Buzz
Khi lựa chọn sản phẩm hoặc dịch vụ, mỗi người thường dựa vào các tiêu chuẩn khác nhau. Thời gian ra quyết định có thể nhanh hoặc chậm tùy thuộc vào tính cách. Tuy nhiên, hầu hết chúng ta đều có một xu hướng chung: tin dùng những sản phẩm hoặc dịch vụ đã mang lại trải nghiệm tích cực trước đó, và cẩn trọng đối với những sản phẩm, dịch vụ có ấn tượng tiêu cực.
Dường như rõ ràng, nhưng vấn đề ở đây là: điều gì được coi là một trải nghiệm “tốt/xấu”? Những từ này dễ hiểu nhưng không phải lúc nào cũng đáng tin. Thực tế, cảm nhận của chúng ta thường bị ảnh hưởng, đặc biệt là dưới tác động của hiện tượng tâm lý gọi là “quy tắc đỉnh-kết”.
Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về việc trí nhớ có thể ảnh hưởng đến cách chúng ta nhìn nhận một sự vật, một sự kiện và từ đó đưa ra quyết định tiếp theo.
Khi nhớ lại bữa sáng hôm qua với một tô phở ngon làm bạn ấn tượng, bạn có thể bỏ qua những điều không hoàn hảo như chỗ để xe khó khăn và thời gian chờ đợi dài. Dù vậy, bạn vẫn cân nhắc quay lại đó vì hương vị tuyệt vời của tô phở. Nhưng điều này có ý nghĩa là bạn đã bỏ lỡ cơ hội thưởng thức một tô phở khác ở một quán khác, mặc dù có thể không ngon bằng nhưng lại tiện lợi hơn.
Quy tắc đỉnh-kết là gì?
Quy tắc đỉnh-kết là một khái niệm tâm lý học, chỉ ra rằng não bộ thường không ghi nhớ mọi chi tiết của một sự kiện.
Thay vào đó, chúng ta thường chỉ nhớ những cảm xúc mạnh mẽ nhất và những gì diễn ra vào thời điểm sự kiện kết thúc. Điều này được gọi là 'đỉnh' và 'kết'.
Một sự kiện có thể có nhiều điểm 'đỉnh' khác nhau. Khi nhớ lại những khoảnh khắc đó, chúng có thể tạo ra ấn tượng sâu đậm hơn so với những gì diễn ra ở cuối cùng. Điều này có thể làm thay đổi cách chúng ta nhìn nhận thực tế và ảnh hưởng đến quyết định của chúng ta trong cuộc sống.
Tại sao chúng ta thường tập trung vào những điểm 'đỉnh' và cuối cùng của một sự kiện?
Nguyên nhân dẫn đến quy tắc đỉnh-kết có thể khác nhau tùy thuộc vào khả năng ghi nhớ và kinh nghiệm của mỗi người. Tuy nhiên, có một số lý do chính có thể được nêu ra.
1. Não thường sử dụng mô hình tương tự để suy nghĩ (Representativeness heuristic)
Theo một nghiên cứu vào năm 1993 của hai nhà tâm lý học Nobel - Daniel Kahneman và Barbara Fredrickson, một trong những lý do dẫn đến quy tắc đỉnh-kết là sự sử dụng một phương pháp tư duy rút ra từ các mô hình tương tự.
Cụ thể, thường chúng ta hình thành một hình ảnh mẫu về một sự vật, một sự kiện. Khi gặp tình huống tương tự, chúng ta thường áp dụng các mô hình đã có để đánh giá nhanh sự vật, sự kiện mới.
Ví dụ, khi ăn phở như đã đề cập, những người đã trải qua những trải nghiệm chờ đợi hạnh phúc trước đó (như chờ đợi một bộ suit trong 2 tháng) có thể dễ dàng kết luận rằng việc chờ đợi lâu đáng giá nếu ăn được một món ngon.
