Băng tan trên núi Na Uy để lộ một đôi giày có tuổi đời 1.500 năm, ẩn chứa bí mật thời trang cổ xưa

Mặc dù không phải là của Lọ Lem, đôi giày này vẫn là điểm khởi đầu cho một câu chuyện đáng kể.

Nếu bạn đi leo núi vào năm 2022 và mất một đôi giày, sẽ không ai quan tâm đến sự mất mát đó của bạn. Nhưng nếu bạn là một người leo núi và mất một đôi giày vào năm 200 Sau Công Nguyên, điều đó sẽ thu hút sự chú ý đặc biệt của các nhà khoa học sống trong thế kỷ 21.

Trong một nghiên cứu mới thuộc dự án Bí mật của băng, các nhà khảo cổ học Na Uy đã phát hiện một đôi giày có niên đại hơn 1.500 năm trên Horse Ice Patch, một con đèo nằm ở độ cao 2.000 m so với mực nước biển ở phía tây nước này.

Chiếc giày được bảo quản hoàn toàn trong băng, nhưng mùa hè ấm áp bất thường năm 2019 khiến lớp băng tan chảy, tiết lộ ra một kho tàng vượt thời gian. Mất 3 năm để các nhà khảo cổ khôi phục và khám phá ra những bí mật mà nó giấu kín.

Lars Holger Pilø, đồng giám đốc dự án Bí mật của băng, cho biết những gì họ biết từ đôi giày này đã được công bố trong một tài liệu nội bộ, không được xuất bản. 'Hơn nữa, nó được viết bằng tiếng Na Uy', ông nhấn mạnh.

Tuy nhiên, trong cuộc phỏng vấn với Arstechnica, Pilø đã chia sẻ những phát hiện đó với người hâm mộ khoa học. Dù không phải của Lọ Lem, nhưng đôi giày này vẫn là điểm khởi đầu cho một câu chuyện đáng để kể lại.

Chiếc giày này là một loại giày thời trang chính thống của thời La Mã

Thực tế, đôi giày này không phải là điều bạn thường thấy trên núi tuyết. Nó giống như một đôi dép sandal hơn là một đôi ủng dành cho việc đi bộ đường dài. Có các đường cắt và phần dây hở để tiếp xúc với da chân. Ở phía đông nam của Đế chế La Mã, nó sẽ là một chiếc giày thời trang đích thực.

Vegard Vike, một nhà bảo tồn tại Bảo tàng Văn hóa và Lịch sử Oslo, xác nhận rằng đây là loại giày phổ biến tại các thành phố La Mã trong thời kỳ 400-500 sau Công nguyên - thời kỳ này còn được gọi là Thời đại Sắt ở Châu Âu.

'Sự tương đồng giữa chiếc giày này và giày dép La Mã là điều đáng chú ý', Pilø nói. 'Nó cho thấy những người sống ở những vùng núi xa xôi này vẫn có mối liên kết với lục địa. Các hàng hóa nhập khẩu từ La Mã đã được tìm thấy ở Nam Na Uy (đặc biệt là vũ khí), nhưng chiếc giày này cho thấy rằng cả văn hóa thời trang cũng đã đến đây'.

Đèo Horse Ice Patch thực sự là một vị trí hoang dã xa xôi, nhiều cả khi Đế chế La Mã đang mở rộng mạnh mẽ. Tuy nhiên, Pilø và đồng nghiệp vẫn phát hiện được ảnh hưởng của La Mã tại đó.

Bên cạnh chiếc giày, họ còn tìm thấy nhiều món đồ khác bị mất hoặc bị bỏ lại, tiết lộ một trong những con đường mòn mà thương nhân và nông dân đã sử dụng để vượt qua những ngọn đèo tuyết khắc nghiệt. Họ sử dụng chúng để đi đến thị trường hoặc chăn thả gia súc trên cánh đồng theo mùa.

Ngày nay, nếu bạn nhìn quanh Horse Ice Patch, bạn sẽ gần như không thể nhận ra những con đường mòn trung cổ đã từng tồn tại ở đó. Chỉ có các hiện vật mới tiết lộ cho các nhà khảo cổ thấy những con đường mà người ta đã đi trong quá khứ.

Gần vị trí chiếc giày thời kỳ đồ sắt được phát hiện, dọc theo những con đường trong và xung quanh đèo Horse Ice Patch, Pilø và đồng nghiệp đã tìm thấy một mũi tên cổ từ 2.000 năm trước được làm từ nhung tuần lộc.

Họ cũng khám phá ra những bãi phân ngựa có tuổi đời từ thời kỳ Viking (từ khoảng 800 đến 1100 sau Công nguyên). Ngoài ra, họ còn tìm thấy móng ngựa và xương chân ngựa từ cuối thời Trung cổ. Rõ ràng, đèo Horse Ice Patch từng có một con đường mòn đã được sử dụng trong hàng thế kỷ.

Pilø chia sẻ với Ars: 'Những con đèo cao này không còn được sử dụng từ giữa thế kỷ 19, chủ yếu là do dưới chân chúng đã được mở ra những con đường tốt hơn'.

Trước đây, con đường qua đèo Horse Ice Patch là con đường duy nhất mà nông dân ở thung lũng Skjåk có thể đi đến thị trấn cảng ở Sognefjord, vịnh hẹp nhất và sâu nhất của Na Uy.

Những con đường hẹp này buộc người đi phải đi bộ, thậm chí nếu có ngựa cũng phải dắt bộ; địa hình quá gồ ghề và dốc để cho xe có thể đi qua, không thể sử dụng xe trượt tuyết hoặc xe đẩy.

Bí mật của băng

Pilø và nhóm nghiên cứu của ông tại dự án Bí mật của Băng đã dành 15 năm để khám phá mạng lưới các con đường cổ qua núi ở Na Uy. Họ đã phát hiện hàng trăm cột đá mà dân địa phương xưa xây dựng để đánh dấu và nghỉ chân trên con đường.

Tuy nhiên, nhiều ngôi nhà cổ và trung cổ đã biến mất theo thời gian. Các con đường cũng bị lãng quên và dần trở nên gồ ghề vì thiên nhiên bồi đắp. Việc nhận biết được chúng trở nên khó khăn.

Phần lớn thời gian, Pilø và đồng nghiệp phải tìm kiếm dấu vết của các con đường bằng cách tìm những vật phẩm bị bỏ lại trên đó bởi du khách cổ đại. Những vật phẩm đa dạng bao gồm cả những đôi giày, một số trong số đó có niên đại 3.000 năm từ thời kỳ đồ đồng.

Pilø cho biết, hầu hết các đôi giày, bao gồm cả những chiếc mới được tìm thấy ở đèo Horse Ice Patch từ thời La Mã, đã bị mòn trong chuyến đi và bị vứt bỏ. Rõ ràng, trong những cuộc vượt đèo thời trung cổ, con người phải mang theo nhiều đôi giày.

Khi một đôi giày hỏng, người ta thường vứt bỏ chúng ngay lập tức. Nói cách khác, ngay cả ở một con đèo hẻo lánh như mép sông băng, con người vẫn vứt rác hàng thế kỷ.

Nhưng ít nhất ở đây, rác đã trở thành một bằng chứng quý giá cho các nhà khảo cổ sau hàng thế kỷ.

'Nếu bạn phát hiện ra một khu vực hoang vu rộng lớn không có dấu vết của con người, nhưng sau đó bạn nhận ra rằng nó thực sự ẩn chứa rất nhiều điều bí ẩn', Espen Finstad, một trong các đồng giám đốc của dự án Secrets of the Ice, chia sẻ. 'Những vật phẩm đó (rác) mang đến cho cảnh quan một câu chuyện hoàn toàn mới, tạo ra một bối cảnh, không chỉ là một vật thể được tìm thấy trong tuyết'.

Từ nông trại đến vịnh hẹp

Từ các khu định cư nông thôn ở thung lũng nội địa Skjåk ở Na Uy, một con đường uốn lượn dẫn từ phía nam lên đến đèo Horse Ice Patch. Người đi theo con đường này phải vượt qua những địa hình đá dốc từ đáy thung lũng lên tới đỉnh núi ở độ cao 2.000 m so với mực nước biển.

Đèo gió lạnh và thường xuyên bị phủ bởi tuyết. Ở đỉnh đèo, có một ngã ba. Một trong hai con đường dẫn về phía tây, đi qua các ngọn núi khác trước khi đi xuống vịnh Sognefjord ở bờ biển.

Dọc theo tuyến đường phía tây này, Pilø và các đồng nghiệp của ông đã tìm thấy nền đá của một hầm trú ẩn được người xưa sử dụng để tránh gió tuyết. Hầm được lót bằng thanh gỗ chắc chắn để chống lại cả bão tuyết.

Pilø giải thích: 'Tại vịnh hẹp, những du khách từ vùng Innlandet có thể mua muối, lúa mạch và cá khô để đổi lấy các sản phẩm như da hươu tuần lộc và các sản phẩm nông sản như bơ'.

Trên đường đi thứ hai ra khỏi đèo Horse Ice Patch dẫn về phía đông là nơi của một trang trại mùa hè gọi là Neto. Trên con đường này, tất cả các đồ vật đã được tìm thấy cho đến nay đều có niên đại từ cuối thời Trung cổ hoặc đầu thời Phục hưng — không sớm hơn.

Những phát hiện này cho thấy rằng, có lẽ tuyến đường về phía đông không được sử dụng trước khi Trang trại Mùa hè Neto được thiết lập vào thế kỷ 16. Vào thời điểm đó, hầu hết nông dân chỉ xây dựng một trang trại 'chính' tại một địa điểm như Skjåk.

Pilø chia sẻ với Ars: 'Ý tưởng cơ bản là dùng gia súc đưa lên đồng cỏ trên núi vào mùa hè để thu thập cỏ làm thức ăn cho gia súc trong mùa đông. Ở các trang trại mùa hè, chúng tôi đã tìm thấy loại thức ăn cho gia súc là lá cây tan ra từ tuyết, cả ở Lendbreen Ice Patch và Horse Ice Patch'.

Những đôi giày bị vứt

Quay lại với đôi giày mới được phát hiện, rõ ràng chúng quá lạc loài trên một con đèo khắc nghiệt, cao 2.000 m so với mực nước biển và luôn lạnh lẽo quanh năm.

Tuy nhiên, Pilø lưu ý rằng chúng ta không nên kết luận quá sớm. Ông cho biết đôi giày được làm từ da bò, và trong quá khứ đó là loại da bò còn có lông. Lông có thể giữ ấm và chống thấm cho người đi, còn da bò đã qua xử lý có thể tăng cường độ bám trên bề mặt tuyết.

Pilø và các đồng nghiệp của ông phát hiện ra những đôi giày cổ hơn nhiều, ví dụ như đôi giày có niên đại 3.300 năm tại một địa điểm khác ở Na Uy. Những chiếc giày này cũng có lớp lông bên ngoài, và người sử dụng trước đây đã độn thêm cỏ khô vào bên trong để giữ ấm.

Các nhà khảo cổ cũng từng phát hiện một xác ướp 5.300 năm tuổi trên dãy Alps ở Ý. Đây là một thợ săn được biết đến với tên Ötzi, và anh ta cũng đã sử dụng một đôi giày với lớp lông bên trong. Pilø và các đồng nghiệp của ông đã tìm thấy mảnh vải dệt thoi gần chiếc giày bị bỏ lại, cho nên họ nghĩ rằng có thể người sử dụng đã độn vải vào lớp da bò để giữ ấm.

'Dĩ nhiên, những đôi giày như vậy không thể so sánh được với những đôi ủng đi bộ đường dài hiện đại, nhưng chúng vẫn đủ chức năng và đã được sử dụng trong hàng nghìn năm', Pilø chia sẻ với Ars.

Và nếu bạn muốn biết chủ nhân của chiếc giày là ai, tiếc thay nó không thuộc về một nàng công chúa. Kích thước của chiếc giày tìm thấy tương đương với size 43 nam Châu Âu, vì vậy có lẽ nó thuộc về một người đàn ông mạnh mẽ.

Tham khảo Arstechnica