Buzz
Tôi đã đọc Nỗi buồn chiến tranh từ lâu, ngay từ khi nó được in trên tạp chí Tác phẩm mới của Hội Nhà văn. Sau đó là Thân phận của tình yêu, cuốn tiếp theo. Tôi dự định sẽ đọc lại. Nhưng vì lý do bận rộn, đành phải trì hoãn.
Viết bài review về một cuốn sách đòi hỏi phải đọc lại. Đó là quy tắc, cũng là thói quen của một người làm văn. Nhưng lần này, tôi không thể làm được điều đó. Ấn tượng mà cuốn sách để lại quá mạnh mẽ, khác biệt so với những cuốn khác. Tôi đã đọc nó từ lâu nhưng ấn tượng vẫn còn đọng lại. Một cảm xúc về nỗi buồn sâu thẳm và bền bỉ.
Đúng vậy, trong quan điểm của tôi, buồn là điều tất yếu, không lẽ phải vui sao? Cảm giác buồn của Bảo Ninh, của Kiên - nhân vật chính trong truyện, cũng là của riêng tôi, ngày hôm nay - sau một thời gian dài.
Thời gian đã trôi qua. “Lửa chiến tranh đã dập tắt”. Súng đạn im hơi lâu. Nên vui thật sự, như nhiều bài thơ văn đã chứng minh, nhưng sao lại có nỗi buồn? Suy nghĩ theo góc độ của Kiên, và cũng là của tôi, tìm kiếm lời giải: Nỗi buồn sau mỗi chiến thắng, nếu có và cũng phải có, ở khía cạnh đau đớn nhất của nó, đó là vì những người xứng đáng được sống, những người xứng đáng hưởng hạnh phúc và bình yên đã hy sinh.
Nhà văn Xô Viết, sinh năm 1924, thuộc thế hệ những “nhà văn trung úy” Yuri Bondarev từng nói: Ông thuộc số 5% may mắn sống sót từ chiến trường trở về. Ông thuộc số ít không nằm trong 95% hy sinh. Và ông viết như để trả nợ cho những người anh hùng đã không có cơ hội sống tới ngày chiến thắng.
Thực ra là nên vui, là đúng ra phải vui, nhưng sau cùng lại trở thành nỗi buồn, khi hầu hết đồng đội của Kiên không thể trở về. Kiên là một trong số ít sống sót, và số phận bi đát hoặc ép buộc anh trở thành nhà văn để suy ngẫm về cuộc sống của mình và một thế hệ như anh, bây giờ mất người còn lại, với những số phận đa dạng.
Suy ngẫm luôn đi kèm với nỗi buồn. Nếu niềm vui, sự thành công đến từ sự hy sinh cho cộng đồng, quốc gia, nhân dân, thì nỗi buồn liên quan đến số phận cá nhân. Và điều này chỉ làm nổi bật hơn sự thành công chung, trên nền của những đau thương cá nhân phải chịu.
Không chỉ có nỗi đau từ chiến tranh. Một nỗi buồn khác đến với tôi, từ những khung cảnh hàng ngày, hiện tại, vây quanh tôi: Chung cư, đường phố, khu vườn, bến xe, ngõ chợ... trong sự kết hợp giữa quá khứ và hiện tại. Một cuộc sống bận rộn, đầy khó khăn, tôi vừa chống đỡ, vừa chịu đựng, vừa vượt qua, và vẫn còn những điều tôi chưa hiểu. Và bởi chưa hiểu, nên bối rối, và buồn.
Chiến tranh để có hòa bình, nhưng sau hòa bình lại còn gian khổ, mệt mỏi? Xin đừng trách tôi, đừng trách nỗi buồn của tôi, cũng đừng trách tôi không chịu trách nhiệm. Tôi - một binh nhì trở về, và giờ đây là một nhà văn phố, bình thường, sống chung với đám đông, với mọi người.
Trách nhiệm, nếu đòi hỏi cao về trách nhiệm, phần lớn sẽ thuộc về những người khác chứ không phải tôi. Có lẽ không nên trách nỗi buồn chân thực ấy, khi tôi không muốn là kẻ giả dối. Tôi muốn như chính các bạn, như mọi người, trong những vai trò bình thường nhất. Còn ở vai trò nhà văn, tôi chỉ muốn là người ghi chép, người trò chuyện.
Tôi đã đọc một lần Thân Phận của Tình Yêu, nhưng lại quên ngay cái thân phận, cái số phận, để chìm đắm trong một nỗi buồn. Một nỗi buồn có lý, đầy trăn trở, làm sâu sắc thêm đời sống tinh thần của con người. Cũng vì vậy mà có giá trị thanh lọc và tẩy rửa.
Và tôi tin rằng, đó mới chính là giọng điệu của nghệ thuật.
Trong bài này, tôi chỉ muốn chia sẻ những cảm xúc cá nhân của mình, không muốn và cũng không có ý định tranh luận với bất kỳ ai.
