Ai thực sự hiểu được Niết bàn, tránh những hiểu lầm để không gánh lấy hậu quả khó đoán!

Suốt thời gian dài, Niết bàn luôn bị bao phủ bởi một lớp màn sương của sự thần bí, được xem như điểm đến của tất cả những ai theo đạo Phật mong muốn thoát khỏi vòng luân hồi của sự sanh tử.

Khám phá đầy đủ về Niết bàn

Theo triết lý Phật giáo, tự do thực sự chính là sự chủ quản linh hồn, sống hài hòa với tất cả vạn vật. Đây chính là khái niệm mà Đức Phật sử dụng để miêu tả Niết bàn. Tóm lại, Niết bàn là trạng thái không còn khổ đau và phiền não, là sự chấm dứt mọi khát khao trong tâm hồn của mỗi con người.

Quan điểm về Niết bàn cũng có sự khác biệt

-

Phân loại Niết bàn thành hai dạng là Vô dư y và Hữu dư y. Vô dư y là Niết bàn diệt sạch cả phiền não và ngũ uẩn. Hữu dư y là Niết bàn diệt được phiền não nhưng vẫn còn ngũ uẩn tồn tại.

+ Hữu dư y: Là trạng thái tâm của những bậc thánh nhân đã loại bỏ hoàn toàn phiền não, giải thoát khỏi cả tham sân si, không còn tái sanh trong ba cõi... Tuy nhiên, vì vẫn sống trên thế gian và vẫn còn nghiệp báo dư thừa, họ vẫn phải chịu đau khổ do nghiệp cũ để lại.

+ Vô dư y: Những A-La-Hán đã dứt sạch hoàn toàn phiền não và tham sân si, tiêu diệt gốc rễ của ba nghiệp bất thiện, rời xa mọi si mê để đạt được sự thanh tịnh và chứng Niết bàn khi còn sống. Sau khi thân mạng tan biến, không còn mang theo nghiệp báo để tái sinh, họ nhập vào trạng thái Vô dư Niết bàn. Loại Niết bàn này trong kinh còn được gọi là Bát-Niết-bàn (parinirvãna).

-

Thêm vào hai dạng Niết bàn nữa là Tự tính Niết bàn và Vô trụ xứ Niết bàn. Thực chất đây chỉ là sự phát triển tiếp của Hữu dư y.

+ Tự tính Niết bàn: Mỗi người chúng ta đều có bản chất thanh tịnh và sáng suốt hoàn hảo từ trước, chỉ vì bị vô minh và phiền não che lấp mà bản chất sáng không hiện ra. Khi loạn lạc và mê muội biến mất, đó gọi là Niết bàn. Vì vậy có thể nói Niết bàn luôn tồn tại sẵn trong mỗi người, không phải là kết quả của sự tu tập mới có. Tuy nhiên, nếu không nhận ra bản chất thanh tịnh của mình, con người sẽ không bao giờ hiểu được Niết bàn là gì.

+ Vô trụ xứ Niết bàn: Quan niệm mở rộng về Niết bàn dựa trên triết lý Bồ tát. Vô trụ xứ Niết bàn là quan niệm chứng đắc Niết bàn không gắn bó với một nơi cụ thể nào.

Không có nghĩa là vô tâm với cuộc đời

Niết bàn là khi chấm dứt mọi khao khát trong tâm hồn mà không phải là mất đi sự tâm hồn hay hờ hững với cuộc sống.

Chứng đắc Niết bàn là khi ta không còn chấp nhận sự chấp ngã và pháp để phân biệt bản thân và người khác trên mặt tinh thần trí tuệ, do đó không có nghĩa là dừng lại với hoạt động của tâm, mà ngược lại là từ bỏ những ước muốn cá nhân mà vẫn duy trì niềm tin đó. Nếu tiếp tục chấp nhận sự chấp nhận rằng điều này là sự thay đổi, chúng tôi sẽ đưa bạn đi vào đau khổ. Nếu chấp nhận rằng đang đi theo một hướng khác để đến nơi hạnh phúc đó, gọi là Niết bàn.

Đức Phật dạy rằng: “Hỡi các Tỳ kheo, trong tất cả các pháp, dù là pháp có hình hay vô hình, pháp giải thoát từ tham là cao cả nhất. Đó nghĩa là giải thoát khỏi sự kiêu mạn, diệt trừ tham lam, nhổ gốc sự chấp thủ, cắt đứt sự liên tục, dập tắt khát ái, giải thoát, và đạt Niết bàn” (Kinh Tăng chi bộ I, chương IV - Bốn pháp, phẩm Bánh xe) hay “Chấm dứt khát ái, này Ràdha, là Niết bàn” (Kinh Tương ưng bộ III, thiên Uẩn, chương II - Tương ưng Ràdha).

Không phải chỉ qua đời mới có thể đến Niết bàn

Chúng ta thường quen với cụm từ “Phật nhập Niết bàn” để chỉ sự qua đời của Phật, đi đến Niết bàn khiến hầu hết chúng ta hiểu sai và nghĩ rằng Niết bàn là một trạng thái đạt được sau khi chết.

Đây là một trong những hiểu lầm phổ biến nhất về Niết bàn. Vì vậy, cần hiểu đúng về Niết bàn để tránh sai lầm trong con đường tu hành, điều này rất quan trọng và thực tế trong giáo lý Phật giáo.

Niết bàn, tức “vô sinh”, nghĩa là không bị ràng buộc bởi sinh tử, bởi khi nhận ra sinh tử là không thật, thì vô sinh. Vì vậy, Niết bàn là vô sinh có nghĩa là vẫn còn sinh tử nhưng không bị ràng buộc bởi sinh tử, không bị phụ thuộc. Điều này bắt nguồn từ tâm mình chứ không phải từ một hình thức cụ thể như cách thông thường hiểu.

Chứng Niết bàn không chỉ xảy ra sau khi chết mà còn có thể xảy ra khi còn sống. Sự sống và cái chết chỉ là những hiện tượng, khi ở trong tâm thức gọi là sinh tử, khi giác ngộ thì đó là Niết bàn.

Tại đây và ngay bây giờ, chúng ta có thể biến nơi đây thành Niết Bàn.

Niết bàn không phải là một địa điểm cụ thể, không phải là một cảnh vật trong không gian thực tế hay trên trời cao. Niết bàn không nằm trên đâu cả vì nó không phải một thực thể vật chất; nếu nó là vật thì nó sẽ bị ảnh hưởng bởi sự tạo hóa, sự phá hủy và sự không thể dự đoán, nhưng Niết bàn chỉ là trạng thái của tâm.

Trong thiền định, thường sử dụng hình ảnh con trâu đen biến thành con trâu trắng. Con trâu trắng là biểu tượng của Niết bàn, trong khi con trâu đen là biểu tượng của sự sinh tử. Nhưng thực chất, chỉ có một con trâu duy nhất tồn tại. Khi giác ngộ, chúng ta nhìn nhận thân tâm, con người và thế giới từ một góc nhìn khác biệt.

Niết bàn là trạng thái trong tâm sinh ra từ sự buông bỏ, nghĩa là khi chúng ta biết buông bỏ càng nhiều, thì hạnh phúc và an lạc trong tâm càng lớn, khiến cho chúng ta ngày càng gần gũi với Niết bàn hơn. Tuy nhiên, chúng ta cũng cần có trí tuệ của đạo Phật để tránh phí hoài một đời sống vô nghĩa.

Ngay trong thế giới này, chúng ta khi giác ngộ và không chấp nhận bị lật đổ, đó cũng chính là Niết bàn. Điều này có nghĩa là khi chúng ta đang sống ở thế giới này, chúng ta có thể giác ngộ Niết bàn bằng cách nhận ra và buông bỏ mọi chấp trước về bản thân và của bản thân, kết thúc sự vô minh và thiếu hiểu biết để biến mọi khổ đau thành hạnh phúc.

Thực tế, không chỉ ở nơi nào cả, ta có thể duy trì trạng thái sống với sự thanh tịnh tự tính của chính mình, thì ở đó cũng là cõi thanh tịnh của tâm và có thể được coi là Niết bàn. Mặc dù ta vẫn sống trong cõi luân hồi này, nhưng vẫn tự do và tự do, làm chủ bản thân, đồng thời giúp đời và giúp người theo khả năng của mình.

Xem cõi đời này là Niết bàn của chính mình cũng chính là mục tiêu mà các vị Bồ tát hướng đến với phương châm “Phật pháp tại thế, không rời khỏi thế mà giác ngộ”.

Lúc này, có thể khẳng định rằng, Niết bàn không có gì thần bí, nếu còn suy nghĩ sai lầm như vậy, dễ dẫn đến lạc lối. Quá trình chấm dứt mọi khổ đau để đạt được trạng thái an lạc, hạnh phúc được gọi là Niết bàn không chỉ là một lý thuyết trống rỗng mà nó nằm trong việc thực hành hàng ngày.

Điểm quan trọng nhất của Niết bàn là sự giải thoát, tức là giải thoát ngay trong thực tại hiện tại chứ không phải ở bất cứ đâu khác. Chúng ta chỉ cần quay về và sống với bản tâm mà không bị lôi cuốn vào cảnh trần tục. Từ đó, không có sự dính mắc, không chấp nhận bất cứ điều gì nữa.

Giải thoát cũng là việc trở về sống hoàn toàn hiện tại, sống với chánh niệm và tỉnh thức với ánh sáng của trí tuệ trong bản tâm, từ đó mang lại hạnh phúc và hạnh phúc này sẽ tiếp tục nuôi dưỡng và làm dịu bớt những đau khổ trong chúng ta.