Buzz
Trên thế giới có vô vàn phong cách ăn chay khác nhau, phụ thuộc vào yếu tố tôn giáo, văn hóa, quan điểm, hoặc đơn giản chỉ là để cải thiện sức khỏe.
1. Phân loại theo THỜI GIAN ăn chay
Phân loại các phương pháp ăn chay theo thời gian gồm có: ăn chay trường và ăn chay kỳ.
1.1 Phương pháp ăn chay trường là gì?
Theo đó, thực đơn sẽ loại bỏ toàn bộ thực phẩm từ động vật. Phương pháp này thường được áp dụng bởi các Phật tử, người xuất gia hoặc những người yêu thích chế độ ăn thực vật.
- Ăn chay trường có uống sữa và ăn trứng.
- Ăn chay trường có uống sữa nhưng không ăn trứng.
- Ăn chay trường hoàn toàn, không tiêu thụ cả trứng lẫn sữa.
1.2. Phương pháp ăn chay kỳ là gì?
- Nhị trai: Ăn chay 2 ngày trong tháng, đó là mồng 1 và 15 âm lịch.
- Tứ trai: Ăn chay 4 ngày trong tháng, bao gồm mồng 1, 14, 15 và 30 âm lịch.
- Lục trai: Ăn chay 6 ngày trong tháng, gồm 1, 8, 14, 15, 23, 30 âm lịch.
- Thập trai: Ăn chay 10 ngày trong tháng, bao gồm 6 ngày của lục trai và thêm 18, 24, 28, 29 (nếu tháng thiếu thì là 27, 28).
- Nguyệt trai: Ăn chay theo tháng, hoặc vào ngày mồng 1, hoặc 3, hoặc 6 hàng tháng tùy theo nguyện vọng của mỗi người.
2. Phân loại theo LOẠI ĐỒ ĂN sử dụng trong ăn chay
Khi phân loại theo đồ ăn như thịt động vật, hải sản, trứng, sữa,... bạn sẽ thấy sự đa dạng và sự phù hợp tùy theo sở thích và quan niệm sống của mỗi cá nhân.
2.1 Phương pháp không tiêu thụ sản phẩm động vật
Đây là những phương pháp thường được đề cập đến như thuần chay, thuần chay tươi sống, thuần chay chỉ ăn trái cây và thực dưỡng.
a. Khái niệm về thuần chay là gì?
Kiểu ăn thuần chay, còn được gọi là ăn chay ròng (Vegan), là một trong những chế độ ăn chay nghiêm ngặt nhất.
Chế độ này hoàn toàn loại trừ thịt động vật, các sản phẩm phụ từ động vật như sữa, mật ong và trứng, cũng như những sản phẩm trong quá trình sản xuất hoặc tinh chế gây tổn hại đến động vật như bột soda thí nghiệm trên động vật hay đường trắng tinh chế bằng than từ xương động vật,...
Ngoài ra, họ cũng không sử dụng bất kỳ sản phẩm nào được thử nghiệm trên động vật và từ chối mặc trang phục có nguồn gốc từ động vật như da, lông, ngà, sừng, tơ... Do đó, họ không đi giày da, áo da hay áo lông thú.
b. Thuần chay tươi sống
Phương pháp thuần chay tươi sống - Raw Veganism chủ yếu dựa vào rau củ, có thể chỉ được nấu chín đến một nhiệt độ nhất định, thường là dưới 48°C.
Những người theo trường phái này tin rằng việc nấu chín thực phẩm sẽ làm mất cân bằng các vi dưỡng chất. Họ cũng cho rằng quá trình nấu ăn tạo ra các hóa chất độc hại do sự tương tác nhiệt với chất béo, protein và carbohydrate, từ đó gây hại cho sức khỏe.
c. Trường phái ăn trái cây
Trường phái ăn trái cây - Fruitarianism thường tiêu thụ toàn bộ hoặc chủ yếu là trái cây.
Họ ưu tiên những loại trái cây tự rụng hoặc sắp rụng, coi đó là cách tự nhiên để thu hoạch thực phẩm mà không gây hại cho cây. Ngoài ra, trường phái này cũng có thể tiêu thụ các loại hạt và hạt giống.
Nhiều chuyên gia dinh dưỡng cho rằng nếu duy trì chế độ ăn này trong thời gian dài có thể dẫn đến thiếu hụt canxi, protein, sắt, kẽm,... Do đó, những ai thực hiện phương pháp này nên tìm cách cân bằng dinh dưỡng cho mình.
d. Phương pháp ăn chay theo chế độ thực dưỡng
Chế độ ăn thực dưỡng chủ yếu bao gồm các loại ngũ cốc nguyên cám và đậu, hoặc theo phương pháp dưỡng sinh của Ohsawa. Họ vẫn có thể tiêu thụ cá và hải sản tươi, nhưng sẽ không ăn thịt động vật như lợn, bò,...
Phương pháp này cũng chú trọng vào việc lựa chọn các sản phẩm hữu cơ, trồng tại địa phương và theo mùa.
Các phương pháp chế biến chính trong chế độ ăn thực dưỡng bao gồm hấp, áp chảo, ăn sống, luộc và nướng. Những người theo chế độ này được khuyến khích ăn thường xuyên, nhai kỹ trước khi nuốt, lắng nghe cơ thể, duy trì hoạt động và giữ tinh thần tích cực.
2.2 Phương pháp cho phép sử dụng phụ phẩm từ động vật
Trong chế độ ăn chay, có thể sử dụng các phụ phẩm từ động vật như trứng, sữa, mật ong,... với các kiểu ăn phổ biến như Lacto-ovo Vegetarianism, Ovo Vegetarianism và Lacto Vegetarianism.
a. Phương pháp ăn chay Lacto-ovo là gì?
“Lacto” ám chỉ đến sữa bò hoặc các sản phẩm từ sữa, trong khi “Ovo” chỉ trứng. Cả hai từ này đều có nguồn gốc từ tiếng Latinh. Do đó, chế độ ăn chay Lacto-ovo cho phép tiêu thụ trứng, sữa, pho mát, bơ, sữa chua, kem chua và các sản phẩm từ sữa khác.
Những người theo phương pháp này sẽ không ăn thịt của động vật như thịt bò, cá, gà hay thịt lợn, nhưng vẫn sử dụng các sản phẩm như trứng, sữa, bơ và pho mát. Phương pháp này cũng không cấm việc sử dụng các sản phẩm từ da và lông thú.
Có thể thấy, chế độ ăn chay Lacto-ovo không quá nghiêm ngặt, vì vậy nó rất phổ biến trong cộng đồng Ấn Độ giáo và những người theo Đạo Phật.
b. Phương pháp ăn chay có sữa là gì?
Lacto Vegetarianism là hình thức ăn chay có sữa. Từ “Lact” trong tiếng Latinh nghĩa là sữa.
Tương tự như chế độ ăn chay Lacto-ovo, chế độ ăn chay Lacto không bao gồm thịt động vật. Phương pháp này cho phép tiêu thụ các sản phẩm từ sữa như sữa, pho mát, sữa chua, bơ, kem, nhưng không có trứng.
Chế độ ăn chay này thường được những người theo đạo Kỳ Na giáo, đạo Hindu và đạo Phật lựa chọn.
c. Phương pháp ăn chay có trứng
Ovo Vegetarianism là phương pháp ăn có trứng. Từ "Ovo" có nguồn gốc từ tiếng Latinh, nghĩa là trứng. Đây là một loại ăn chay không sử dụng thịt động vật và không tiêu thụ sữa, nhưng cho phép ăn trứng.
2.3 Phương pháp cho phép tiêu thụ động vật
a. Tiêu thụ động vật ngoại trừ động vật có vú
Đây có thể được gọi là "phương pháp bán trường chay" hoặc “phương pháp ăn chay linh hoạt”. Những người theo phương pháp này không tiêu thụ động vật có vú, nhưng vẫn kết hợp thực vật với cá, hải sản hoặc gia cầm.
b. Ăn chay với cá và hải sản
Được biết đến với tên gọi Pescetarianism, đây là chế độ ăn chay mà người ta tránh xa thịt động vật như bò, lợn hay gà, nhưng vẫn ăn các loại cá và hải sản.
Chế độ ăn chay Pescatarian cũng cho phép sử dụng sản phẩm từ sữa và trứng, nhưng điều này phụ thuộc vào sở thích cá nhân của từng người. Phương pháp ăn chay này giúp cơ thể hấp thụ axit béo omega-3 có lợi từ cá.
c. Ăn chay thịt gia cầm
Chế độ ăn Pollotarianism tương tự như ăn chay Lacto-ovo, tức là họ có thể tiêu thụ các sản phẩm từ sữa và trứng. Ngoài ra, thực đơn của họ vẫn có thể bao gồm thịt gia cầm như gà, vịt... Những người theo chế độ này chỉ tránh các sản phẩm từ động vật có vú, thường vì lý do môi trường, sức khỏe hoặc nguồn thực phẩm.
d. Ăn chay với hải sản và thịt gia cầm
Pollo Pescetarianism là phương pháp ăn chay kết hợp giữa Pescetarianism và Pollotarianism. Người theo phương pháp này có thể tiêu thụ cả hải sản và thịt gia cầm, nhưng sẽ không ăn động vật có vú.
Tổng quan, có rất nhiều cách phân loại phong cách ăn chay khác nhau mang lại lợi ích cho sức khỏe. Tuy nhiên, các phương pháp ăn chay cũng có thể gây ra nguy cơ thiếu hụt dinh dưỡng nếu không được thực hiện đúng cách.
Cần lưu ý rằng hầu hết các loại thực phẩm nguồn gốc thực vật cung cấp protein có giá trị sinh học thấp hơn, đồng thời hàm lượng sắt và kẽm cũng thấp hơn so với thực phẩm từ động vật. Do đó, cần tìm hiểu kỹ để có cách bổ sung hợp lý nhằm đảm bảo sức khỏe cho bản thân.
