Bí ẩn phía sau tập Pokémon kỳ lạ đã khiến 12.000 em nhỏ phải được kiểm tra y tế.

Sự cố đã buộc chính phủ Nhật Bản tổ chức cuộc họp khẩn cấp, mở ra cơ hội cho các nhà khoa học tìm hiểu về một trong những căn bệnh lạ nhất thế giới.

25 năm trước, vào 18:51 ngày 16 tháng 12 năm 1997, hàng trăm em nhỏ tại Nhật Bản bị co giật. Tổng cộng 685 trẻ, trong đó có 310 bé trai và 375 bé gái, đã được chuyển đến bệnh viện. Trong vòng hai ngày, 12.000 em nhỏ đã báo cáo triệu chứng bất thường. Nguyên nhân của đợt bùng phát đột ngột này là không ai ngờ tới: một tập phim trong loạt Pokémon.

Tập phim là Dennō Senshi Porygon (Chiến binh điện Porygon), phần thứ 38 trong mùa đầu tiên của loạt Pokémon. Hai mươi phút sau khi bắt đầu chiếu, một cảnh nổ xảy ra trong phim, được minh họa bằng một kỹ thuật hoạt hình gọi là paka paka, phát ra ánh sáng nhấp nháy màu đỏ và xanh xen kẽ với tốc độ 12Hz trong sáu giây. Ngay sau đó, hàng trăm em nhỏ bị co giật do ánh sáng kích thích, hay còn gọi là động kinh cảm quang.

Vấn đề là, chỉ một phần nhỏ các trường hợp đã được nhập viện.

Takuya Sato, 10 tuổi, nói: “Khi chương trình kết thúc, có một vụ nổ và tôi phải nhắm mắt vì ánh sáng mạnh như đèn flash của máy ảnh.”

Một cô gái 15 tuổi ở Nagoya chia sẻ: “Khi nhìn thấy những ánh đèn xanh và đỏ nhấp nháy trên màn hình, tôi cảm thấy cơ thể căng thẳng. Tôi không nhớ chuyện gì đã xảy ra sau đó”.

Hiện tượng này, được truyền thông Nhật Bản đặt tên là 'Pokémon Shock', đã trở thành một sự kiện lớn không chỉ ở nội địa mà còn được phổ biến trên toàn thế giới. Các nhà sản xuất phim hoạt hình đã bị cảnh sát thẩm vấn, trong khi Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi của quốc gia này đã tổ chức một cuộc họp khẩn cấp. Giá cổ phiếu của Nintendo, công ty phát hành trò chơi Pokémon, đã giảm 3,2% ngay lập tức.

Đối với các chuyên gia y tế, con số 12.000 trẻ em cần được điều trị y tế nói lên tất cả. Chương trình đã thu hút sự quan sát của 4,6 triệu hộ gia đình. Khoảng 5.000 người đã được chẩn đoán mắc bệnh động kinh cảm quang, tỷ lệ 0,02%. Tuy nhiên, số lượng trẻ em báo cáo các triệu chứng dường như vượt quá mọi tỷ lệ.

Bí ẩn này đã tồn tại trong bốn năm trước khi thu hút sự chú ý của Benjamin Radford, một nhà nghiên cứu tại Ủy ban điều tra thông tin gây hoài nghi ở Mỹ.

'Cuộc điều tra đã bị đình trệ, bí ẩn dần biến mất mà không có giải thích nào”, ông nói. “Tôi muốn xem liệu mình có thể giải quyết vụ án này không.”

Cùng với Robert Bartholomew, một nhà xã hội học y tế, ông bắt đầu kiểm tra dòng thời gian của các sự kiện và phát hiện ra một chi tiết quan trọng. Ông nói: “Điều mà mọi người đã bỏ qua là vụ việc không chỉ xảy ra trong một đêm mà kéo dài trong nhiều ngày, và sự lây lan diễn ra ở trường học và trên các phương tiện truyền thông đại chúng.”

Phát hiện của Radford và Bartholomew cho thấy hầu hết trẻ em bị ảnh hưởng trở nên ốm sau khi nghe về tác hại của tập phim. Mặc dù việc phát sóng tập phim vào ngày 16 tháng 12 đã khiến hàng trăm trẻ em gặp phải các triệu chứng của chứng động kinh nhạy cảm với ánh sáng, nhưng sau đó có những sự kiện khác xảy ra. Ngày hôm sau, trong các sân chơi và lớp học, trong các bản tin thời sự và trên bàn ăn sáng, tất cả đều nói về Pokémon Shock. Nhiều trẻ em bắt đầu cảm thấy không khỏe. Điều này trở nên nghiêm trọng hơn khi một số chương trình tin tức đã chiếu lại đoạn clip gây ảnh hưởng. Tuy nhiên, theo Radford, các triệu chứng được báo cáo (như đau đầu, chóng mặt, nôn mửa) lại “có nhiều đặc điểm của bệnh xã hội tập thể (MSI) hơn là chứng động kinh cảm quang”.

MSI, hay còn được gọi là chứng rối loạn tâm thần tập thể (MPI), hay đơn giản là chứng cuồng loạn tập thể, là một hiện tượng được ghi nhận nhiều với nhiều trường hợp nổi bật trong lịch sử. Ví dụ như đại dịch khiêu vũ ở độ tuổi trung niên cho đến sự bùng phát của tràng cười không kiểm soát ở Tanzania vào năm 1962.

“MSI rất phức tạp và thường bị hiểu lầm, nhưng về cơ bản, đó là khi lo lắng biểu hiện thành các triệu chứng thể chất có thể lây lan qua tiếp xúc xã hội. Nó thường xuất hiện trong các đơn vị xã hội kín đáo như nhà máy và trường học, nơi có hệ thống phân cấp xã hội mạnh mẽ. Các triệu chứng là có thật – các nạn nhân không giả mạo hay bịa ra – nhưng nguyên nhân bị gán sai”, Radford nói. Tình trạng này được coi là tương tự hiệu ứng placebo ngược. Tức là mọi người có thể tự gây ra bệnh chỉ bằng một suy nghĩ.

Sự kiện Pokémon Shock không phải là trường hợp duy nhất được gây ra bởi một chương trình truyền hình. Vào tháng 5 năm 2006, trường trung học Padre António Vieira ở Lisbon báo cáo 22 trường hợp nhiễm một loại virus không xác định và lây lan nhanh trong hội trường của trường. Học sinh phàn nàn về khó thở, phát ban, chóng mặt và ngất xỉu. Trường học đóng cửa khi tin tức về virus lan rộng. Không lâu sau, hơn 300 học sinh tại 15 trường ở Bồ Đào Nha bị ảnh hưởng, nhiều trường đã phải đóng cửa.

Các bác sĩ không thể tìm ra bằng chứng về virus ngoại trừ các triệu chứng của học sinh. Tiến sĩ Mario Almeida, một bác sĩ, nói: “Tôi không biết bệnh nào lại tấn công học sinh như vậy”.

Sau đó, một sự thật kỳ lạ bắt đầu lộ diện. Ngay trước khi dịch bệnh bùng phát, bộ phim dành cho thanh thiếu niên Morangos com Açúcar đã phát sóng một cốt truyện về một căn bệnh khủng khiếp tấn công một trường học. Trong phim, khi thực hiện thí nghiệm với virus, một nhân vật đã vô tình phóng nó ra và học sinh ngay lập tức bị ảnh hưởng, căn bệnh lan rộng khắp trường học hư cấu mang tên Colegio Da Barra.

Quay trở lại thực tế, với năm học sắp kết thúc và nhiều học sinh lo lắng về các kỳ thi, câu chuyện đã có tác động mạnh mẽ hơn đến khán giả trẻ hơn so với dự kiến.

Tuy nhiên, không chỉ học sinh dễ bị ảnh hưởng. Vào ngày 31 tháng 10 năm 1992, một buổi phát sóng dịp Halloween đã gây ra sự hoảng loạn trên khắp Vương quốc Anh.

Lúc đó, hãng tin Anh đã phát sóng trực tiếp chương trình Ghostwatch (Theo dấu hồn ma). Chương trình nói về việc khám phá hiện tượng siêu nhiên ở một khu nhà thu nhập thấp ở Bắc London.

Dài 90 phút, chương trình bắt đầu từ từ rồi dần leo thang căng thẳng với hàng loạt tình tiết kinh dị như bóng ma lơ lửng, âm thanh kỳ lạ, đồ đạc di chuyển, tiếng mèo rên rỉ… Đỉnh điểm là khi toàn bộ đoàn làm phim bất ngờ bỏ chạy khỏi hiện trường, hoảng sợ báo cáo rằng họ đã vô tình thả hồn ma độc ác ra khắp Anh.

Sau đó, hơn 30.000 người trong tâm trạng sợ hãi hoặc tức giận đã tấn công tổng đài của hãng tin Anh. Các báo ngày hôm sau đã chỉ trích nặng nề chương trình. Sáu trường hợp trẻ em từ 10-14 tuổi có triệu chứng của PTSD (Rối loạn Stress sau Sự Thương Tâm) đã được ghi nhận.

Mặc dù sau đó nhóm làm chương trình khẳng định rằng Ghostwatch đã được lên kịch bản và quay từ nhiều tuần trước, nhưng phong cách phim tài liệu và cách biểu diễn theo phong cách truyền hình thực tế đã khiến nhiều người xem tin rằng các sự kiện trên TV là thật.

Trong thực tế, các trường hợp của Ghostwatch hoặc Pokémon Shock có thể không phản ánh chính xác các định nghĩa trong sách giáo khoa về MSI, vì chúng không liên quan đến việc mọi người phát triển các triệu chứng. Tuy nhiên, theo quan điểm của Radford, chúng có điểm tương đồng.

“Thực ra, sự hoảng loạn không chính xác là MSI, nhưng chúng có liên quan. Có một yếu tố lan truyền xã hội, trong đó nỗi sợ hãi được tồn tại và khuất phục trong một bối cảnh không rõ ràng. Nhiều người đã báo cáo đã chứng kiến và trải qua nhiều hiện tượng kỳ lạ mà thực ra không tồn tại”, ông nói.

Hầu hết mọi người nghĩ rằng họ sẽ phản ứng khác biệt trong những tình huống như vậy. Nhưng nếu nhìn vào lịch sử, bạn sẽ nhận ra rằng những người bị ảnh hưởng không phải là người ngu ngốc, tin dị hay điên dại. Nghĩa là, mọi người trong chúng ta đều có thể trải qua cùng một phản ứng. Nói cách khác, ai cũng có thể bị chi phối bởi MSI. Vì vậy, hãy nhớ điều này khi quyết định xem gì vào lần tới.

Tham khảo TheGuardian