Kỳ nhông khổng lồ thực sự là một 'hóa thạch sống' khổng lồ và chắc chắn, nó không giống với những loài kỳ thông bình thường được nuôi làm cảnh.
Kỳ nhông khổng lồ Andrias davidianus là một trong những loài kỳ giông lớn nhất và độc đáo nhất trên thế giới. Loài lưỡng cư này nguồn gốc từ miền Trung và miền Đông Trung Quốc, loài này có thể dài tới 1,8 mét và nặng gần 60 kg. Điều này khiến nó trở thành loài lưỡng cư lớn nhất còn tồn tại trên hành tinh.

Loài kỳ nhông này có một cái đầu lớn, mắt nhỏ, da đen và nhăn nheo. Đây là một trong hai loài còn sinh tồn trong chi Andrias, loài còn lại nhỏ hơn một chút nhưng về tổng thể rất giống nhau, là kỳ nhông khổng lồ Nhật Bản (Andrias japonicus).
Trong lịch sử, kỳ nhông khổng lồ luôn được cho là một loài duy nhất, nhưng nghiên cứu gần đây, các nhà nghiên cứu đã phân biệt được chúng thành 3 loài riêng biệt từ miền Nam, miền Trung và miền Đông Trung Quốc.
Một trong những loài mới được đặt tên, Andrias sligoi, hay kỳ nhông khổng lồ Nam Trung Quốc, được cho là loài lớn nhất trong ba loài, đạt chiều dài gần 2 mét.
Kỳ nhông khổng lồ Trung Quốc, không giống như nhiều loài lưỡng cư khác, chúng có tuổi thọ cao, một số còn có thể sống lâu hơn người bình thường.
Chúng có thể sống đến 30 năm trong tự nhiên và thậm chí lâu hơn khi nuôi nhốt. Tuổi thọ của kỳ nhông khổng lồ Trung Quốc ở môi trường hoang dã và nuôi nhốt khác nhau tùy thuộc vào thức ăn và điều kiện sống của chúng. Trái ngược với kỳ nhông hoang dã, kỳ nhông nuôi nhốt được chăm sóc y tế tốt hơn và được bảo vệ khỏi nguy cơ săn bắt.

Kỳ nhông khổng lồ Trung Quốc ăn côn trùng, ếch nhái và cá. Do có thị lực kém, chúng cảm nhận môi trường xung quanh chủ yếu thông qua các đường viền hai bên cơ thể (bướu cảm giác).
Trong tự nhiên, loài lưỡng cư khổng lồ này sống ở nhiều môi trường khác nhau như sông, hồ và hang động. Chúng cũng có thể tồn tại trong các con suối ngầm. Tuy nhiên, ở một số vùng của Trung Quốc, chỉ còn quần thể dưới lòng đất vì quần thể trên mặt đất đã bị đánh bắt quá mức để lấy trứng.

Kỳ nhông khổng lồ Trung Quốc có khả năng phát ra âm thanh như tiếng sủa, rên rỉ, rít lên hay tiếng khóc tương tự như của trẻ con. Một số tiếng kêu của chúng giống tiếng khóc của trẻ nhỏ, nên nó được gọi là 'oa oa ngư' trong tiếng Trung Quốc.
Kỳ nhông khổng lồ Trung Quốc được xem là một trong những loài lưỡng cư nguy cấp nhất và một trong những loài bị đe dọa nhiều nhất trên thế giới. Lí do là mất môi trường sống và việc khai thác quá mức để làm thuốc và thực phẩm. Quần thể trong tự nhiên đã giảm sút nghiêm trọng trong những năm gần đây và loài này hiện đang rất ít ngoài môi trường tự nhiên.
Mặt khác, có khoảng 2,6 triệu con kỳ nhông khổng lồ đang được nuôi trong các trang trại ở Thiểm Tây, Trung Quốc, nhiều hơn nhiều so với số lượng dưới 50.000 cá thể trong tự nhiên. Hiện tại, các trang trại đang nỗ lực để tạo ra những con lai của loài này để đáp ứng nhu cầu thị trường.

Kỳ nhông khổng lồ Trung Quốc là loài sống trong môi trường nước, sinh sống trong các con suối ở vùng đồi núi đá hoặc hồ có nước trong. Chúng thường được tìm thấy trong bùn hoặc khe đá sâu màu dọc theo các bờ sông, hồ, ao, sông và suối trong rừng rậm và rừng thông. Chủ yếu chúng sinh sống ở độ cao từ 100 đến 1.500 mét, với tần suất cao nhất ghi nhận ở độ cao từ 300 đến 800 mét.
Mặc dù là loài lưỡng cư sống hoàn toàn dưới nước, kỳ nhông khổng lồ Trung Quốc vẫn có lá phổi, chủ yếu để duy trì khả năng nổi trong nước.
Tuy nhiên, lá phổi này cũng có thể được sử dụng để hít không khí trên cạn, khi loài này đã được quan sát là nổi lên mặt nước để thở. Điều này khiến chúng trở thành một trong số ít kỳ nhông có thể thở bằng cả da và phổi, giúp chúng sống tốt ở cả dưới nước và trên cạn.

Kỳ nhông khổng lồ Trung Quốc trước đây phổ biến rộng rãi ở miền Trung, Tây Nam và miền Nam Trung Quốc, nhưng hiện nay phạm vi phân bố đã bị chia rẽ nhiều. Cái nơi chúng đẻ thường có 400-500 trứng dưới nước, và con đực sẽ bảo vệ ổ trứng cho đến khi nở sau khoảng 50-60 ngày.
Kỳ nhông khổng lồ Trung Quốc có đôi mắt nhỏ, gần như không thấy trên đầu, và thị lực của chúng cũng rất kém. Tuy nhiên, để định vị cá trong nước, chúng sử dụng các đường viền hai bên cơ thể.
Ngoài ra, kỳ nhông khổng lồ Trung Quốc được coi là một 'hóa thạch sống', ít thay đổi hình dạng trong hàng triệu năm, làm cho nó trở thành một loài quan trọng để tìm hiểu về tiến hóa của lưỡng cư.
Tại Trung Quốc, chính phủ đã thành lập các khu bảo tồn và cấm săn bắt và buôn bán kỳ nhông hoang dã. Ngoài ra, các chương trình nhân giống và thả sinh đã được triển khai để gia tăng dân số tự nhiên của loài này.
Nguồn: Animalia; Unbelievable; ZME
