụ thể hơn, trong trạng thái bình thường, khi ăn uống, thức ăn sẽ từ thực quản đi xuống dạ dày, và lượng thức ăn này cần phải vượt qua cơ vòng thực quản. Khi thức ăn đã vào dạ dày, cơ vòng sẽ tự động đóng lại để ngăn ngừa nguy cơ trào ngược.

Tuy nhiên, khi cơ hoành thực quản không hoạt động hiệu quả, dịch và thức ăn trong dạ dày không được giữ lại, dẫn đến tình trạng trào ngược, gây ra cảm giác ợ nóng, ợ chua và khó chịu.

Các triệu chứng phổ biến mà người bệnh thường gặp bao gồm:

Ợ chua: Triệu chứng này thường đi kèm với ợ nóng, tạo cảm giác nóng từ dạ dày lên cổ họng. Đây là triệu chứng đặc trưng của trào ngược dạ dày, đặc biệt sau bữa ăn no hoặc khi cảm thấy khó tiêu. Người bệnh có thể cảm nhận vị chua trong miệng.

Ợ hơi: Triệu chứng này hay xuất hiện khi đói. Giống như ợ nóng, ợ hơi cũng thường xảy ra khi bạn ăn no hoặc khó tiêu.

Cảm giác buồn nôn, nôn mửa: Những triệu chứng này và cảm giác nghẹn thức ăn thường gặp sau bữa ăn, đặc biệt là ở những người bị trào ngược axit dạ dày.

Khó nuốt, ăn không ngon: Triệu chứng này thường biểu hiện khi axit dạ dày trào ngược, gây cảm giác đắng miệng. Axit trào lên có thể làm sưng thực quản, gây khó khăn trong việc nuốt và dẫn đến cảm giác chán ăn, sụt cân.

Các triệu chứng ho, viêm họng, khàn giọng: Nguyên nhân chủ yếu là do axit dạ dày trào ngược, gây kích thích và tiết nhiều nước bọt, làm sưng dây thanh quản.

Đau tức ngực: Cảm giác này có thể xuất phát từ sự kích thích của các dây thần kinh ở vùng ngực, thường dễ nhầm lẫn với các triệu chứng tim mạch.

Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng tình trạng trào ngược dạ dày chủ yếu xuất phát từ hai nguyên nhân chính: vấn đề ở thực quản và vấn đề ở dạ dày.

Nguyên nhân do thực quản:

• Bất thường ở cơ thắt dưới thực quản: Cơ này thường mở ra khi nuốt và đóng lại để ngăn dịch dạ dày trào lên. Khi cơ này yếu đi do lực trương giảm, dịch vị dễ dàng trào ngược do axit dạ dày trung hòa với nước bọt trong thực quản.
• Bất thường ở cơ hoành: Cơ hoành ngăn cách ổ bụng và ngực. Nếu bị thoát vị, sẽ tạo điều kiện cho axit dạ dày trào ngược do sự không đồng nhất giữa cơ hoành và cơ thắt dưới.

Nguyên nhân từ dạ dày:

• Thức ăn không tiêu hóa được, tồn đọng trong dạ dày, có thể do các bệnh như ung thư dạ dày, đau dạ dày, viêm loét.
• Áp lực lớn lên ổ bụng do ho lâu, hắt hơi hay gập bụng cũng khiến axit dễ trào ngược.

Các lý do khác:

Các yếu tố khác cũng làm tăng nguy cơ trào ngược dạ dày như:

• Thừa cân: Người béo phì có nguy cơ mắc nhiều bệnh hơn, bao gồm trào ngược dạ dày, do áp lực lớn lên vùng bụng.
• Chế độ dinh dưỡng không hợp lý: Thói quen ăn uống không lành mạnh như ăn đồ chế biến sẵn, nhiều dầu mỡ, hoặc ăn chua khi đói cũng làm tăng nguy cơ trào ngược.