Một Tư Vấn Chuyên Môn Từ Bác sĩ Ngô Thị Oanh - Chuyên Gia Nhi Khoa Tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Mytour Hạ Long

Theo Khuyến Nghị Của Tổ Chức Y Tế Thế Giới (WHO), Bắt Đầu Ăn Dặm Khi Trẻ 6 Tháng Tuổi Là Lựa Chọn Sáng Tạo. Lúc Này, Hệ Tiêu Hóa Của Bé Đã Đủ Điều Kiện Hấp Thu Những Thực Phẩm Phức Tạp Hơn So Với Sữa Mẹ.

Trong Giai Đoạn Ăn Dặm, Trẻ Cần Nhận Thêm Dinh Dưỡng Để Đáp Ứng Nhu Cầu Năng Lượng Tăng Cao. Sức Mạnh Dinh Dưỡng Từ Sữa Mẹ Chỉ Cung Cấp Khoảng 450kcal/Ngày Cho Trẻ 6 Tháng Tuổi, Trong Khi Nhu Cầu Của Trẻ Là Gần 700kcal/Ngày. Điều Quan Trọng Là Thực Hiện Ăn Dặm Đúng Cách Để Bổ Sung Lượng Năng Lượng Thiếu Hụt, Và Lượng Thức Ăn Trong Các Bữa Ăn Dặm Cũng Cần Tăng Lên Khi Trẻ Phát Triển (Tăng Số Lượng Và Đậm Độ Đặc Dần Lên). Nếu Không Bảo Đảm Đủ Bữa Ăn Dặm, Trẻ Có Thể Phát Triển Chậm Và Gặp Vấn Đề Cơ Bản. Đặc Biệt, Trong Giai Đoạn Này, Dinh Dưỡng Sắt Dự Trữ Đã Cạn Kiệt, Do Đó, Ăn Dặm Sẽ Cung Cấp Đủ Sắt Cần Thiết Để Bù Đắp Sự Thiếu Hụt Này. Nếu Trẻ Thiếu Sắt, Họ Có Thể Gặp Vấn Đề Thiếu Máu, Đặc Biệt Là Ở Độ Tuổi 6 -12 Tháng, Khi Nguy Cơ Thiếu Máu Là Cao Nhất.

Trước 4 Tháng Tuổi, Cơ Thể Trẻ Chưa Sẵn Sàng Tiêu Hóa Chất Bột, Do Đó, Cho Bé Ăn Dặm Trước Thời Điểm Này Có Thể Dẫn Đến Việc Bé Chán Sữa Mẹ Và Thiếu Hụt Dinh Dưỡng Quan Trọng Từ Sữa Mẹ. Điều Này Có Thể Ảnh Hưởng Đến Hệ Thống Miễn Dịch Của Bé, Tăng Nguy Cơ Suy Dinh Dưỡng Và Ảnh Hưởng Tiêu Cực Đến Quá Trình Phát Triển. Ngược Lại, Nếu Bé Ăn Dặm Sau 6 Tháng Tuổi, Có Khả Năng Bé Sẽ Phát Triển Đầy Đủ, Vì Sữa Mẹ Không Cung Cấp Đủ Dinh Dưỡng Cho Sự Phát Triển Của Trẻ.

Theo kinh nghiệm đúc kết từ việc chăm sóc sức khỏe trẻ em của Hiệp hội Nhi khoa Hoa Kỳ, việc ăn dặm đúng cách cần tuân theo những nguyên tắc sau:

• Để trẻ tập ăn dặm những thức ăn gần giống với sữa mẹ hoặc sữa công thức để bé quen dần với “thức ăn mới”. Hãy tuân thủ nguyên tắc “ngọt - mặn” khi bắt đầu cho bé ăn dặm. Bột ngọt thường là lựa chọn đầu tiên để bé quen mùi vị “tương tự” với sữa mẹ, sau đó dần thay thế bằng bột mặn với nhiều thành phần dinh dưỡng hơn.
• Áp dụng nguyên tắc “ít - nhiều” để làm cho hệ tiêu hóa của trẻ thích ứng dần với lượng và thành phần thức ăn ngày càng đa dạng. Cho trẻ ăn với lượng ít, sau đó tăng dần lên 10 gram bột, 10 gram rau xanh, 10 gram thịt sau khi say, và 5 ml dầu động vật mỗi bữa... Điều này đảm bảo sự tiêu hóa và cung cấp đủ năng lượng - dưỡng chất cho nhu cầu tăng trưởng và phát triển của trẻ.
• Áp dụng nguyên tắc “loãng - đặc” để đảm bảo quá trình ăn dặm luôn diễn ra suôn sẻ. Đây là nguyên tắc giúp trẻ không phản ứng khi tiếp xúc với thức ăn mới và hệ tiêu hóa của trẻ có thể tiêu hóa thức ăn phức tạp hơn.
• Áp dụng nguyên tắc “tô màu chén bột” nghĩa là bột ăn dặm cần đảm bảo đủ 4 nhóm thức ăn quan trọng giúp trẻ phát triển tốt.
• Áp dụng nguyên tắc “không ép trẻ ăn” khi trẻ không muốn ăn hoặc phản đối việc ăn dặm. Cha mẹ nên tạm ngưng ăn dặm 5 - 7 ngày, sau đó tiếp tục tập luyện để trẻ không bị căng thẳng trong việc ăn dặm.

Khi bắt đầu ăn dặm, sau lần thử thứ nhất, nếu bé háo hức há miệng và vui vẻ nhận đồ ăn, bạn có thể yên tâm bé đã sẵn sàng. Ngược lại, nếu bé nhăn nhó, ngoảnh mặt đi hoặc phì thức ăn ra, bé chưa sẵn sàng và mẹ không nên ép con. Nếu lần đầu không thành công, hãy kiên trì thử lại. Thông thường, sau 6-10 lần, trẻ mới chấp nhận thức ăn mới và khả năng này tăng lên đáng kể sau 12-15 lần thử.

Để phát triển tốt, trẻ bắt đầu ăn dặm vẫn cần được tiếp tục bú sữa mẹ ít nhất 3-4 lần mỗi ngày và ăn từ 2 bữa bột cháo/ngày, sau đó tăng dần lên 3-4 bữa bột/ngày khi 1 tuổi. Lưu ý rằng ngay từ khi tròn 6 tháng tuổi, trẻ cần ăn dặm và phải được ăn dặm đúng cách. Điều này bao gồm việc nấu bột/cháo và đảm bảo cân đối 4 nhóm thực phẩm như sau:

3.1. Nhóm chất bột đường

Nhóm thực phẩm cung cấp năng lượng hàng ngày cho bé ăn dặm. Mẹ có thể nghiền cháo, khoai để bé làm quen với nhóm thực phẩm này hoặc nấu bột yến mạch để phong phú bữa ăn của bé. Mẹ nên sử dụng gạo tẻ hoặc gạo tám mới, không nên trộn lẫn gạo nếp (gây đặc khó ăn) và không kết hợp với ý dĩ, hạt sen, đậu xanh để tránh cảm giác chán và khó tiêu hóa. Đối với trẻ trên 1 tuổi, hãy đa dạng hóa thực đơn ăn dặm để tránh trẻ trở nên biếng ăn do thường xuyên ăn cháo: có thể chế biến súp khoai tây thịt bò xay, bún, phở, bánh đa,... để bé hào hứng với bữa ăn dặm.

3.2. Nhóm chất đạm

Chất đạm từ thịt nạc (lợn, gà) và lòng đỏ trứng gà là những thực phẩm giàu đạm dễ tiêu hóa, nên dùng cho trẻ khi mới bắt đầu ăn dặm. Sau đó, cho trẻ ăn thịt bò, cá, tôm, cua (khi đến tháng tuổi thứ 7), và trên 1 tuổi nên bổ sung cả quả trứng gà (lòng đỏ và lòng trắng). Chất đạm đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển, cung cấp axit amin cần thiết để thúc đẩy tăng trưởng và phục hồi tế bào. Hãy chú ý không cho bé ăn quá nhiều đạm để tránh ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa non nớt của bé. Kết hợp hài hòa giữa đạm động vật và đạm thực vật sẽ giúp bé phát triển khỏe mạnh.

3.3. Nhóm rau củ và trái cây

Cung cấp vitamin, khoáng chất, và chất xơ để hỗ trợ hệ tiêu hóa của bé. Bạn cũng có thể tập cho bé ăn hoa quả tươi như chuối tiêu, nước cam, xoài xay, đu đủ xay... những thực phẩm này giúp bổ sung nhiều vitamin, chất chống oxy hóa, và khoáng chất để hỗ trợ hệ miễn dịch phát triển và phòng chống các bệnh về đường ruột. Hãy chú ý chế biến rau củ quả đúng cách như rửa rau dưới vòi nước, không dự trữ rau củ quá lâu để không làm mất chất dinh dưỡng và ảnh hưởng đến sức khỏe của bé.

3.4. Nhóm chất béo

Chất béo không chỉ cung cấp năng lượng mà còn là thành phần quan trọng của màng tế bào và mô não. Nhóm chất béo đóng vai trò quan trọng trong việc hòa tan các vitamin A, D, E, K... và giúp chúng hấp thu vào cơ thể. Trẻ cần ăn cả dầu thực vật và mỡ động vật (mỡ gà, mỡ lợn...), với tỷ lệ tốt nhất là 1:1 xen kẽ các bữa ăn. Nên đa dạng hóa loại dầu thực vật (đậu nành, mè, dầu cá hồi...) và tránh ăn dầu gấc hàng ngày, chỉ nên ăn 1-2 lần/tuần để tránh tình trạng vàng da do thừa tiền vitamin A.

Để món ăn dặm cho bé ngon miệng và dinh dưỡng hơn, bạn nên thêm một chút dầu ăn. Dầu ăn không chỉ dễ tiêu hóa mà còn giàu năng lượng, giúp hệ tiêu hóa hấp thu tốt canxi và vitamin D. Đây là yếu tố quan trọng giúp bé phát triển khỏe mạnh.

Tuy nhiên, khi bé chưa tròn 1 tuổi, hạn chế thêm gia vị/nước mắm vào món ăn dặm. Không nên thêm mắm muối vào đồ ăn dặm, vì ăn muối sẽ không tốt cho thận của bé. Thêm mắm muối vào đồ ăn dặm có thể gây hại cho thận của bé.

Bạn cần chú ý sử dụng nguyên liệu sạch và an toàn khi làm thức ăn cho bé ăn dặm. Rửa tay sạch trước khi chế biến thức ăn và khi cho bé ăn. Nếu thực đơn ăn dặm của bé có cá hay tôm, hãy đảm bảo gỡ hết xương và chuẩn bị nguyên liệu cẩn thận để tránh làm bé bị thương.

Bảo đảm vệ sinh thực phẩm khi chế biến là quan trọng. Thức ăn sau khi nấu cần cho bé ăn ngay trong vòng hai giờ.

Giai đoạn ăn dặm đóng vai trò quan trọng trong việc tăng trưởng của trẻ. Trẻ ăn không đúng cách có thể gặp vấn đề về dinh dưỡng. Nếu thấy bé có dấu hiệu thiếu kẽm, cha mẹ nên bổ sung cho bé các sản phẩm chứa lysine, kẽm, crom, selen, vitamin nhóm B để đảm bảo nhu cầu dinh dưỡng đầy đủ.

Mẹ có thể tìm hiểu thêm:

Các dấu hiệu bé thiếu kẽm

Thiếu vi chất dinh dưỡng và tình trạng không tăng cân ở trẻ

Hãy thường xuyên truy cập website Mytour.com để cập nhật thông tin hữu ích về chăm sóc bé và gia đình.