Bệnh lao phổi - kiến thức y tế cần biết

1. Nguyên nhân và triệu chứng của bệnh lao phổi

Theo Tổ chức Y tế Thế giới WHO, hàng năm có khoảng 9 triệu người mắc bệnh lao phổi nhưng khoảng 3 triệu người không được phát hiện và điều trị. Vậy nguyên nhân gây bệnh là gì? Triệu chứng ra sao?

Các nguyên nhân gây bệnh

Thủ phạm gây ra căn bệnh lao phổi nguy hiểm là vi khuẩn Mycobacterium Tuberculosis. Vi khuẩn sau khi xâm nhập vào cơ thể có thể trú ngụ, sinh sôi, và phát triển trong các cơ quan như hạch bạch huyết, tai, tuyến thượng thận, não, xương khớp,… Trong số đó, phổ biến nhất, chiếm đến 85% các trường hợp là tại phổi. Loài vi khuẩn này nếu tấn công cơ quan nào thì cơ quan đó sẽ bị mắc bệnh lao.

M.Tuberculosis có khả năng xâm nhập, trú ngụ, sinh sôi tại phổi và gây bệnh lao

Vi khuẩn lao có thể tồn tại ở cả môi trường acid hoặc bazơ, bị tiêu hủy ở 1000 độ C trong 5 phút và vô hoạt dưới ánh nắng mặt trời. Trong dịch đờm, vi khuẩn có thể sống trong nhiều tuần. Khi bệnh nhân lao ho, hắt hơi, nói chuyện hay khạc nhổ,… vi khuẩn được bài tiết ra bên ngoài. Nếu người khỏe mạnh vô tình tiếp xúc với những nguồn mang vi khuẩn này sẽ bị nhiễm bệnh.

Triệu chứng

Khi vi khuẩn tấn công vào phổi và gây bệnh lao, cơ thể sẽ xuất hiện những dấu hiệu sau: 

• Cơ thể thường cảm thấy mệt mỏi, uể oải mọi lúc, thậm chí khi nghỉ ngơi, chán ăn, ăn không ngon, mất cân nhanh không rõ nguyên nhân. 
• Hầu hết bệnh nhân thường có biểu hiện sốt nhẹ và kéo dài, thường xảy ra vào buổi tối hoặc ban đêm. Một số người có thể gặp sốt cao, rối loạn nhiệt độ, cảm giác lạnh nóng thất thường. 
• Phát sinh nhiều mồ hôi vào ban đêm trong lúc ngủ. 
• Đau ngực, đôi khi có cảm giác khó thở, hơi thở nhanh. 
• Ho khan hoặc có đờm, đôi khi có máu, kéo dài liên tục. Trường hợp ho kéo dài hơn 2 tháng cần phải làm xét nghiệm sàng lọc lao phổi.

Ngoài những dấu hiệu trên, người bệnh còn có thể gặp những vấn đề khác như thiếu máu, da xanh xao, chóng mặt, buồn nôn, nôn, phụ nữ gặp rối loạn kinh nguyệt, không kinh,… Nếu phát hiện cơ thể có dấu hiệu nghi ngờ bệnh, nên tìm đến bác sĩ chuyên khoa để kiểm tra, xác định rõ tình trạng và áp dụng phương pháp điều trị hiệu quả.

Người mắc bệnh lao phổi có thể gặp tình trạng ho ra máu

2. Phương pháp chẩn đoán lao phổi

Tuỳ thuộc vào từng trường hợp, bác sĩ sẽ chỉ định cho bệnh nhân thực hiện các kiểm tra khác nhau để chẩn đoán lao phổi và từ đó đưa ra phương pháp điều trị phù hợp. Một số phương pháp chẩn đoán, tìm kiếm sự hiện diện của vi khuẩn lao trong phổi cũng như xác định mức độ bệnh lý phổ biến hiện nay bao gồm: 

Chụp X - quang phổi

Chụp X - quang giúp xác định tình trạng tổn thương, thâm nhiễm của vi khuẩn tại phổi. Các hình ảnh tổn thương điển hình trong lao phổi thường gặp trên X-quang như: nốt mờ, đám mờ, xơ hang, đám tổn thương hình nụ trên cành,... Ngoài ra, để theo dõi và đánh giá hiệu quả của liệu pháp điều trị, bác sĩ cũng sẽ chỉ định bệnh nhân chụp X - quang phổi. 

Xét nghiệm Xpert MTB/RIF

Đây là phương pháp xét nghiệm sinh học phân tử được sử dụng để chẩn đoán lao và đồng thời xác định tình trạng kháng thuốc Rifampicin. Phương pháp này được thực hiện đơn giản với độ chính xác cao và mang lại kết quả nhanh chóng.

Kiểm tra AFB (Acid Fast Bacillus Test) bằng kỹ thuật nhuộm soi đờm

Bác sĩ sẽ sử dụng kỹ thuật nhuộm soi Ziehl - Neelsen trên kính hiển vi để tìm kiếm sự hiện diện của vi khuẩn M.Tuberculosis trong mẫu dịch đờm hoặc dịch dạ dày, phế quản.

• Nếu một trong hai mẫu bệnh phẩm cho kết quả dương tính, có thể bệnh nhân đã mắc lao, cần phối hợp với các triệu chứng lâm sàng, X-quang và các xét nghiệm đặc hiệu khác để chẩn đoán chính xác.
• Trong trường hợp cả hai mẫu xét nghiệm đều âm tính, cần tiến hành kháng sinh đồ và theo dõi triệu chứng. Nếu các mẫu đờm sau đó vẫn âm tính, cần phối hợp sử dụng các phương pháp xét nghiệm khác để tìm kiếm vi khuẩn lao.

Phương pháp nuôi cấy vi khuẩn lao

Phương pháp truyền thống trong việc nuôi cấy vi khuẩn lao trong môi trường thạch ở phòng thí nghiệm đang được sử dụng từ lâu. Để thực hiện phương pháp này, cần phải có các thiết bị y tế và máy móc đặc biệt để đảm bảo điều kiện nuôi cấy nghiêm ngặt. Tuy nhiên, quy trình này mất rất nhiều thời gian, khoảng 3 - 4 tuần để đạt được kết quả. Hiện nay, phương pháp MGIT-BACTEC đã giúp rút ngắn thời gian chờ đợi xuống còn 2 tuần.

Bên cạnh các phương pháp đã đề cập, bệnh nhân cũng có thể được yêu cầu thực hiện các kiểm tra khác như xét nghiệm máu, kiểm tra phản ứng Tuberculin,... Tùy thuộc vào từng trường hợp cụ thể, các bác sĩ sẽ sử dụng các kết quả này để đưa ra chẩn đoán chính xác nhất về bệnh.

Việc nuôi cấy phân lập vi khuẩn lao trong môi trường thạch là một phương pháp quan trọng để phát hiện bệnh.

Để phòng tránh bệnh lao phổi, người ta thường thực hiện các biện pháp như thế nào?

Để giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh lao, bạn có thể áp dụng một số biện pháp sau: 

• Đeo khẩu trang khi ra ngoài, đặc biệt là ở những nơi đông người hoặc công cộng. 
• Nếu phát hiện người mắc bệnh lao, tránh tiếp xúc và không sử dụng chung vật dụng cá nhân. 
• Thực hiện chế độ dinh dưỡng khoa học, duy trì lối sống lành mạnh, ăn uống cân đối, tập thể dục đều đặn, tránh những môi trường ô nhiễm. Nếu cần, sử dụng đồ bảo hộ trong môi trường làm việc. 
• Người mắc khuẩn lao cần tự cách ly với người khác, đặc biệt khi hắt hơi hoặc tiếp xúc với người khác phải đeo khẩu trang và xử lý rác thải đúng cách. 
• Trẻ em nên được tiêm phòng lao ngay sau khi sinh để bảo vệ sức khỏe. 

Chuyên gia khuyến cáo việc tiêm phòng lao phổi cho trẻ ngay sau khi sinh