'Bạn là ai thực sự': 5 nhóm tính cách ảnh hưởng mạnh mẽ đến cuộc sống mỗi người

Để tôi giải thích: dù có hàng ngàn cách để phân loại con người theo các đặc điểm của họ, các nhà tâm lý học tính cách đã đồng ý rằng con người khác biệt ở năm phương diện cơ bản, gọi là Năm nhóm tính cách lớn. Những nhóm này ảnh hưởng sâu sắc đến cuộc đời mỗi người.

Năm nhóm tính cách lớn này bao gồm:

• Cởi mở đón nhận trải nghiệm (trái ngược với Bảo thủ)
• Tận tâm (trái ngược với Hời hợt)
• Hướng ngoại (trái ngược với Hướng nội)
• Dễ chịu (trái ngược với Khó chịu)
• Nhạy cảm thái quá (trái ngược với Ổn định)

Mỗi đặc điểm trong các nhóm này đều có nền tảng sinh học vững chắc. Các nhà khoa học thần kinh tính cách hiện đang xác định những cấu trúc và đường dẫn truyền thần kinh tạo ra các đặc điểm này. Vì các nhóm đặc điểm này xuất hiện ở hầu hết các quốc gia và nhóm ngôn ngữ, chúng có thể được coi là phổ quát. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là mọi người đều giống nhau, mà cho thấy rằng con người ở khắp nơi đều có thể phân biệt nhau qua các phương diện này. Không có ranh giới cố định giữa năm nhóm đặc điểm; mỗi cá nhân sở hữu cả năm đặc điểm ở mức độ khác nhau, hiếm ai nghiêng hẳn về một thái cực.

Tiếp theo, hãy cùng tìm hiểu từng nhóm đặc điểm.

Cởi mở đón nhận trải nghiệm

Người có mức độ cởi mở cao với trải nghiệm dễ bị thu hút bởi những chuyến phiêu lưu mới và luôn háo hức khám phá nhiều phương pháp khác nhau. Những người cởi mở thấp hơn thích các phương pháp đã được chứng minh là hiệu quả và thoải mái với câu nói “cách này đã được kiểm chứng”. Một nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu và Đánh giá Tính cách Berkeley cho thấy sự cởi mở là đặc điểm nổi bật của những người sáng tạo. Một nghiên cứu thú vị khác của người phát triển mô hình Năm nhóm tính cách lớn cho thấy những người thuộc nhóm cởi mở thường “nổi da gà” khi nghe nhạc hoặc tiếp xúc với nghệ thuật rung động lòng người.

Vậy bạn có thử liếm cùi chỏ của mình chưa? Nếu bạn thuộc nhóm người hào hứng đón nhận trải nghiệm mới, có lẽ bạn đã thử. Còn nếu bạn ít cởi mở hơn, có lẽ bạn chỉ tiếp tục đọc.

Tận tâm

Những người có mức độ tận tâm cao thường phù hợp với các định nghĩa truyền thống về thành công. Họ thường đạt thành tích cao hơn trong học vấn và sự nghiệp so với những người ít tận tâm. Tuy nhiên, sự thành công này thường xuất hiện trong các công việc đòi hỏi kỹ năng giải quyết vấn đề thông thường, trong khi người cởi mở có thể xuất sắc trong các lĩnh vực cần đến giải pháp sáng tạo. Người tận tâm cao rất đúng giờ và kiên trì, tập trung cao độ vào nhiệm vụ trước mắt. Tuy nhiên, sự tập trung này chỉ hiệu quả trong một số lĩnh vực nhất định. Ví dụ, nghiên cứu của Robert và Janice Hogan cho thấy các nghệ sĩ jazz tận tâm thường bị đánh giá thấp về khả năng biểu diễn do thiếu tính ngẫu hứng.

Người trưởng thành tận tâm thường tránh xa chất gây nghiện, không tham gia các hoạt động nguy hiểm và tuân thủ chế độ sống lành mạnh. Do đó, họ khỏe mạnh và sống thọ hơn những người ít tận tâm. Thiếu sự tận tâm đã được chứng minh là yếu tố dự đoán tình trạng chết trẻ quan trọng không kém gì bệnh tim. Người tận tâm cao cũng nỗ lực nhiều hơn trong công việc và gia đình, tăng thêm mức độ tận tâm của họ.

Những người tận tâm phản ứng thế nào khi nghe câu hỏi về việc liếm cùi chỏ? Khi yêu cầu làm việc này theo nhóm, họ thường không thử ngay mà ghi nhớ để làm thử ở nhà. Có lẽ họ thậm chí đã lên Google tìm kiếm “tự liếm cùi chỏ” để xem đó có thực sự là việc bất khả thi hay không.

Hướng ngoại

Người hướng ngoại rất nhạy bén với các phần thưởng tiềm năng trong môi trường. Họ nhanh chóng tìm kiếm sự kích thích tích cực để hoàn thành công việc hàng ngày hiệu quả. Đặc điểm này có nguồn gốc sinh học. Có bằng chứng cho thấy so với người hướng nội, người hướng ngoại thường đạt kết quả tốt hơn trong các hoạt động nhận thức liên quan đến phép đảo chữ hoặc trí nhớ ngắn hạn khi não họ được kích thích bởi caffeine. Ngược lại, họ sẽ làm tệ hơn nếu tiêu thụ chất có tác dụng xoa dịu thần kinh như rượu.

Người hướng ngoại thích âm nhạc ồn ào, sôi động và tràn đầy năng lượng. Với nhu cầu kích thích và tập trung vào phần thưởng hơn hình phạt, họ thường “đụng độ” với các cơ quan thẩm quyền như bị cảnh sát giao thông phạt hoặc bị cha mẹ, thầy cô phạt cấm túc khi còn nhỏ.

Một trong những tình huống kích thích nhất với người hướng ngoại là giao tiếp xã hội, và họ rất hào hứng tham gia các sự kiện này. Hoạt động xã hội kích thích nhất là liên quan đến tình dục, thực tế cho thấy người hướng ngoại có tần suất và trải nghiệm tình dục đa dạng hơn người hướng nội. Tuy nhiên, người hướng nội vẫn có thể tận hưởng một số hoạt động này dù tần suất thấp hơn, bởi họ ưu tiên chất lượng hơn số lượng. Sinh viên hướng nội của tôi cho biết điều này cũng đúng với chất lượng hoạt động tình dục của họ. Tôi ghi nhận nhưng chưa có dữ liệu xác thực.

Còn về chuyện liếm cùi chỏ, tôi tin rằng độc giả hướng ngoại sẽ thử liếm cùi chỏ của mình. Thậm chí có thể họ đã thử liếm cùi chỏ của người ngồi bên cạnh.

Dễ chịu

Những người có thang điểm dễ chịu cao thường phát huy tốt năng lực khi làm việc nhóm, được tin tưởng giao nhiệm vụ xóa bỏ mâu thuẫn và xây dựng mối quan hệ hợp tác. Họ rất tin người và thường bị coi là ngây thơ. Người dễ chịu thường xuất sắc trong các hoạt động hướng về con người, cần lòng cảm thông, tinh thần vị tha và sự nhiệt thành. Họ chú ý đến biểu cảm của người khác, tăng khả năng đồng cảm.

Người có mức độ dễ chịu thấp thường đa nghi và khó tin tưởng người khác. Họ có kiểu tương tác công kích, dễ gặp vấn đề sức khỏe, đặc biệt là tim mạch. Họ căng thẳng vì áp lực thời gian và cực kỳ tham vọng. Ngày nay, người ta nhận ra rằng không phải tham vọng mà chính tính cách khó chịu và thái độ thù địch mới là tác nhân gây ra bệnh tim mạch.

Vậy mức độ dễ chịu liên quan thế nào đến việc tự liếm cùi chỏ? Người dễ chịu thường dễ đồng tình và tham gia cuộc chơi. Ngược lại, người khó chịu có lẽ sẽ không tham gia và có thể đã ngừng đọc sách để đi mắng những đứa trẻ ồn ào nhà hàng xóm.

Nhạy cảm thái quá

Cụm từ 'nhạy cảm thái quá' thường khiến người nghe cảm thấy bị chê bai. Dù được đánh giá cao ở một số nơi (như New York), sự nhạy cảm thái quá thường không được xem là đặc điểm tích cực. Những người có điểm cao trong thang điểm này dễ rơi vào trạng thái lo lắng, u uất và dễ tổn thương. Điều này không có nghĩa là họ bị trầm cảm hay lo âu; họ chỉ có nhiều cảm xúc tiêu cực và dễ bị ảnh hưởng. Trong khi người hướng ngoại tìm kiếm phần thưởng, người nhạy cảm thái quá rất nhạy với các loại hình phạt. Không ngạc nhiên khi nhóm hướng ngoại ổn định thường dễ hạnh phúc nhất và nhóm hướng nội nhạy cảm là ít tận hưởng cuộc sống nhất.

Sự nhạy cảm thái quá có ưu điểm gì không? Ở một số khía cạnh, những người này giống như chim hoàng yến trong hầm mỏ, có khả năng phát hiện những thay đổi mà người khác không nhận ra, như thay đổi trong môi trường, xáo trộn trong thói quen sinh hoạt và các nguy hiểm tiềm ẩn. Sự nhạy cảm không mang lại cuộc sống thoải mái, nhưng nhà văn, nghệ sĩ và những người nhìn đời sắc sảo thường nhạy cảm thái quá.

Trong lịch sử tiến hóa của con người, nhóm hướng ngoại ổn định có lẽ là những người đầu tiên phát hiện con mồi, và tổ tiên chúng ta hưởng lợi từ những gì họ bắt được. Tuy nhiên, để sinh tồn, chúng ta cũng cần những người hướng nội nhạy cảm phát hiện thú dữ, giúp tổ tiên giảm nguy cơ bị săn lùng và ăn thịt.

Nếu thuộc nhóm nhạy cảm thái quá, có lẽ bạn đã trăn trở về việc tự liếm cùi chỏ trong thời gian dài và lo lắng về khả năng vượt qua thử thách nhỏ này. Nhưng tôi hy vọng dự đoán của tôi là sai. Sự nhạy cảm thường bị đánh giá thấp. Từ góc độ tiến hóa, loài người thật sự nợ bạn rất nhiều.

Vậy ý nghĩa của việc biết mình thuộc nhóm tính cách nào là gì? Đã có bằng chứng cho thấy mỗi đặc điểm trong Năm nhóm tính cách lớn đều có cơ sở di truyền. Những đặc điểm này tạo thành bản tính sinh học của chúng ta. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là bản tính sinh học và gien di truyền là yếu tố duy nhất quyết định hướng đi của cuộc đời.