'Bẫy Niềm Vui' - Một hành trình tích cực hướng tới hạnh phúc

Ngôn từ của Russ Harris nhắc tôi đến M. - một nhà trị liệu tâm lý đã ảnh hưởng đến tôi từ mười năm trước, người đã chỉ cho tôi thấy tầm quan trọng của trị liệu tâm lý trong phát triển cá nhân. Russ Harris giải thích các khái niệm và bài tập tâm lý (theo ACT: Liệu pháp Chấp nhận và Cam kết) một cách đơn giản, dễ hiểu, tập trung vào truyền đạt rõ ràng hơn là văn chương lôi cuốn. 'Bẫy hạnh phúc' không chỉ là một cuốn sách văn học thu hút hay một cuốn sách giải trí mà bạn có thể đọc liền mạch. Nó gần với một giáo trình trị liệu tâm lý, bao gồm nội dung đọc, bài tập thực hành và cả không gian để suy ngẫm và áp dụng vào cuộc sống hàng ngày. Giống như trị liệu tâm lý, hiệu quả của phương pháp này cần thời gian và thực hành để trở nên rõ ràng.

Cuốn sách chứa nhiều ý kiến thú vị nhưng ba bài học sau đây là những điểm sâu sắc nhất với tôi:

'   Gốc nguồn của 'cạm bẫy niềm vui'   '

Tác giả phân tích rằng, khi đối mặt với những tình huống khó khăn, chúng ta thường rơi vào hai thái độ: TUÂN THỦ (để những cảm xúc tiêu cực chi phối cuộc sống, từ bỏ và chấp nhận thất bại) và ĐẤU TRANH (cố gắng tránh né, thoát ra khỏi, hoặc kìm nén cảm xúc, thậm chí dùng các hành động tiêu cực như rượu, ma túy, trì hoãn, tự thu mình...). Cả hai thái độ đều khiến chúng ta mắc kẹt trong vòng luẩn quẩn của vấn đề mà không thể thoát ra. Càng cố gắng, càng phủ nhận cảm xúc đau khổ, ta lại càng khiến bản thân thêm thất vọng, tạo ra một vòng lặp tự trách nhiệm và dẫn mình sâu hơn vào cảm giác đau khổ. Tác giả khẳng định: Não bộ không có khả năng xóa bỏ (loại bỏ những ký ức hoặc cảm xúc tiêu cực) mà thay vào đó, nó chỉ tạo ra các kết nối mới (thực hiện hành động tích cực, thay đổi). Vì thế, cách tốt nhất để đối mặt với nỗi đau là chấp nhận nó - dũng cảm đối mặt, tương tác và cho nó thời gian cũng như không gian để dần dần xoa dịu và biến nó thành điều tích cực. Đây chính là cách bạn 'tháo gỡ' (theo từ ngữ của tác giả) để thoát ra khỏi cạm bẫy niềm vui.

'   Hành động tích cực hay tiêu cực phụ thuộc vào mục đích ẩn sau   '

Một hành động có vẻ tích cực, nhưng nếu mục đích của nó là tránh né trực tiếp nỗi đau của chính mình (thay vì chấp nhận và đối mặt với nó), thì hành động đó có thể trở thành tiêu cực. Cuốn sách minh họa thông qua ví dụ của Michelle, một phụ nữ có vẻ như có mọi thứ nhưng vẫn không hạnh phúc, luôn sống trong suy tư: 'Không ai quan tâm tôi', 'Tôi không xứng đáng'... Tác giả phân tích, vì Michelle bị ảnh hưởng từ quá khứ bị bố mẹ lạm dụng, dẫn đến cảm giác luôn cố gắng 'làm vừa lòng mọi người' ngay cả khi đã trưởng thành. Những hành động hàng ngày của Michelle như làm việc quá giờ để giúp đỡ đồng nghiệp, luôn chiều theo ý muốn của chồng con, không bao giờ từ chối... dường như là tích cực nhưng lại phá hoại bản thân cô từ bên trong. Vì vậy, mục đích đằng sau mỗi hành động của chúng ta rất quan trọng và ảnh hưởng trực tiếp đến cách chúng ta định nghĩa, thực hiện và cảm nhận hạnh phúc.

'   Sự khác biệt quan trọng giữa giá trị và mục tiêu   '

Giá trị không phải là những ước mơ sẽ đạt được trong tương lai mà là những nguyên tắc và phẩm chất chúng ta muốn thể hiện trong cuộc sống hàng ngày, kể cả khi chúng ta chưa đạt được mục tiêu của mình. Ví dụ: bạn muốn được yêu thương (giá trị), bạn không cần phải chờ đợi kết hôn (mục tiêu) để trải nghiệm tình yêu. Bạn có thể tự yêu bản thân, gia đình, thậm chí thú cưng trong quá trình theo đuổi mục tiêu kết hôn. Hiểu được sự khác biệt này giúp chúng ta hạnh phúc ngay từ hiện tại, dù cuộc sống có khó khăn ra sao.

Ngoài lý thuyết và chứng minh khoa học, Russ Harris cung cấp nhiều bài tập thú vị (có thể tải miễn phí trên trang web) kèm theo các kỹ thuật giúp giải phóng cảm xúc một cách hiệu quả. Ví dụ: đặt tên cho cảm xúc để tách biệt nó khỏi bản thân - thay vì nói 'tôi tức giận', hãy nói 'tôi nhận ra sự tức giận'; chuẩn hóa cảm xúc bằng cách tưởng tượng những kỷ niệm buồn, lời nói đau lòng như một bộ phim thường ngày trên TV; chạm vào cơ thể để lấy lại sự kiểm soát và đưa bản thân trở lại hiện tại khi cảm xúc chi phối...

Khi kết thúc việc đọc Bẫy hạnh phúc, tôi đã có một cuộc trao đổi sâu sắc với tư vấn tâm lý hiện tại của mình và chúng tôi đồng ý: Tôi đã sẵn sàng bắt đầu hành trình của mình mà không cần sự hỗ trợ tư vấn trực tiếp. Tuy nhiên, cuốn sách không thể thay thế hoàn toàn trị liệu chuyên nghiệp; đôi khi, bạn vẫn cần sự giúp đỡ cá nhân từ chuyên gia. Nhưng với kiến thức và kỹ năng từ sách và trải nghiệm của mình, tôi tin rằng mình có thể tiếp tục điều này. Bẫy hạnh phúc sẽ luôn là một trong những cuốn sách tôi sẽ quay lại nhiều lần trong hành trình của mình.

Cuốn sách này dường như đã 'chọn' tôi - đến đúng thời điểm tôi cần nó và giúp tôi đưa ra một quyết định quan trọng trong cuộc sống. Hy vọng khi bạn cầm cuốn sách này, bạn đã chọn cho mình một hành trình tích cực hơn để hướng tới hạnh phúc.

Chi Nguyên, Tiến sĩ (Nhà viết hiện tại)

Tucson, Arizona, tháng 7 năm 2023