Bên dưới bóng hoàng lan

Người sáng tác

Tác giả Thạch Lam

1. Lý lịch tác giả

- Thạch Lam (1910 – 1942) sinh ra và học tại Hà Nội nhưng ở thời thơ ấu, ông sống ở phố huyện Cẩm Giàng - Hải Dương. 

- Sau khi đỗ Tú tài, ông bỏ học để làm báo với anh trai và gia nhập Tự lực văn đoàn. 

- Là người sắc sảo, điềm đạm, già dặn và cực kỳ tinh tế.

2. Sự nghiệp văn học

a. Quan điểm trong việc sáng tác

Theo quan điểm của Thạch Lam, văn chương không chỉ là phương tiện giúp con người tránh xa thế giới thực, mà còn là một lực lượng sâu sắc tác động đến tư tưởng và tình cảm của họ. Ông cho rằng văn chương không chỉ mang lại sự thoát ly hay sự quên, mà còn là một thứ lực lượng thanh cao và quyền năng, giúp tố cáo và thay đổi một thế giới giả dối và tàn ác, làm cho tâm hồn con người trở nên trong sạch và phong phú hơn.

Tác phẩm

Tác phẩm Dưới bóng hoàng lan

I. Tìm hiểu chung

1. Thể loại: Truyện ngắn  

2. Nguyên tác: Xuất bản trong Tuyển tập của Thạch Lam

3. Phong cách viết: Tự sự + Biểu hiện cảm xúc

4. Người kể chuyện: Góc nhìn thứ 3

5. Tóm tắt: 

Nội dung văn bản xoay quanh một chuyến về quê thăm bà của nhân vật Thanh - một cậu bé mồ côi cha mẹ, sống cùng bà. Trong bầu không khí yên bình và dễ chịu của quê nhà, những hình ảnh quen thuộc hiện lên, và bên cạnh mái tóc bạc của bà, mùi hương hoàng lan trong vườn và mùi tóc của Nga khiến cho Thanh, chàng trai trẻ, cảm thấy xốn xang. Tuy nhiên, câu chuyện kết thúc với hình ảnh Thanh rời xa quê hương trở lại thành phố.

6. Bố cục: Phân thành 3 phần

- Phần 1: Từ đầu đến “Nghe quen quá mà Thanh không nhớ được”: Thanh trở về nhà thăm bà, vui sướng và xúc động.

- Phần 2: Tiếp theo đến “ngồi ở bên đèn”: Thể hiện tình cảm của Thanh và Nga

- Phần 3: Phần còn lại: Thanh nói lời tạm biệt và quay trở lại cuộc sống ở thành phố.

7. Ý nghĩa về nội dung

- Khen ngợi mối tình đẹp đẽ giữa Thanh và Nga

- Nhấn mạnh vào những khoảnh khắc yên bình bên gia đình và quê hương thân thương.

8. Ý nghĩa về nghệ thuật

- Sử dụng nghệ thuật mô tả cảnh vật rất đặc sắc.

- Sử dụng ngôn từ giản dị, nhẹ nhàng, đậm chất đồng quê

II. Phân tích chi tiết

1. Thanh trở về nhà thăm bà.

- Khi trở về với không gian quen thuộc - ngôi nhà của bà, Thanh luôn cảm thấy bình yên và thư thái. Đối với Thanh, căn nhà với khu vườn là một nơi mát mẻ và yên bình, nơi bà luôn sẵn lòng để yêu thương Thanh.

- Khi thấy cây hoàng lan, Thanh nhớ lại ký ức tuổi thơ khi Thanh thường chơi dưới gốc cây và hái hoa. Đó là những khoảnh khắc khi cha mẹ Thanh còn sống. Thanh nhận ra rằng thời gian trôi đi nhanh chóng, cây hoàng lan từng nhỏ bé giờ đã trở nên lớn mạnh.

Đây là tâm trạng hoài niệm của nhân vật.

2. Thể hiện tình cảm giữa Thanh và Nga

- Hai nhân vật được mô tả là hàng xóm, thân thiết từ nhỏ, luôn gần gũi nhau.

+ Trong tâm trí Thanh, Nga như một thành viên trong gia đình mà anh thường gặp khi trở về nhà từ công việc xa.

+ Cuộc trò chuyện giữa Nga và Thanh cũng đơn giản, là những cuộc trò chuyện nhỏ nhặt (“anh đã lớn quá”, “tôi vẫn thế chứ chứ”)

+ Thanh đã từng nhầm lẫn rằng Nga là em gái ruột của mình.

- Sự thay đổi trong tình cảm của hai nhân vật: từ mối quan hệ thân mật đến mức Thanh tưởng Nga là em gái ruột, đến việc Thanh bắt đầu chú ý đến đôi môi hồng của Nga, nhớ đến đôi chân xinh đẹp của Nga. Trong khi đó, Nga đã tỏ ra mở lòng với cảm xúc của mình bằng cách gọi Thanh là “anh” và nói rằng “em nhớ anh nhiều lắm”.

- Các biểu hiện tình cảm giữa hai nhân vật liên quan chặt chẽ đến hình ảnh của hoa hoàng lan: 

+ Khi nhìn thấy bóng hoàng lan, Thanh liền nghĩ đến Nga và hồn nhiên gọi: “Cô Nga”. Cô gái cũng vui vẻ đáp lại: “Anh Thanh! Anh về rồi à?”

+ Một kỷ niệm đáng nhớ là khi cả hai cùng nhặt hoa hoàng lan rơi: Thanh hỏi Nga liệu cô có còn nhặt hoa hoàng lan rơi không, và Nga trả lời: “Vẫn nhặt đấy. Nhưng không còn ai tranh nữa.”

+ Khi đi cùng nhau ngắm cây hoàng lan, Thanh như cảm nhận được mùi hương của hoa hoàng lan từ mái tóc của Nga.

+ Trong không gian mùi hoa hoàng lan thoảng thoảng, Thanh nắm lấy tay của Nga.

- Câu chuyện kết thúc khi Thanh phải rời đi và không biết khi nào mới trở lại, nhưng đã tiết lộ sự tiến triển trong mối quan hệ giữa Thanh và Nga: Thanh đã gửi lời chào từ biệt cho Nga.