Buzz
Bàn tay không thấy (tiếng Anh: invisible hand) là một phép ẩn dụ, một tư tưởng kinh tế được nhà kinh tế học Adam Smith giới thiệu vào năm 1776. Trong tác phẩm nổi tiếng 'Bàn về tài sản quốc gia' (Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations) cùng với những bài viết khác, Smith đã khẳng định rằng, trong nền kinh tế thị trường tự do, mỗi cá nhân theo đuổi lợi ích và mối quan tâm riêng của mình, và những hành động của các cá nhân này lại thường thúc đẩy và củng cố lợi ích cho cả cộng đồng thông qua một 'bàn tay không thấy'. Ông lập luận rằng, việc mỗi cá nhân muốn thu được lợi ích tối đa cho mình sẽ đồng thời làm gia tăng lợi ích của toàn xã hội, giống như việc cộng tất cả lợi ích của từng cá nhân lại với nhau.
Smith chỉ nhắc đến thuật ngữ 'bàn tay không thấy' ba lần trong ba tác phẩm của mình. Tuy nhiên, thuật ngữ này đã được phổ biến rộng rãi và trở thành một lý thuyết kinh tế được công nhận.
Nội dung
Adam Smith cho rằng 'Bàn tay vô hình' ám chỉ rằng: Trong nền kinh tế thị trường, các cá nhân tham gia đều có mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận cho chính mình. Mọi người đều mong muốn điều này, nên vô tình đã thúc đẩy sự phát triển và củng cố lợi ích cho cả cộng đồng. Ông cho rằng, chính quyền các quốc gia không cần can thiệp vào hoạt động của cá nhân và doanh nghiệp, mà nên để họ tự do kinh doanh; ông kết luận: 'Sự giàu có của mỗi quốc gia không đến từ những quy định nghiêm ngặt của nhà nước, mà từ tự do trong kinh doanh' - Tư tưởng này đã chi phối trong suốt thế kỷ XIX.
Theo lý luận này, hành động của từng cá nhân trong xã hội chủ yếu nhằm bảo vệ lợi ích riêng; thường thì không có ý định củng cố lợi ích chung và cũng không nhận thức được mức độ củng cố lợi ích đó. Tuy nhiên, khi đó, hệ thống thị trường và cơ chế giá cả sẽ hoạt động một cách tự nhiên vì lợi ích của tất cả mọi người, như thể có một bàn tay vô hình với ý tốt điều khiển toàn bộ quá trình xã hội, và sự điều khiển tự phát này thậm chí còn hiệu quả hơn cả khi có ý định thực hiện.
Một ví dụ dễ nhận thấy về 'bàn tay vô hình' trong quy luật cung cầu của thị trường là việc kiểm soát giá cả hàng hóa. Khi giá cả không được tự do xác định theo quy luật cung cầu hoặc bị hạn chế thực hiện ở mức 'arm's length' (thuận mua vừa bán), sẽ tự hình thành một thị trường ngầm, thường được gọi là thị trường 'chợ đen', vượt ra ngoài sự kiểm soát của bất kỳ cơ quan nào.
Thuyết của Smith phản bác tư tưởng của chủ nghĩa trọng thương (yêu cầu sự can thiệp của nhà nước vào kinh tế), thuyết này nhấn mạnh việc tự do kinh doanh và cạnh tranh, phù hợp với chủ nghĩa tư bản trong một thời gian dài. Tuy nhiên, theo thời gian, khi nền kinh tế các nước trở nên phức tạp hơn, học thuyết của Adam Smith đã bộc lộ những điểm lạc hậu và bất hợp lý. Đặc biệt, cuộc Đại khủng hoảng kinh tế ở Mỹ và Tây Âu giai đoạn 1929-1933 đã cho thấy cơ chế tự điều chỉnh của thị trường tự do đôi khi phản tác dụng, dẫn đến đầu cơ, bong bóng tài chính và khủng hoảng kinh tế theo chu kỳ.
Hiện nay, người ta vẫn cần đến nhà nước như 'bàn tay hữu hình' thông qua luật pháp, thuế và các chính sách kinh tế để điều chỉnh nền kinh tế xã hội, kết hợp với cơ chế tự điều chỉnh theo thuyết bàn tay vô hình nhằm thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước.
Ý nghĩa
- Tôn trọng các quy luật kinh tế khách quan;
- Thể hiện sự tôn trọng đối với tư tưởng tự do kinh tế (bao gồm tự do kinh doanh, tự do sản xuất, tự do cạnh tranh, và thị trường tự do...);
- Để khắc phục những hạn chế của học thuyết, Nhà nước cần tham gia vào việc điều tiết nền kinh tế ở cấp độ vĩ mô.
- Chính sách laissez-faire
- Thị trường tự do
- Chủ nghĩa khách quan
- Chủ nghĩa tư bản
Liên kết ngoài
- The Theory of Moral Sentiments (toàn văn) Lưu trữ 2007-09-27 tại Wayback Machine
- The Wealth of Nations (toàn văn) hoặc
- The History of Astronomy, trong Essays on Philosophical Subjects (toàn văn) Lưu trữ 2005-12-22 tại Wayback Machine
- I, Pencil (toàn văn)
- The National Gain (toàn văn) Lưu trữ 2005-12-01 tại Wayback Machine
- 'Is the Invisible Hand Un-Smithian?' bài viết của N. Emrah AydınonatPDF (70.7 KiB)
