Bác sĩ 'tiên phong' Wu Lien-teh và cuộc chiến chống lại đại dịch viêm phổi cách đây hơn 1 thế kỷ, cứu sống hàng ngàn người

Trong thời kỳ không có kháng sinh, gia đình y học của họ Wu vẫn tiên phong áp dụng những biện pháp tiên tiến, dẫn đầu trong việc ngăn chặn một dịch bệnh đã khiến 60.000 người tử vong.

Bác sĩ Wu Lien-teh sinh năm 1879, có cha là người Quảng Đông (Trung Quốc) và mẹ là người Hoa sinh ra ở Penang (Malaysia). Wu Lien-teh cũng là người Hoa đầu tiên du học ngành Y tại trường đại học danh tiếng Cambridge. Năm 1903, khi mới 24 tuổi, Wu tốt nghiệp rồi trở về quê nhà Kuala Lumpur, làm việc cho chính phủ trước khi mở phòng khám tư.

Mùa đông năm 1910, bác sĩ Wu nhận lời mời từ triều đình nhà Thanh, cùng nhiều chuyên gia nước ngoài đã đến Cáp Nhĩ Tân, phía tây bắc Trung Quốc, nơi mà một đại dịch viêm phổi đang làm mất đi sinh mạng của 60.000 người chỉ trong vòng 4 tháng.

Ngay lập tức, bác sĩ Wu tiến hành khám nghiệm tử thi theo tiêu chuẩn hiện đại - lần đầu tiên diễn ra ở Trung Quốc - đối với một bệnh nhân phụ nữ Nhật Bản chết vì dịch bệnh. Kết quả, Wu phát hiện vi khuẩn Yersinia Pestis, có khả năng lây nhiễm từ người sang người qua nước bọt hoặc đờm. Phát hiện này gây sửng sốt và bị các đồng nghiệp cùng thời nghi ngờ, vì họ chỉ biết về bệnh dịch được truyền từ chuột hoặc các loài động vật khác sang người.

Trong số những người nghi vấn Wu là bác sĩ nổi tiếng người Pháp Mesny. Tuy nhiên, sau một thời gian ngắn, Mesny đã tử vong vì bị bệnh viêm phổi, do từ chối đeo khẩu trang và sử dụng các dụng cụ y tế phòng tránh. Cái chết của ông gây sốc trong cộng đồng y khoa quốc tế.

Nhìn xa hơn, đại dịch lạ tại Cáp Nhĩ Tân đã gây ra tỷ lệ tử vong cao đến hơn 90%. Bác sĩ Wu nghi ngờ rằng nó bắt nguồn từ việc thương mại lông thú đang phát triển. Trong thời kỳ không có kháng sinh đặc hiệu và đầy nghi ngờ, bác sĩ trẻ tuổi này vẫn tỉnh táo, mạnh mẽ đưa ra một loạt các quyết định quan trọng.

Đầu tiên, ông đã thuyết phục giới chức Nga và Nhật ngừng toàn bộ chuyến tàu hỏa đến Cáp Nhĩ Tân vào năm 1911. Ngoài ra, giao thông ở vùng tây bắc Trung Quốc gần như bị phong tỏa. Mặc dù vậy, số ca tử vong vẫn tăng lên trong và sau kỳ nghỉ Tết âm lịch năm đó, khi các thi thể được phát hiện chất chồng trên tuyết, nơi chứa đựng mầm bệnh.

Nhận ra điều này, bác sĩ Wu đề xuất tập trung khoảng 3000 cái quan tài để tiến hành hỏa táng tập thể tại các cơ sở y tế. Biện pháp này đã chứng tỏ hiệu quả trong việc kiểm soát dịch bệnh. Đến ngày 31/3/1911, không ghi nhận thêm ca bệnh nào.

Các ghi chú của bác sĩ Wu Lien-teh về việc kiểm soát dịch bệnh vẫn được lưu giữ trong thư viện của Đại học Quốc gia Singapore.

Theo ông Paul Tambyah - Chủ tịch Hiệp hội Vi sinh và Bệnh nhiễm trùng Châu Á Thái Bình Dương, kiến thức và phương pháp kiểm soát dịch bệnh của bác sĩ Wu vẫn đáng tin cậy và có giá trị đến ngày nay. Mặc dù kinh nghiệm trong việc xử lý dịch bệnh đã được phát triển từ thời Trung Cổ ở cả châu Âu và châu Á, nhưng các ghi chú của bác sĩ Wu lại được biết đến với tính hệ thống, khoa học và dễ dàng tham khảo trong y học hiện đại.

Theo chuyên gia Tambyah, nếu bác sĩ Wu không đề xuất dừng các chuyến tàu hỏa qua châu Âu vào năm 1911, hậu quả có thể khó lường. Những chuyến tàu này thường vận chuyển người và hàng hóa đến Paris hay Berlin, kể cả lông thú từ con Marmota ở vùng tây bắc Trung Quốc.

Ông Tambyah cho biết nếu các tàu tiếp tục hoạt động, dịch bệnh sẽ lan rộng đến Paris hoặc Berlin chỉ trong vài ngày. 'Sự phát triển của giao thông toàn cầu [khi đó] sẽ tăng cường việc lây lan bệnh' - ông nhấn mạnh.

Rời khỏi Cáp Nhĩ Tân vào năm 1911 sau đại dịch, bác sĩ Wu Lien-teh được coi là 'người hùng chiến thắng tai họa', khi ấy ông mới 32 tuổi. Tháng 4/1911, ông tổ chức hội nghị quốc tế để chia sẻ kinh nghiệm với các nhà khoa học từ Anh, Pháp, Đức, Mỹ, Trung Quốc và nhiều nước khác. Năm 1935, bác sĩ Wu là người Malaysia đầu tiên được đề cử giải Nobel Y học.

Trong những năm sau đó, Wu Lien-teh vẫn được tôn trọng và mở một phòng khám uy tín tại Malaysia. Ông qua đời tại quê nhà Penang vào năm 1960. Tại Cáp Nhĩ Tân, một bảo tàng được xây dựng để tưởng nhớ vị bác sĩ tài năng và dũng cảm, người đã chiến thắng đại dịch cách đây 110 năm.