ActivityPub là gì? Đây là giao thức được Meta sử dụng cho dự án mạng xã hội phi tập trung Threads.

ActivityPub, được phát triển bởi W3C và được hỗ trợ bởi một cộng đồng đa dạng, mở ra triển vọng lớn cho mạng xã hội phi tập trung, nơi mà người dùng có quyền tự do và kiểm soát hoàn toàn thông tin của mình.

Khởi đầu

Quá trình phát triển của mạng xã hội đã thúc đẩy sự kết nối giữa con người trên khắp thế giới. Tuy nhiên, điều đáng chú ý là hoạt động giao tiếp này thường chỉ xảy ra bên trong các “bức tường” của từng mạng xã hội, ngăn sự liên mạch thông tin. Người dùng thường phải chuyển qua lại nhiều ứng dụng và trang web khác nhau để kiểm tra hết thông tin, điều này không chỉ gây phiền toái mà còn làm giảm đi sự liên kết giữa các nền tảng.

Đó là lý do ActivityPub được tạo ra như một giải pháp tiềm năng cho vấn đề này. ActivityPub là giao thức mạng xã hội phi tập trung đang được triển khai rộng rãi trên nhiều nền tảng. Nó cho phép các mạng xã hội tương tác với nhau, tạo ra một không gian mà người dùng có thể quản lý và sử dụng tất cả mạng xã hội của họ ở một nơi duy nhất.

Trong phần tiếp theo, chúng ta sẽ tìm hiểu kỹ hơn về ActivityPub là gì và cách nó hoạt động.

ActivityPub là gì?

ActivityPub là giao thức phi tập trung cho phép các mạng xã hội tương tác với nhau. Giao thức này đã được phát triển bởi World Wide Web Consortium (W3C), tổ chức có trách nhiệm quản lý và phát triển các tiêu chuẩn cho hạ tầng Internet. Người sáng lập ActivityPub là Evan Prodromou, người đã đóng góp lớn cho việc phát triển mạng xã hội StatusNet trước đó.

ActivityPub có hai nhiệm vụ chính:

Tạo sự tương tác giữa các nền tảng (ví dụ Threads tương tác với Mastodon).

ActivityPub được phát triển và tiếp tục từ nhiều giao thức trước đó như OStatus và PumpIO. Sau nhiều năm thử nghiệm, ActivityPub đã trở thành một tiêu chuẩn phổ biến cho việc xây dựng các ứng dụng mạng xã hội phi tập trung. Nó đã được triển khai trên nhiều nền tảng, trong đó có Mastodon, một mạng xã hội phi tập trung được phát triển bởi nhà sáng lập Eugen Rochko. Và gần đây là Meta cũng đã công bố sử dụng giao thức ActivityPub cho mạng xã hội phi tập trung Threads của mình.

Hiện nay, ActivityPub là một trong những tiêu chuẩn đáng chú ý cho việc xây dựng mạng xã hội phân tán, giúp người dùng kết nối và tương tác qua các ứng dụng và trang web khác nhau một cách tự do và linh hoạt.

Cơ chế hoạt động của ActivityPub?

Sau khi đã hiểu về ActivityPub, chúng ta sẽ khám phá sâu hơn về cơ chế hoạt động của nó. Phần này sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về kiến trúc và cách ActivityPub cho phép các máy chủ giao tiếp với nhau và với người dùng cuối.

Các thành phần quan trọng của ActivityPub bao gồm:

• Đối tượng Người tham gia: Đây là biểu đồ xã hội của người dùng hoặc thực thể trên mạng xã hội. Đối tượng Người tham gia chứa thông tin về người dùng như tên, hình đại diện và các đường dẫn đến Hộp thư đến và Hộp thư đi của họ. Mỗi người dùng hoặc thực thể có một Đối tượng Người tham gia riêng.
  
  
• Hộp thư đến và Hộp thư đi: Hộp thư đến và Hộp thư đi là hai khái niệm quan trọng trong ActivityPub. Hộp thư đến của mỗi Đối tượng Người tham gia là nơi nhận các tin nhắn và hoạt động từ người khác. Hộp thư đi là nơi mà Đối tượng Người tham gia gửi các hoạt động và tin nhắn của họ. Các máy chủ sử dụng các Hộp thư này để giao tiếp với nhau.
  
  
• Dòng hoạt động: Các hoạt động là thông điệp giao tiếp giữa các Đối tượng Người tham gia. Chúng bao gồm hành động như tạo bài viết, like, follow… và nhiều hành động khác. Dòng hoạt động mô tả nội dung của các hoạt động và cách chúng thực hiện.

ActivityPub cho phép các máy chủ giao tiếp với nhau thông qua Hộp thư đến và Hộp thư đi. Khi một người dùng tạo một hoạt động, ví dụ như tạo một bài viết mới, máy chủ của họ sẽ đưa hoạt động đó vào Hộp thư đi của họ. Hoạt động này sau đó sẽ được gửi đến Hộp thư đến của người dùng hoặc thực thể mà họ muốn chia sẻ hoạt động đó. Các máy chủ sẽ kiểm tra Hộp thư của mình để xem có hoạt động mới nào và gửi chúng đến người dùng đích.

Để dễ hiểu, chúng ta có thể tưởng tượng cách này hoạt động tương tự như email. Mỗi người dùng có Hộp thư đến và Hộp thư đi riêng của họ. Khi bạn gửi một email, nó sẽ được đặt trong Hộp thư đi của bạn và sau đó được chuyển đến Hộp thư đến của người nhận.

Mạng Liên Kết

Mạng Liên Kết là thuật ngữ kết hợp giữa 'liên minh' và 'vũ trụ', nó ám chỉ một mạng lưới liên kết toàn bộ các mạng xã hội được xây dựng trên giao thức ActivityPub.

Mạng Liên Kết cho phép các máy chủ (node) thuộc các dự án khác nhau thông qua ActivityPub để tương tác với nhau trong toàn bộ mạng lưới, tạo ra một mô hình mạng xã hội phi tập trung lớn.

Tổng kết lại phần cơ chế hoạt động của ActivityPub các bạn có thể hiểu như này:

• ActivityPub là một tập hợp các quy ước về cách tổ chức dữ liệu, phương pháp giao tiếp, xử lý dữ liệu và lưu trữ.
  
  
• Các dự án sử dụng tiêu chuẩn này để phát triển mạng xã hội của riêng họ.
  
  
• Nhờ vào tiêu chuẩn chung đó các máy chủ của một mạng xã hội khác hoặc của bất cứ người nào vận hành đều có thể truy cập và vận hành.
  
  
• Nhờ tính chất Permissionless (không cần cấp phép) đó đã xóa bỏ bức tường ngăn cách giữa các mạng xã hội, từ đó tạo ra Fediverse (một mạng xã hội phi tập trung lớn).

Ưu và nhược điểm của ActivityPub

Từ cách thiết kế và cơ chế hoạt động, chúng ta có thể nhận thấy một số ưu và nhược điểm của ActivityPub như sau:

- Tạo ra mạng lưới permissionless social graph (biểu đồ xã hội không cần cấp phép). Điều này tạo điều kiện cho các bên thứ ba triển khai ứng dụng của họ ngay trên lớp này mà không bị rào cản thông tin.

- Khả năng mở rộng cũng là điểm đáng chú ý vì không/chưa có sự xuất hiện của hạ tầng blockchain nên dữ liệu được truyền tải một cách nhanh chóng thông qua internet. Việc mở rộng cho lượng lớn người sử dụng trở nên dễ dàng hơn.

- Về mặt bảo mật và riêng tư, ActivityPub được coi là một lựa chọn tốt hơn so với các giải pháp truyền thống. Lý do là nó kết hợp giữa tính truyền thống và công nghệ blockchain. Hệ thống node và cơ chế đồng thuận được quản lý bởi các nhà phát triển của từng dự án, do đó họ có hoàn toàn quyền kiểm soát thông tin cùng với các dữ liệu theo quy ước trong tiêu chuẩn của ActivityPub. Sự ưu việt so với các giải pháp truyền thống là ở điểm thông tin được lưu trữ trong social graph là minh bạch và không cần cấp phép, mọi người đều có quyền kiểm tra những thông tin này.

- Do dữ liệu không cần phải đồng bộ trên tất cả các node, có nguy cơ mất dữ liệu nếu một node lưu trữ dữ liệu gặp sự cố.

- Chưa được phổ biến rộng rãi: Minh bạch thông tin có thể không phải là điều mà các nhà quản lý dự án mạng xã hội quan tâm, vì vậy từ khi được công bố vào năm 2018, việc sử dụng giao thức này vẫn còn hạn chế. Sự chú ý mới đây được tạo ra bởi việc Meta công bố sử dụng ActivityPub cho dự án Threads của mình.

Các dự án sử dụng ActivityPub

Mastodon

Mastodon là một trong những dự án đại diện sử dụng ActivityPub để tạo ra một mạng xã hội phi tập trung. Dưới sự phát triển của Eugen Rochko, nó đã trở thành một cộng đồng lớn với hàng triệu người dùng trên khắp thế giới. Mastodon mang lại trải nghiệm khá giống với Twitter, nhưng đồng thời cho phép người dùng hoàn toàn kiểm soát thông tin của mình.

PeerTube

PeerTube là một dự án sử dụng ActivityPub để xây dựng một nền tảng chia sẻ video phi tập trung. Tương tự như Mastodon, PeerTube cho phép người dùng tự chọn máy chủ dữ liệu và chia sẻ video của mình. Nền tảng này tạo ra một cộng đồng video đa dạng và độc lập.

PixelFed

PixelFed là một dự án sử dụng ActivityPub để xây dựng một phiên bản phi tập trung của Instagram. Nó cho phép người dùng tải lên và chia sẻ hình ảnh, tạo ra một mô hình chia sẻ hình ảnh trực tuyến phi tập trung.

Chủ đề Threads

Cuối cùng, không thể không nhắc đến Threads của Meta. Threads là một dự án mạng xã hội phi tập trung được phát triển bởi công ty mẹ Facebook. Nền tảng này cho phép người dùng chia sẻ các nội dung ngắn (tương tự Twitter cũ). Sự tích hợp với ActivityPub giúp Threads kết nối với mạng lưới mạng xã hội phi tập trung lớn - Fediverse.

Tổng kết

ActivityPub đánh dấu một bước quan trọng trong sự phát triển của mạng xã hội và cách chúng ta tương tác trực tuyến. Được phát triển bởi W3C và được hỗ trợ bởi một cộng đồng đa dạng, ActivityPub mở ra một tương lai đầy triển vọng cho mạng xã hội phi tập trung, nơi người dùng có quyền tự do và kiểm soát hoàn toàn về thông tin của họ.

Kudō là một từ tiếng Nhật.