Buzz
Câu 1
Điền từ vào chỗ trống:
phân tíchcái hayđánh giáhình thức
lời bìnhthuyết phụcđặc sắcnội dung
Viết bài nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm văn học là viết bài văn……người khác về cái……, cái………..(hoặc chưa hay, chưa đặc sắc) của…….và………..nghệ thuật (ngôn từ, kết cấu, nhân vật, chi tiết, hình ảnh, vần, nhịp,…) của tác phẩm. Trong khi phân tích, đánh giá, cần chỉ ra mối quan hệ giữa nội dung và hình thức nghệ thuật. Nếu………là thao tác xem xét, chỉ ra………., cái đặc sắc ở từng phương diện cụ thể về nội dung và hình thức thì……….là đưa ra những nhận xét,………….về giá trị của các phương diện ấy.
Phương pháp giải:
Dựa vào kiến thức đã học và ý nghĩa của từ để hoàn thành bài.
Lời giải chi tiết:
1. Thuyết phục
2. Hay
3. Đặc sắc
4. Nội dung
5. Hình thức
6. Phân tích
7. Đánh giá
8. Lời bình
Câu 2
Hãy xác định câu văn thể hiện sự phân tích và đánh giá của người viết trong đoạn sau:
Phương pháp giải:
Đọc kĩ đoạn văn, xác định các câu văn phân tích, đánh giá.
Lời giải chi tiết:
- Câu trên là một ảo giác về thời gian. Câu dưới là một thảng thốt trước không gian.
- Có một cái gì như một thoáng ngưng đọng trên chùm hoa kia, Hoa vẫn lặng lẽ ở đó từ năm ngoái, hau hoa mới hiện về từ trong kỉ niệm……….huyền hồ ấy.
- Chữ năm ngoái (gắn với hoa) vốn được Nguyễn Du sáng tạo từ chữ y cựu (y như cũ)………..hoài niệm bâng khuâng.
Câu 3
Đọc văn bản sau và trả lời các câu hỏi bên dưới:
a. Xác định phần mở bài, thân bài và kết bài của văn bản trên.
b. Trong phần thân bài, hãy tìm các luận điểm mà tác giả muốn trình bày.
c. Chọn một đoạn văn và chỉ ra các câu/đoạn văn thể hiện sự phân tích và ý kiến nhận xét, đánh giá của tác giả bài viết.
Phương pháp giải:
Đọc kĩ văn bản và chú ý yêu cầu của từng phần.
Lời giải chi tiết:
a. Mở bài: “Hoàng Lê nhất thống chí có nghĩa là ghi chéo……kéo theo cả sự sụp đổ của nhà Lê.”.
Thân bài: “Thông thường các cuộc chính biến……dưới ngòi bút của Lỗ Tấn sau này.”
Kết bài: “Đánh giá Hoàng Lê nhất thống chí là việc của một công trình khoa học khác……..giá trị vĩnh cửu của tác phẩm.”
b. Luận điểm 1: Cuộc nổi loạn của kiêu binh vừa mang tính ngẫu nhiên lại cũng vừa mang tính tất yếu.
Luận điểm 2: Kiêu binh nổi loạn là một cuộc chính biến kì lạ, đúng với nghĩa của chữ “loạn”.
Luận điểm 3: Khác với bút pháp truyện cổ tích, truyện Nôm,…nhân vật và hoàn cảnh được lí tưởng hoá, phân tuyến rạch ròi, Kiêu binh nổi loạn đã được ghi chép gần gũi với hiện thực.
Luận điểm 4: Kiêu binh nổi loạn là một màn bi hài kịch.
c.
Đoạn văn: “Khác với bút pháp truyện cổ tích, truyện Nôm,…thế tất khoogn thể làm được việc lớn”.
Các câu/đoạn văn thể hiện sự phân tích và ý kiến nhận xét, đánh giá của tác giả bài viết: Khác với bút pháp truyện cổ tích, truyện Nôm,…nhân vật và hoàn cảnh được lí tưởng hoá, phân tuyến rạch ròi, Kiêu binh nổi loạn đã được ghi chép gần gũi với hiện thực; Hoàng là nhân vật phản diện, thao túng….trong lương tâm; Đó là điều khả thủ trong nhân cách Quận Huy; Màn ra trận của Quân Huy cũng hào hùng và Huy đã chết một cách đàng hoàng đáng để cho người đời phải nể,…
Câu 4
Tìm ý và lập dàn ý cho bài phân tích, đánh giá tác phẩm Tự tình (bài 2) (Hồ Xuân Hương), từ đó viết bài phân tích, đánh giá tác phẩm nêu trên.
Phương pháp giải:
Dựa vào kiến thức đã học để phân tích, đánh giá tác phẩm.
Lời giải chi tiết:
*Tìm ý bằng cách trả lời các câu hỏi sau:
- Cái hay về nội dung của tác phẩm là gì?
+ Về đề tài
+ Về chủ đề
+ Về cảm hứng
- Hình thức nghệ thuật nào đặc sắc?
+ Hình ảnh thơ
+ Câu thơ
+ Biện pháp tu từ
+ Giọng điệu
- Tác dụng của yếu tố hình thức đó trong việc thể hiện nội dung và ý nghĩa của tác phẩm là gì?
*Dàn ý:
Mở bài: Giới thiệu tác giả, tác phẩm.
Thân bài:
- Giới thiệu về hoàn cảnh sáng tác, đặc điểm thể loại.
- Phân tích, đánh giá cái hay về nội dung của bài thơ.
- Phân tích nét đặc sắc, độc đáo, mới lạ,…của từng yếu tố hình thức nghệ thuật được lựa chọn và đánh giá tác dụng của chúng trong việc thể hiện nội dung của bài thơ,
Kết bài: Đánh giá chung về cái hay, cái đặc sắc của bài thơ. Mở rộng đánh giá giá trị của tác phẩm trong sự nghiệp thơ Hồ Xuân Hương,…
*Bài viết tham khảo:
Tham khảo bài viết sau:
Tự tình (bài 2)
Xuân Hương sáng tác một loạt ba bài Tự tình (Kể nỗi lòng)... Bài thứ nhất (Tự tình (bài 1)) lấy cảm hứng vào lúc đã có tiếng gà báo sáng (“Tiếng gà văng vẳng gáy trên bom”); bài thứ hai (Tự tình (bài 2)) lấy cảm hứng vào lúc đêm đã về khuya (“Đêm khuya văng vẳng trống canh dồn”). Đó là thời khắc của hạnh phúc lứa đôi, của sum họp vợ chồng, vì thế cũng là thời khắc người vợ lẽ hay người góa phụ cảm nhận được đầy đủ nhất, sâu sắc nhất, thấm thía nhất, cảnh cô đơn, nỗi bất hạnh của thân phận mình:
Đêm khuya văng vẳng trống canh dồn.
Đêm đã khuya mà nhà thơ vẫn tỉnh thức - vì không ngủ được hay không muốn ngủ? - ngồi lắng nghe tiếng trống cầm canh nơi một đồn ải nào vẳng lại, nhắc nhở một cách quái ác thời gian dường như cứ dồn đuổi nhau trôi đi, trôi đi một cách uổng phí và vô nghĩa lí trên thân phận trớ trêu của người đàn bà vẫn khao khát hạnh phúc mà phải chịu cảnh chăn đơn, gối chiếc,...
Trơ cái hồng nhan với nước non.
Chữ nghĩa của Xuân Hương bao giờ cũng trần trụi đến tàn nhẫn như thế.
Khi nhà thơ dùng đến hai chữ “hồng nhan” thì có nghĩa là ở người thiếu phụ xuân sắc vẫn còn, xuân tình chưa cạn, vậy mà cứ phải “trơ” ra đó, không kẻ đoái hoài. Có người hiểu chữ “trơ” theo nghĩa trơ lì, không còn cảm giác: “Đau thương, ê chề ngấm sâu dần, sâu dần vào xương cốt, biến con người thành vật vô tri”), Đây là cách hiểu chữ “trơ” trong thơ Bà Huyện Thanh Quan: “Đá vẫn trơ gan cùng tuế nguyệt”. Tôi cho rằng, hiểu thơ như thế là trái ngược với tư tưởng tác giả trong Tự tình (bài 2) này. Người đàn bà này, đúng là đã nếm trải nhiều bất hạnh, nhưng tâm hồn vẫn luôn luôn cháy bỏng, luôn luôn sôi sục, một tâm trạng bồn chồn không yên, thể hiện ở hai câu thực:
Chén rượu hương đưa say lại tỉnh,
Vầng trăng bóng xế khuyết chưa tròn.
Uống rượu để quên đời, nhưng không quên được: “say lại tỉnh”, khao khát sự thoả mãn mà ngó ra ngoài trời chỉ thấy đêm tàn, trăng khuyết.
Nhưng đây mới thực là tính cách và ngôn ngữ Xuân Hương:
Xiên ngang mặt đất, rêu từng đám,
Đâm toạc chân mây, đá mấy hòn.
Thế giới hình tượng của thơ Xuân Hương bao giờ cũng hoạt động mạnh mẽ và huyên náo như thế. Đó là không gian, thời gian trần tục, trần thế nên luôn luôn vận động, sôi sục, đối lập với không khí tĩnh lặng, phi thời gian của cổ thi (“Mõ thảm không khua mà cũng cốc / Chuông sầu chẳng đánh cớ sao om?”; “Lắt léo cành thông cơn gió thốc / Đầm đìa lá liễu giọt sương gieo”; “Gió giật sườn non khua lắc cắc / Sóng dồn mặt nước vỗ long bong”,... Ngay cả màu sắc trong thơ Xuân Hương nhiều khi cũng như muốn gào lên, muốn hét lên: “Cửa son đỏ loét tùm hum nóc / Hòn đá xanh rì lún phún rêu”; “Một trái trăng thu chín mõm mòm / Nảy vừng quế đỏ, đỏ lòm lom”,...).
Tuy nhiên, âm thanh hay màu sắc, dù sao tự nó cũng phát ra tiếng động hoặc hiện thành xanh, vàng, trắng, đỏ,... Nhà thơ chỉ cần phóng đại thật to, tô cho thật đậm để trở thành âm thanh, màu sắc độc đáo của Xuân Hương. Nhưng dưới ngòi bút của nữ sĩ họ Hồ, ngay cả những vật hoàn toàn tĩnh tại, hoàn toàn bất động cũng đột nhiên trở thành biết cựa quậy, biết vùng vẫy, biết phá phách: “Xiên ngang mặt đất rêu từng đám / Đâm toạc chân mây đá mấy hòn”. Thủ pháp đảo ngữ được sử dụng ở đây càng nhấn mạnh tính hoạt động mạnh mẽ, dữ dội của thế giới nghệ thuật Hồ Xuân Hương.Vậy là “cái tôi” đầy sức sống mà bị dồn nén của Xuân Hương từ những câu đề,qua hai câu thực, đến những câu luận, cứ nổi lên dần: lúc đầu là nỗi chán chường, ngán ngẩm “Trơ cái hồng nhan với nước non”, tiếp đó là tâm trạng bực dọc, bồn chồn, muốn say mà không say được, trong khi đêm thì tàn mà trăng vẫn khuyết:
“Chén rượu hương đưa say lại tỉnh / Vầng trăng bóng xế khuyết chưa tròn”. Cuối cùng là nỗi bức bối, niềm phẫn uất muốn vùng lên phá phách. Khát vọng sống của con người này, yêu cầu thực hiện triệt để tính cách, cá tính của người đàn bà đặc biệt này, chẳng những chế độ phong kiến không dung nổi, mà đến trời đất cũng trở nên chật hẹp. Không phải ngẫu nhiên mà Xuân Hương thường đặt nhân vật của mình đối diện với thiên nhiên rộng lớn, kề vai với vũ trụ mênh mông (“Thân em vừa trắng lại vừa tròn / Bảy nổi ba chìm với nước non”; “Gan nghĩa giải ra cùng nhật nguyệt /Khôi tình cọ mãi với non sông”; “Văng vẳng bên tai tiếng khóc chồng / Nín đi kẻo thẹn với non sông”; “Đêm khuya văng vẳng trống canh dồn / Trơ cái hồng nhan với nước non”,... Ấy là một con người có kích cỡ đặc biệt, không phải chỉ của bản thân mình hay của một gia đình, một làng, một xã, mà còn là của nhân dân, của đất nước, của tạo hoá, của vũ trụ. Có nghĩ như vậy, ta mới hiểu được vì sao Xuân Hương có thể tự đặt mình từ thế đứng rất cao với thái độ và giọng điệu hết sức kể cả khi đối thoại với đời, dù đó là những bậc hiền nhân quân tử, là thái thú Sầm Nghi Đống, là những đấng anh hùng (“Mát mặt anh hùng khi tắt gió”), thậm chí là vua, là chúa (“Chúa dấu, vua yêu một cái này” - Vịnh cái quạt).
Nhưng Xuân Hương, dù tư tưởng có thể đi trước thời đại, trong đời thực vẫn không thể vượt khỏi thân phận của mình. Vì thế, những hành vi phá phách, nổi loạn dù táo tợn thế nào cũng chỉ là những vùng vẫy trong giới hạn của ngôn từ mà thôi. Nhà thơ đành chấp nhận số phận của mình bằng một tiếng thở dài ngao ngán:
Ngán nỗi xuân đi xuân lại lại,
Mảnh tình san sẻ tí con con!
Nhưng Xuân Hương đích thực là nhà thơ của mùa xuân, tuổi trẻ và tình yêu của sự sống tươi ròng, của tinh thần lạc quan, yêu đời. Đó cũng chính là chất dân gian đậm đặc của hồn thơ này. Đọc thơ Xuân Hương, thấy có đủ cả buồn khổ, đắng cay, chán chường, căm uất, đủ cả oán thù, phẫn nộ, thậm chí muốn tung hê tất cả, phá phách tất cả,.... nhưng không bao giờ mất hết niềm tin ở cuộc đời, ở sự sống. Điều ấy có thể cảm nhận rất rõ ở thế giới nghệ thuật hết sức sống động của nữ sĩ, một thế giới không bao giờ hoàn toàn vắng lặng: nếu không có tiếng chuông chùa văng vẳng, tiếng mõ, tiếng trống cầm canh, thì cũng có tiếng “gà gáy trên bom”, tiếng “sóng dồn mặt nước”, tiếng “gió giật sườn non”, hay “cành thông gió thốc”... Và nếu lắng nghe còn thấy “Rúc rích thây cha con chuột nhắt / Vo ve mặc mẹ cái ong bầu”,... Một thế giới hình tượng sống động, luôn cựa quậy, luôn hoạt động: “Cỏ gà lún phún leo quanh mép / Cá diếc le te lách giữa dòng”; “Xiên ngang mặt đất rêu từng đám / Đâm toạc chân mây đá mấy hòn”; “Gan nghĩa giải ra cùng nhật nguyệt / Khối tình cọ mãi với non sông”,... Một thế giới đầy màu sắc trẻ trung, hồng hào, tươi tốt, chan chứa xuân sắc, xuân tình,... Tất cả đều được phát hiện và đánh giá theo một quan điểm mĩ học độc đáo của Xuân Hương: lấy vẻ đẹp thanh tân, khoẻ khoắn,... của người đàn bà giữa tuổi xuân làm chuẩn. Trong thế giới nghệ thuật ấy, tiếng khóc không hắn là tuyệt vọng và cái chết không hề muốn ngăn đường sự sống (Khóc Ông phủ Vĩnh Tường, Khóc Tổng Cóc,...).
Đúng là Tự tình (bài 2) đã kết thúc bằng một lời chua chát: “Ngán nỗi xuân đi xuân lại lại / Mảnh tình san sẻ tí con con”. Nhưng như thế là tuổi xuân chưa hết, tình xuân vẫn đây. Xưa thường có câu: “Chữ rằng, xuân bất tái lai”. Nhưng Xuân Hương lại nói “Xuân đi, xuân lại lại”, có nghĩa là người đàn bà vẫn còn có cái để chờ đợi, để ước ao, tuy rằng hạnh phúc mong đợi ấy chưa bao giờ được hưởng trọn vẹn: “Vầng trăng bóng xế khuyết chưa tròn”. Có một vấn đề rất nên đặt ra đối với thơ Hồ Xuân Hương nói chung: Vì sao tư tưởng dân gian gần như thuần chủng, nguyên chất ở Xuân Hương lại không được diễn đạt bằng các thể thơ dân gian như lục bát, song thất lục bát mà lại tự ép mình vào khuôn khổ thơ Đường, một thể thơ bác học ngoại nhập, luật lệ rất nghiêm minh? Lại một nét oái oăm, độc đáo của thơ Xuân Hương chăng? Nhưng ngẫm ra, thấy sự chọn lựa của nữ sĩ rất có lí, có thể nói là rất tự nhiên nữa.
Song thất lục bát là thể ngâm, hợp với lời trữ tình than thở. Lục bát thì mạnh về khả năng tự sự và thiên về diễn tả tình cảm thiết tha. Nhưng thơ Xuân Hương không chỉ có tình cảm mà còn có trí tuệ, có tư tưởng, đồng thời có nhu cầu tạo tính đa nghĩa trên mỗi dòng thơ, từ mỗi hình ảnh, mỗi ngôn từ: nghĩa hiển ngôn, nghĩa hàm ẩn, nghĩa trần trụi, nghĩa ỡm ờ, nghĩa từ vựng, nghĩa xã hội - tâm lí, nghĩa thanh, nghĩa tục,...
Muốn đạt được những yêu cầu ấy, Xuân Hương rất cần đến khả năng của thất ngôn bát cú, của cấu trúc chặt chẽ, của luật đối ngẫu và của tính hàm súc với khả năng dồn nén nhiều nghĩa và tạo ý ngoài lời (ý tại ngôn ngoại). Nhưng Xuân Hương, một mặt khai thác khả năng của thơ Đường, mặt khác lại cố tình xóa sạch, khước từ điển tích, điển cố, lối diễn đạt ước lệ cách điệu hoá, sự sử dụng màu sắc tao nhã, trừu tượng, thay vào đây là sự khai thác triệt để những ngôn từ thuần Việt và các thủ pháp nghệ thuật dân gian, đặc biệt là nghệ thuật trào phúng, hồn nhiên và táo tợn của ca dao, dân ca, của truyện tiếu lâm Trạng Quỳnh, Trạng Lợn,... Và trên cái văn bản Việt hoá và dân gian hoá đó, bao giờ cũng hằn lên cái dấu triện “Xuân Hương hoá” đầy cá tính độc đáo và mãnh liệt của “thiên tài kì nữ” họ Hồ.”.
Câu 5
Đề bài: Viết bài văn phân tích, đánh giá tác phẩm Lính đảo hát tình ca trên đảo (Trần Đăng Khoa).
Phương pháp tiếp cận:
Dựa vào kiến thức đã học để phân tích, đánh giá tác phẩm.
Lời giải chi tiết:
Tham khảo bài viết sau:
Lính đảo hát tình ca trên đảo
Tác phẩm của Trần Đăng Khoa với tên gọi Lính đảo hát tình ca trên đảo là một trong những bài thơ được đánh giá cao về nội dung và giá trị nghệ thuật. Tác phẩm này không chỉ mô tả cuộc sống của người lính trên các đảo xa xôi mà còn mang đậm tinh thần yêu nước, đoàn kết và bản lĩnh của những người lính biển. Melody của bài thơ được xây dựng qua các hình ảnh sống động, tưởng chừng như hóm hỉnh nhưng lại chứa đựng nhiều tâm trạng, cảm xúc sâu sắc về tình yêu, sự hy sinh và những giá trị cao đẹp của đời sống lính đảo.
Tác phẩm thể hiện sự đối mặt với thiên nhiên khắc nghiệt và gian khổ của cuộc sống trên đảo, nhưng cũng nổi bật là lòng kiên cường, dũng cảm và tinh thần đoàn kết của người lính. Qua từng dòng thơ, độc giả được đưa vào không khí của đảo xa, cảm nhận được những khó khăn, thách thức mà người lính phải đối mặt mỗi ngày. Tuy nhiên, trong cái khắc nghiệt đó, vẫn tồn tại những niềm vui, những nụ cười, những tình bạn và tình yêu vững bền, góp phần làm cho cuộc sống trở nên ý nghĩa và đáng sống.
Một trong những điểm đặc biệt của tác phẩm là cách tác giả sử dụng ngôn ngữ hài hước, lôi cuốn và sâu sắc. Những bức tranh thơ về cuộc sống trên đảo được vẽ nên qua những từ ngữ hình ảnh, sinh động, khiến độc giả không chỉ hiểu được mà còn cảm nhận được tất cả những gì tác giả muốn truyền đạt. Đồng thời, thông qua những câu thơ ngắn gọn, chắc chắn, tác giả đã thể hiện rõ tinh thần quyết tâm, kiên định và lòng yêu nước sâu sắc của người lính trên đảo.
Với Lính đảo hát tình ca trên đảo, Trần Đăng Khoa đã tạo ra một tác phẩm không chỉ đáng giá về mặt nghệ thuật mà còn là nguồn cảm hứng, sức mạnh tinh thần lớn lao cho hàng triệu người đọc, đặc biệt là các thế hệ trẻ, góp phần làm cho tình yêu đất nước trở nên sâu đậm và mãnh liệt hơn bao giờ hết.
