Bảy ngày khám phá thế giới nghệ thuật

Cuốn sách 'Bảy ngày khám phá thế giới nghệ thuật' sẽ ra mắt vào ngày 7/1 và là một trong những tác phẩm nghệ thuật hàng đầu được New York Times đánh giá. Sách mang đến cho bạn đọc cơ hội thăm thú vào thế giới nghệ thuật đương đại một cách độc đáo. Tác phẩm đã được dịch bởi Nguyễn Như Huy và được phát hành bởi Đông A Books, hiện đã có mặt tại các cửa hàng sách trên toàn quốc.

Nhiều người nghệ sĩ và công chúng ở Việt Nam thường hiểu sai khi tiếp cận nghệ thuật đương đại, cho rằng mối quan hệ tạo ra giá trị cho tác phẩm chỉ xoay quanh nghệ sĩ, tác phẩm và nhà phê bình. Tuy nhiên, trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay, các mối quan hệ này đã trở nên đa dạng và phức tạp hơn, không chỉ giới hạn trong lĩnh vực nghệ thuật mà còn liên quan đến kinh tế và truyền thông.

Ví dụ cụ thể như sau. Trong thời của Van Gogh, Matisse, Picasso, một hoạ sĩ có thể chỉ là người thông thạo văn hoá cấp 2 và thậm chí không biết phân biệt giữa Trung Hoa và Maroque. Nhưng ở thời điểm hiện tại, một nghệ sĩ có thể là người có bằng thạc sĩ nghệ thuật, hiểu biết về triết học, đi du lịch khắp thế giới và có khả năng phân biệt giữa các loại mì và món ăn đặc trưng của nhiều quốc gia. Cũng không quá bất ngờ khi nghệ sĩ này tham gia các triển lãm lớn và có khả năng viết các bài tiểu luận sâu sắc về nghệ thuật và văn hoá.

Sự thay đổi sâu sắc về cả số lượng và chất lượng trong thế giới nghệ thuật không phải là điều tự nhiên. Điều này là một quá trình từ nhận thức, cơ sở hạ tầng và cuối cùng là giá trị và giá cả của nghệ thuật. Khi tự sát giữa cánh đồng lúa mì, có lẽ Van Gogh không bao giờ tưởng tượng rằng một ngày nào đó, một nghệ sĩ sẽ được vinh danh trên truyền hình như một ngôi sao Hollywood nhận giải Oscar, hoặc một ngày nào đó, một nghệ sĩ sẽ đại diện cho nghệ thuật của một quốc gia để triển lãm trong một sự kiện thu hút hàng triệu người trên toàn thế giới.

Cùng với sự biến đổi cấu trúc kinh tế chính trị xã hội toàn cầu, (kết thúc thời kỳ chiến tranh lạnh, sự thống nhất châu Âu về chính trị và kinh tế, sự xuất hiện của các lực lượng văn hóa mới như Trung Quốc, hoặc Trung Đông, v.v.) kèm theo sự thay đổi trong công nghệ truyền thông đại chúng được phổ biến và sử dụng rộng rãi hơn (Facebook, Google, Vimeo, Youtube v.v.), và cùng với sự thay đổi trong phương tiện di chuyển và, theo đó, khả năng du lịch toàn cầu, mở rộng và thuận tiện hơn cho mọi người, - nghệ thuật, cả ở khía cạnh sáng tạo và khía cạnh tiếp nhận, đã trở thành một thực hành kết hợp phức tạp và khó hiểu hơn bao giờ hết.

Nói nó trở thành kết hợp vì hiện nay, người nghệ sĩ không chỉ là một người săn lùng vẻ đẹp theo cách đơn giản, mà còn là một tổ hợp của một kỹ sư, một chuyên gia công nghệ, một nhà truyền thông hiểu rõ mối quan hệ giữa việc xây dựng hình ảnh cá nhân và thành công nghề nghiệp, một doanh nhân, một chủ doanh nghiệp biết cách tận dụng tối đa các nguồn lực nhân sự và tài chính để đạt được hiệu suất kinh tế tốt nhất.

Nói nó trở thành kết hợp vì hiện nay tác phẩm nghệ thuật không còn là một vật thể hình ảnh đơn thuần mà đã trở thành, về mặt nội dung, một loại “bảo tàng” của các vấn đề xã hội, văn hóa, chính trị thậm chí là trái ngược, và về mặt kỹ thuật, là sự kết hợp của mọi khả năng từ công nghệ truyền thông ảo đến công nghệ chính xác trong ngành công nghiệp vũ trụ. Điều này có nghĩa là, hiện nay công nghệ có khả năng tạo ra tác phẩm để đáp ứng những trí tưởng tượng phi thường nhất của nghệ sĩ.

và các thứ khác, và những thứ tương tự.

Nếu xem xét tất cả các yếu tố đã nêu, ta sẽ nhận thấy rằng, nếu vẫn tiếp tục giữ thái độ ngây thơ khi đối mặt với nghệ thuật đương đại, cả trong việc sáng tạo và tiếp nhận, tức là coi nghệ thuật đương đại như một lãnh vực chuyên biệt và riêng biệt, thì với công chúng Việt Nam, việc tham gia vào cuộc trò chuyện sâu sắc về nghệ thuật đương đại sẽ trở nên khó khăn hơn, bởi giờ đây nó đã trở thành một phần của cuộc sống hàng ngày hơn bao giờ hết, trong khi với các nghệ sĩ Việt Nam, đặc biệt là những nghệ sĩ trẻ và ở địa phương, việc hòa mình vào không gian nghệ thuật đương đại một cách tích cực và sau đó đạt được thành công sẽ trở nên khó khăn hơn, khi mà không gian này hiện nay đã trở thành toàn cầu hóa hơn.

Cuốn sách Bảy ngày trong thế giới nghệ thuật của Sarah Thornton là một nỗ lực giúp độc giả - trong đó có cả các nghệ sĩ - hiểu sâu hơn về nghệ thuật đương đại, không chỉ như một lãnh vực chuyên biệt và cô lập mà như một “bảo tàng” của các mối quan hệ phức tạp, được tác giả gọi là “thế giới nghệ thuật”. Đối với Sarah, “thế giới nghệ thuật” không phải là một hệ thống hoạt động mạch lạc mà là một tập hợp của các nhóm văn hoá đặc biệt với các định nghĩa khác nhau về nghệ thuật, luôn đối lập với nhau, nhưng không thể tồn tại mà thiếu điều kiện kia.

Cuốn sách này, như tác giả mô tả, là một nghiên cứu thực địa nhân học, tức là một bản ghi chép/khảo sát và nghiên cứu trực tiếp tại thực tế của thế giới nghệ thuật đương đại toàn cầu, từ Anh sang Mỹ và đến Venice. Thông qua việc tổ chức nghiên cứu này theo bố cục bảy chương/bảy ngày (một ẩn dụ về bảy ngày làm nên thế giới của Chúa Trời trong Kinh Thánh?), nghiên cứu đã mang lại cho độc giả một trải nghiệm giống như “thực tế ảo”, giúp họ cảm thấy như thể họ đang tham gia vào thế giới nghệ thuật cùng tác giả, bất kể họ ở đâu trên thế giới. Trải qua bảy chương của cuốn sách, mỗi chương khảo sát một phần của thế giới nghệ thuật, từ nhà đấu giá, trường nghệ thuật, tạp chí nghệ thuật, xưởng nghệ sĩ, triển lãm hàng năm, hội chợ nghệ thuật, đến giải thưởng nghệ thuật, giúp độc giả như đang trực tiếp giao tiếp, phỏng vấn và trải nghiệm các sự kiện và nhân vật trong lĩnh vực nghệ thuật, những người và sự kiện mà nếu không có sự trung gian của Sarah Thornton, chúng ta sẽ không bao giờ có cơ hội biết đến, chưa kể đến việc tham gia chung với họ trong những bước phát triển quan trọng của sự nghiệp nghệ thuật của họ.

Tuy nhiên, cũng cần nhớ, như một câu hỏi trong phần hậu từ gửi đến tác giả. Sau khi hoàn thành nghiên cứu này, liệu tôi còn tin vào nghệ thuật không? Tác giả đã trả lời 'có'. Việc hiểu cơ chế hoạt động của thế giới nghệ thuật, cũng như hiểu động lực của các thành phần tồn tại trong thế giới đó không hề làm mất đi niềm tin vào tác phẩm nghệ thuật, tức là niềm tin vào sức mạnh tạo ra tư duy, gợi ý và mở ra đối thoại. Thực ra, việc hiểu rõ cơ chế bên trong của thế giới nghệ thuật chỉ giúp chúng ta tin vào bản năng và tri thức của mình hơn, trong vai trò của người xem hoặc thậm chí là nghệ sĩ.

Nói cách khác, sự giải mã không làm cho chúng ta mất niềm tin vào sức mạnh của nghệ thuật, mà chỉ khiến chúng ta sáng suốt hơn, đặt niềm tin đúng chỗ hơn, và do đó, trở nên mạnh mẽ hơn trong vai trò của nghệ sĩ - những người tạo ra và thấu hiểu văn hóa. Đây là một sức mạnh triết học của những người đã tỉnh mộng, và do đó, đã biết cười, thay vì là một sức mạnh mơ mộng và anh hùng.

Vì những lý do này, tôi đã chọn cuốn sách này là cuốn thứ hai về nghệ thuật đương đại mà tôi muốn dịch sang tiếng Việt, như một cống hiến nhỏ bé của mình trong vai trò là một nghệ sĩ, một trí thức địa phương, vào không gian nhận thức về nghệ thuật và văn hóa địa phương. Khác với cuốn sách đầu tiên tôi dịch, có tiêu đề là 'Nhưng nó có phải là nghệ thuật không?' - tập trung vào lý thuyết nghệ thuật, cuốn sách này là một nghiên cứu với tính xã hội. Nếu cuốn sách trước của tôi giống như một bánh xe chiếc xe đạp, giúp khám phá văn hóa nghệ thuật đương đại qua từ vựng toàn cầu, thì cuốn sách này sẽ là bánh xe bên phải, giúp hiểu rõ hơn về cơ chế kinh tế - xã hội, đồng thời nâng cao chất lượng cuộc trò chuyện lý thuyết. Hy vọng rằng cả hai cuốn sách này sẽ giúp 'chiếc xe đạp tri thức' của người đọc di chuyển mạnh mẽ hơn về phía trước, để họ có thể tiếp cận các công cụ tri thức về văn hóa và nghệ thuật một cách tốt nhất.

Cuốn sách dịch của dịch giả Nguyễn Như Huy

Cả hai cuốn sách, dù có cách tiếp cận khác nhau, đều được viết theo một lối viết dễ hiểu, phù hợp với mọi đối tượng độc giả, từ những người quan tâm sâu sắc đến nghiên cứu, cho đến những người đọc giải trí, muốn tìm kiếm thêm tri thức. Điều này chứng tỏ sự am hiểu sâu sắc của cả hai tác giả đối với chủ đề mình viết, giúp họ truyền đạt thông điệp một cách đơn giản nhưng không mất đi sâu sắc. Điều này cũng là một trong những lý do khiến tôi chọn hai cuốn sách này để dịch. Trong thời đại mà cuộc sống bị ảnh hưởng bởi nhiều sở thích và phương tiện truyền thông khác nhau, những cuốn sách súc tích, thông minh và dễ hiểu là cách duy nhất để tiếp cận với độc giả. Vì vậy, đối với mọi người, luôn có một vai trò tiềm ẩn trong việc thực hành và trải nghiệm văn hoá nghệ thuật.

Về phía dịch thuật, cuốn sách này dù ngắn gọn nhưng chứa đựng một lượng tri thức đáng kể từ bảy phân khu khác nhau của thế giới nghệ thuật, đem lại cái nhìn đa chiều về văn hóa và nhận thức trên toàn lục địa. Tuy nhiên, việc dịch cũng gặp khó khăn, không chỉ ở khía cạnh đọc hiểu mà còn ở khía cạnh diễn đạt, vì nhiều khái niệm và thực hành chưa phổ biến ở Việt Nam, như giám tuyển hay đấu giá tác phẩm nghệ thuật, v.v. Tôi hy vọng nhận được ý kiến đóng góp từ người đọc để cải thiện trong các bản tái bản sau.

Tôi muốn chia sẻ vài điều về việc chú thích trong cuốn sách này. Dù tác giả đã có một số chú thích cho độc giả phương Tây, nhưng với độc giả Việt Nam, những thuật ngữ và tên gọi vẫn có thể là lạ lẫm. Điều này có thể gây khó khăn trong quá trình tiếp thu kiến thức. Do đó, tôi sẽ đóng vai trò là người hướng dẫn, cung cấp các chú thích ngắn gọn giúp độc giả hiểu rõ hơn nội dung mà không cần phải dừng lại tra từ điển. Đối với các chú thích dài hơn, tôi sẽ để ở cuối sách để không làm gián đoạn luồng đọc. Tôi cũng khuyến khích đọc giả nên kết hợp đọc cuốn sách này cùng với cuốn Thế mà là nghệ thuật ư? nhằm hiểu rõ hơn về nghệ thuật đương đại.

[...]