Buzz
Tuy nhiên, đó không phải là tất cả. Tiến sĩ Brian Little cho rằng, bản tính đặc trưng là yếu tố thứ ba góp phần định hình tính cách của bạn. Bản tính này được hình thành từ các công trình cá nhân - những việc bạn làm trong đời. Quan điểm này mở ra cho chúng ta cái nhìn rộng hơn về bản thân và những khả năng có thể đạt được trong cuộc sống.
Sau nửa thế kỷ nghiên cứu, Little trình bày những khám phá của mình một cách hài hước và nhẹ nhàng trong cuốn sách “Bạn thật sự là ai?” (“Who are you, really?”).
' Những “dự án cá nhân” thay đổi tính cách của chúng ta '
“Cuộc sống và tính đặc trưng của bạn không chỉ được hình thành từ những đặc điểm bẩm sinh và hoàn cảnh sống, mà chúng được sinh ra từ những khát vọng và cam kết, từ những ước mơ và mọi hoạt động hàng ngày của bạn”, tiến sĩ Brian Little nhận định. Ông gọi những điều đó là “dự án cá nhân” - một tập hợp các hành động có ý nghĩa đối với cá nhân thực hiện.
Các dự án cá nhân có thể rất bình thường hoặc quan trọng, đơn lẻ hoặc mang tính tập thể, diễn ra dưới dạng tương tác ngắn hoặc cam kết dài hạn. Đó có thể là việc dậy sớm chạy bộ hàng ngày, có một bài thuyết trình ấn tượng, vượt qua nỗi sợ xã hội, hoặc lớn lao hơn, trở thành một tiểu thuyết gia.
Điều truyền cảm hứng nhất trong quan điểm của Little nằm ở bốn chữ: khả năng thay đổi. Tiến sĩ Brian Little cho rằng, các dự án cá nhân này có thể là nguồn động lực mạnh, thúc đẩy một người thực hiện những hành động khác biệt hoàn toàn với tính cách thường ngày của mình. “Như thể chúng đã tái định hình lại toàn bộ tính cách của chúng ta”, ông nói trong “Bạn thật sự là ai?”.
Cụ thể, nếu chỉ nhìn nhận tính cách của mình từ góc độ di truyền hay ảnh hưởng xã hội, chúng ta sẽ thấy mình thụ động như một quân cờ, bị điều khiển bởi gen di truyền và hoàn cảnh sống. “Tôi chỉ phù hợp với loại công việc này”; “Tôi không có khả năng làm quản lý”; “Tôi khó kết nối với người khác vì từ nhỏ đã bị bỏ rơi”... Hẳn bạn đã nghe những phát biểu này rất nhiều lần, và có lẽ chính bạn cũng từng nói như vậy.
Trong khi đó, các dự án cá nhân lại tạo ra một bản tính thứ ba cho bạn - bản tính tự do - về tương lai, về những gì bạn có thể quyết định.
' Sử dụng dự án cá nhân để xây dựng phiên bản tương lai '
Mặc dù trở nên phổ biến từ một bài nói chuyện trên TED Talks năm 2016 (đã vượt qua 16 triệu lượt xem), quan điểm của Little không chỉ là lời nói. Ý tưởng này đã được hình thành sau khi ông phát hiện ra những thiếu sót của học thuyết về mô hình nhận thức cá nhân của nhà tâm lý học nổi tiếng George Kelly. Trong hơn 50 năm qua, Little đã nghiên cứu, phát triển, và đến nay, nhóm nghiên cứu của ông đã khảo sát các dự án cá nhân của hàng ngàn người.
Sau khi mô tả kỹ lưỡng về dự án cá nhân, trong phần còn lại của “Bạn thật sự là ai?”, Brian Little tập trung vào cách đánh giá, quản lý và thiết kế các dự án này. Ông nhấn mạnh ảnh hưởng của hai bản tính còn lại - bản tính sinh học và bản tính xã hội - trong việc chọn lựa dự án cá nhân để tạo ra bản tính thứ ba. Dường như bạn cần có một “điệu nhảy tinh tế” để cân bằng giữa con người bạn muốn trở thành và những bản tính đã có.
Ví dụ, Little cho rằng bạn có thể phát triển những khía cạnh mới của bản thân nếu chọn theo đuổi các dự án cá nhân mâu thuẫn với bản tính sinh học. Tuy nhiên, ông cũng không nhấn mạnh quá mức sức mạnh của dự án cá nhân khi lưu ý rằng, hành động ngược lại với bản tính bẩm sinh có thể làm bạn kiệt sức nhanh hơn bình thường.
Tương tự, dưới tác động của xã hội, tác giả khuyến khích bạn điều chỉnh các hoàn cảnh xung quanh để hỗ trợ tốt hơn cho các dự án cá nhân - như thay đổi công ty, nơi ở, cộng đồng. Ngược lại cũng đúng: Nỗ lực của bạn có thể ảnh hưởng ngược lại lên môi trường xung quanh, như làm thay đổi văn hoá, quy tắc, các tiêu chuẩn chung… của nó.
Brian Little rất tin tưởng vào việc mỗi người có nhiều bản tính - tức là có thể chuyển đổi qua nhiều tính cách khác nhau tùy theo tình huống và hoàn cảnh - là hoàn toàn bình thường. “Tôi nghĩ một số độc giả có thể đồng ý rằng quan điểm ‘luôn là chính mình’ đang hạn chế và ngăn cản sự phát triển của chúng ta”, ông viết, “Khi tự giới hạn mình trong một khuôn mẫu, bạn đang cản trở khả năng trở thành một điều gì đó to lớn hơn”. Little khích lệ độc giả mở lòng hơn với những trải nghiệm mới mẻ thay vì ràng buộc với những phẩm chất và cách hành xử ổn định.
Khi đến gần cuối cuốn sách, Brian Little dần dần dẫn người đọc đến một sứ mệnh lớn lao của các dự án cá nhân: khả năng một cá nhân kiểm soát cuộc sống và hạnh phúc của mình. “Bằng cách xem xét các dự án cốt lõi của bạn và cách duy trì chúng, bạn sẽ có sức mạnh để thay đổi quỹ đạo cuộc sống của mình”, tác giả viết. Little truyền động lực cho độc giả rằng hạnh phúc nằm trong tay của họ, chứ không chỉ do các yếu tố sinh học, hoàn cảnh sống hay ảnh hưởng của quá khứ.
Không hề khô khan và khó hiểu, “Bạn thật sự là ai?” khá hóm hỉnh và gần gũi. Ta cảm thấy như đang bước vào một lớp học về tâm lý học tính cách và “chạm trán” với một giáo sư dí dỏm, thú vị và đáng yêu. Little không đi sâu vào các phương pháp nghiên cứu mà đi thẳng vào những khám phá của mình, thường sử dụng các ví dụ, câu chuyện thú vị để minh họa.
Cuốn sách thích hợp cho những ai muốn hiểu về bản thân, đặc biệt là những người trẻ đang trải qua hành trình tìm kiếm bản ngã. Khi đóng cuốn sách mỏng này lại, có thể suy nghĩ của bạn về tính cách, công việc, mối quan hệ và tiềm năng của bản thân sẽ hoàn toàn thay đổi - và điều đó đương nhiên là tích cực và đầy cảm hứng hơn.
Về tác giả
Brian Little đã học tại Đại học British Columbia và nhận bằng Tiến sĩ từ Đại học California, Berkeley. Các nghiên cứu của ông tập trung vào lĩnh vực giao thoa giữa tính cách, tâm lý học ứng dụng và tâm lý học phát triển. Ông đã dạy tại Đại học Oxford, Carleton và Harvard, và đã nhận được nhiều giải thưởng về giảng dạy và nghiên cứu của mình. Từ năm 2010 đến nay, ông làm việc tại Đại học Cambridge.
