'Bạch tuộc' sa mạc: Sống hơn 3.000 năm, giữ bí mật trường sinh người mơ ước

Mặc dù sống trong điều kiện khô cằn và khắc nghiệt của sa mạc Namib với lượng mưa chỉ 9,9mm/năm, loài 'bạch tuộc' này vẫn có thể sống lâu đến hơn 3.000 năm.

Trong khi con người mong muốn tìm kiếm sự bất tử, đời sống của họ lại có hạn. Nhưng trong tự nhiên, có nhiều loài đã hiện thực hóa giấc mơ này, như cây bách lan, có thể sống đến 3.000 năm.

Loài cây Bách lan (Welwitschia mirabilis) được coi là một trong những loài thực vật sống lâu nhất trên Trái Đất, xuất hiện từ thời đại khủng long và có thể sống tới 3.000 năm.

'Bạch tuộc' sa mạc Namib là một loài cây kỳ lạ giữ bí mật về sự trường sinh bất lão mà con người mơ ước.

Cây bách lan, còn được gọi là 'bạch tuộc' sa mạc, có thể được coi là 'hóa thạch sống' vì khả năng sống lâu đến 3.000 năm.

Cây bách lan được gọi là 'bạch tuộc' sa mạc vì hình dáng lá của nó giống như những cái xúc tu của một con bạch tuộc khổng lồ trên cát.

Bách lan chỉ tồn tại trong sa mạc Namib và không có họ hàng. Bách lan là loài thực vật duy nhất trong bộ Welwitschiales, thuộc chi Welwitschia, họ Welwitschiaceae và bộ Welwitschiales theo phân loại thực vật hạt trần.

'Bạch tuộc' sa mạc là cây bách lan nổi tiếng.

Bách lan là loài cây lùn, bụi. Chiều cao trung bình của chúng từ 50 cm đến 180 cm, thích nghi với khí hậu nắng nóng và khắc nghiệt của sa mạc Namib với lượng mưa chỉ 9,9mm/năm.

Đặc điểm độc đáo của bách lan là chỉ có 2 lá, không bao giờ rụng, và lớn đến 30 cm rộng và 14 m dài. Lá thường bị xé thành nhiều dải dài do khí hậu khô cằn và sự bào mòn của cát.

Với hình dáng thấp và lá trải dài trên cát, bách lan thường được liên tưởng đến những chú 'bạch tuộc' trong đại dương.

Trên lá bách lan có lỗ thở giúp cho quá trình trao đổi không khí và thoát hơi nước dễ dàng hơn, đồng thời giữ ổn định nhiệt độ cho rễ dưới môi trường khắc nghiệt của sa mạc.

Bách lan chỉ sinh sống trong sa mạc Namib ở Nam Phi.

Lá của cây bách lan có khả năng điều chỉnh sắc tố. Ví dụ, khi trời nóng, lá sẽ có nhiều sắc tố đỏ để bảo vệ cây khỏi ánh nắng mặt trời. Khi nhiệt độ giảm hoặc có nhiều nước, lá cây sẽ trở nên xanh hơn để thực hiện quá trình quang hợp.

Cây bách lan có tính đa dạng giới tính. Có cây đực và cây cái, mỗi loại có khoang hạt và đầu tiết mật khác nhau. Ong bắp cày và bọ cánh cứng là những con vật thụ phấn chủ yếu giúp cây bách lan thụ phấn.

Ngoài vẻ ngoài đặc biệt, bách lan gây ngạc nhiên cho các nhà khoa học bởi khả năng sống lâu. Cây bách lan lâu đời nhất mà các nhà khoa học đã phát hiện đã sống đến 3.000 năm tuổi. Phát hiện này đã thúc đẩy các nghiên cứu để giải thích tại sao bách lan có thể sống lâu như vậy.

Giải mã bí mật 'trường sinh bất tử'

Sau nhiều nghiên cứu, các nhà khoa học từ đại học Queen Mary (Anh) đã khám phá ra rằng bí quyết trường tồn của cây bách lan nằm trong các gene của loài cây này. Nghiên cứu này được công bố trên tạp chí Nature Communications.

Báo Independent đã đưa tin về phát hiện này. Theo đó, gene là yếu tố quan trọng nhất giúp cho bách lan có sức sống và hình dáng đặc biệt.

Từ xa nhìn, cây bách lan trông giống như một con bạch tuộc khổng lồ đang bò trên sa mạc. (Ảnh: Baidu)

Họ cũng phát hiện rằng lá của bách lan không chỉ mọc từ đỉnh của thân cây. Nếu phần đỉnh này chết đi, lá của bách lan sẽ mọc ở những vị trí dễ tổn thương nhất của cây, là nơi để các tế bào mới phát triển.

Trưởng nhóm nghiên cứu, nhà di truyền thực vật học Andrew Leitch nói rằng: 'Loài bách lan có thể sống hàng nghìn năm là bởi chúng không bao giờ ngừng phát triển. Nếu chúng ngừng lại, chúng sẽ chết'. Một trong những mẫu vật đã cho thấy rằng cây bách lan mà họ thu thập được đã sống từ hơn 3.000 năm trước, tức từ thời kỳ sử dụng sắt đầu tiên.

Từ bộ gene của bách lan, các nhà nghiên cứu thấy rằng chúng đã từng sống trong môi trường khô cằn và nghèo dinh dưỡng. Điều này liên quan đến lịch sử sống của chúng.

Một cây bách lan chỉ có 2 lá. (Ảnh: Baidu)

Theo giáo sư Tao Wan, nhà thực vật học tại Vườn thực vật Fairy Lake (Trung Quốc), sa mạc Namib hình thành cách đây 86 triệu năm, khi khô hạn và hạn hán gia tăng, gene của loài cây bách lan đã gặp lỗi phân bào dẫn tới hiện tượng nhân đôi.

Phần lớn bộ gene của bách lan là các chuỗi ADN tự nhân đôi để giảm thiểu sự tiêu tốn năng lượng trong môi trường sống khắc nghiệt ở sa mạc Namib.

Các nhà nghiên cứu cũng xác định rằng gene của bách lan chủ yếu là chuỗi ADN tự nhân đôi 'rác'. Chúng được gọi là retrotransposon hay nhân tố chuyển vị ngược. Loại ADN này được sản sinh khi nhiệt độ của sa mạc Namib tăng cao, làm thay đổi gene của loài cây bách lan để tăng khả năng sống còn. Đây là một sự thích nghi của bách lan sau khoảng 1-2 triệu năm trước.

Bộ gene của cây bách lan đã tự tiến hóa để tăng cường khả năng sinh tồn của chúng.

Nhờ bộ gene này, bách lan có thể tăng cường quá trình trao đổi chất và tăng trưởng tế bào, giúp chúng trở thành loài cây 'trường sinh bất tử'.

Bài viết được tổng hợp từ nhiều nguồn như Insureandgo, Nparks, Nature...