
CÁC VẤN ĐỀ PHÁP LÝ CƠ BẢN DU HỌC SINH CẦN BIẾT ĐỂ BẢO VỆ QUYỀN LỢI KHI Ở NƯỚC NGOÀI:
1. THUÊ NHÀ & LÀM THÊM: Nếu có một cuộc khảo sát về kiến thức pháp lý cơ bản trên thế giới, người Việt Nam chúng ta chắc chắn sẽ nằm trong nhóm gần như thấp nhất, một phần do văn hóa và hệ thống pháp luật còn non trẻ của nước ta. Trong khi đó, du học sinh Việt Nam thường học ở các nước có hệ thống pháp luật phát triển và rất nghiêm minh như Anh, Úc, Mỹ. Việc thiếu kiến thức pháp lý cơ bản về các vấn đề thiết thực như thuê nhà, làm thêm, giao thông... khiến du học sinh thiệt thòi nhiều khi rủi ro xảy ra. Trên các group du học sinh, không thiếu các bài phốt như chủ nhà chiếm dụng tiền đặt cọc, chủ lao động quỵt tiền làm thêm, hay những thiệt thòi khi du học sinh va chạm với 'dân local', những người hiểu biết pháp luật hơn họ. Vì vậy, du học sinh Việt Nam cần được trang bị kiến thức pháp lý cơ bản về thuê nhà và làm thêm để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình ở nước ngoài. Post này đặc biệt cần thiết cho du học sinh, những người sắp đi du học, và cả phụ huynh của họ. Mặc dù post này liên hệ nhiều đến hệ thống pháp luật Úc, nơi tác giả sống, làm việc và học tập, các bạn cũng có thể áp dụng tư duy pháp luật này ở các quốc gia phát triển khác như Anh, Mỹ, New Zealand, Canada (do các quốc gia này đều theo hệ thống pháp luật Common Law – Thông Luật, có nguồn gốc từ Anh).
a) THUÊ NHÀ
Khi du học, chúng ta có hai lựa chọn thuê nhà phổ biến: ký hợp đồng thuê nhà (thường là một năm) với công ty môi giới bất động sản (agent), hoặc thuê phòng trong một căn hộ chung cư hay một ngôi nhà (shared-house) với chủ nhà (landlord) hoặc người thuê chính (main tenant). Đa số chúng ta sẽ chọn phương án hai vì chi phí thấp hơn, không phải mua đồ nội thất, ký hợp đồng điện, nước, internet và linh động trong việc thay đổi nếu thấy không hợp. Theo phương án một, bạn sẽ có sự tự do nhưng chi phí cao hơn và phải tuân theo hợp đồng đến hết thời hạn. Cá nhân tôi từng thuê nhà theo cả hai cách và nhận thấy với những bạn ít kinh nghiệm, mới đi du học thì không nên thuê nhà từ agent mà nên chọn phương án hai, ít tốn kém và đơn giản hơn, mặc dù có nhiều rủi ro pháp lý hơn. Nếu bạn ký hợp đồng với agent, mọi thứ rất rõ ràng vì quyền lợi và trách nhiệm đã được quy định trong hợp đồng. Tiền đặt cọc (bond) sẽ được gửi cho cơ quan chuyên quản lý về cho thuê nhà như Residential Tenancies Authority ở Brisbane. Công ty môi giới phải chịu trách nhiệm gửi tiền bond của bạn lên cơ quan có thẩm quyền và khi kết thúc hợp đồng, bạn sẽ được hoàn lại khoản tiền này. Tuy nhiên, nhiều sinh viên không ký hợp đồng với agent mà thuê phòng trực tiếp với chủ nhà. Nhiều chủ nhà không nộp tiền bond cho cơ quan nhà nước mà giữ lại. Một số chủ nhà sẽ tìm cách quỵt tiền bond khi hợp đồng kết thúc. Cá nhân tôi từng thấy trường hợp chủ nhà (người Úc) quỵt tiền bond của một bạn du học sinh người Hong Kong. Nếu gặp phải chủ nhà ‘xấu tính’, bạn cần biết cách đòi quyền lợi và báo cáo hành vi này cho cơ quan nhà nước. Bạn có thể thuê phòng trong shared-house và vẫn đóng bond nếu được yêu cầu, nhưng cần lưu lại bằng chứng như tin nhắn, giấy xác nhận hoặc ghi âm. Nếu chủ nhà gây khó dễ khi bạn chuyển ra, bạn có thể dọa tố cáo lên cơ quan quản lý thuê nhà và cảnh sát. Ở Brisbane, bạn có thể gọi cảnh sát để nhờ họ can thiệp đòi tiền bond. Bạn tôi từng gọi cảnh sát và họ ngay lập tức đến ép chủ nhà trả tiền bond vì việc giữ tiền bond mà không nộp cho cơ quan nhà nước là vi phạm pháp luật.
b) VẤN ĐỀ VỀ QUỴT TIỀN LƯƠNG KHI LÀM THÊM
Giống như việc thuê nhà, khi đi làm thêm, bạn sẽ có hai lựa chọn: ký hợp đồng chính thức, nhận lương và khai thuế đầy đủ hoặc làm việc không chính thức, nhận tiền mặt và không khai thuế. Việc kiếm được việc làm thêm chính thức ban đầu là khó khăn vì các công việc này lương cao, ít nhất bằng mức lương cơ bản. Bạn cần có kinh nghiệm và mạng lưới quan hệ để có những công việc này. Do là công việc chính thức và trả lương hợp pháp, nên ít xảy ra trường hợp bị quỵt lương hay bắt nạt. Đa số du học sinh sẽ làm thêm không chính thức, nhận tiền mặt với mức lương dưới chuẩn. Điều này dễ hiểu, đặc biệt với các doanh nghiệp nhỏ, nhà hàng ăn uống, cửa hàng nhỏ, nơi mà mức lương tiêu chuẩn quá cao. Dù làm ở doanh nghiệp lớn hay nhỏ, nguy cơ bị quỵt lương vẫn có. Cá nhân tôi từng bị quỵt lương và tính sai lương. Vì vậy, bạn cần xác định rủi ro này. Để đòi lại công bằng, bạn phải tìm hiểu xem ở nơi mình sống có cơ quan nào chuyên về lao động. Luôn tích lũy bằng chứng ngay từ ngày đầu làm việc. Trước khi báo cáo lên cơ quan nhà nước, hãy thử nói chuyện với chủ lao động. Khi họ thấy bạn hiểu rõ quyền lợi và biết cách báo cáo, họ thường sẽ trả lại tiền. Nếu gặp chủ xấu, hãy thẳng tay báo cáo và đăng lên các hội du học sinh để người khác biết và tránh.
2. HÃY TẬN DỤNG NHỮNG NGUỒN LỰC HỖ TRỢ CHO DU HỌC SINH – ĐỪNG IM LẶNG
