Buzz
Nhìn vào đôi mắt của các loài động vật khác nhau, bạn sẽ phát hiện ra rằng một số đồng tử (con ngươi) có hình dạng đặc biệt. Lí do vì sao? Hóa ra hình dạng đồng tử phản ánh tính cách và cách sống của động vật trong môi trường của chúng.Đồng tử hay con ngươi, là một lỗ nằm ở trung tâm của mống mắt, cho phép ánh sáng đi qua và đến võng mạc, kích hoạt các tế bào cảm quang và bắt đầu quá trình tạo hình ảnh.
Màu đen của đồng tử là do ánh sáng bị hấp thụ trực tiếp bởi các mô bên trong mắt hoặc hấp thụ sau khi bị phản xạ khuếch tán trong mắt và không thể thoát ra qua đồng tử hẹp. Kích thước của chúng thay đổi theo ánh sáng, loại thuốc và trạng thái tinh thần.
Đồng tử dọc
Thực tế, đồng tử của mèo rất linh hoạt, có diện tích tối đa lớn gấp 135 lần diện tích tối thiểu, trong khi đồng tử của chúng ta chỉ có thể co lại và mở ra gấp 15 lần. Khi đồng tử dạng dọc tiếp nhận ánh sáng, chúng tạo ra các vùng nhìn rõ theo chiều dọc. Não của mèo xử lý hình ảnh từ mỗi mắt và kết hợp 2 hình ảnh với nhau để tạo ra hình ảnh toàn diện giúp chúng xác định chính xác con mồi.
Nhiều loài thú săn mồi khác cũng có đồng tử dọc. Điều này có thể là do đồng tử dạng dọc đặc biệt hữu ích trong việc nhận biết con mồi ở khoảng cách gần mà những loài động vật săn mồi nhắm đến.
Đồng tử ngang
Thế giới sẽ trông hoàn toàn khác biệt qua đôi mắt có đồng tử kéo dài theo chiều ngang của nhiều loài động vật ăn cỏ như dê, cừu, ngựa,... Thay vì ở phía trước như mèo, mắt của dê nằm ở hai bên đầu, giúp chúng có tầm nhìn gần như 360 độ và tạo ra các vùng nhìn rõ theo chiều ngang.
Điều này giúp dê phát hiện các nguy hiểm như kẻ săn mồi đang rình rập, cũng như cho chúng tầm nhìn rộng để nhận biết các chướng ngại vật khi chạy trốn. Trên thực tế, dê luôn duy trì đồng tử ngang ở mức tầm với đường chân trời bằng cách xoay nhãn cầu khi di chuyển đầu lên và xuống.
Đồng tử tròn
Tại sao con người lại có đồng tử tròn? Đồng tử kéo dài dọc hoặc ngang giúp động vật có thể tập trung nhìn rõ ràng theo một hướng cụ thể. Các nhà khoa học cho rằng, thay vì chỉ tập trung vào một điểm cụ thể và làm cho phần xung quanh mờ đi, đồng tử tròn giúp chúng ta nhìn ra một bức tranh lớn hơn với độ chi tiết tương đối, cho phép quan sát tổng quát hơn.
Điều này rất hữu ích trong việc tìm kiếm thức ăn trong môi trường phức tạp như hái quả trên cây, săn bắt và nhận dạng khuôn mặt khi sống theo bầy đàn. Đồng tử tròn cũng được tìm thấy ở nhiều loài động vật như chó, sói hay gấu,…
Các dạng đồng tử độc đáo
Đồng tử của tắc kè co lại thành hình khe dọc với nhiều lỗ nhỏ trong điều kiện ánh sáng mạnh. Mỗi lỗ nhỏ phản chiếu một hình ảnh rõ nét, riêng biệt lên võng mạc của tắc kè. Các nhà khoa học cho rằng việc so sánh các hình ảnh này giúp tắc kè ước lượng khoảng cách mà không cần phải di chuyển.
Bọ ngựa và các loài côn trùng và động vật giáp xác khác có đồng tử giả. Những chấm đen bạn thấy trên mắt chúng không phải là đồng tử mà chỉ là hình ảnh quang học. Bọ ngựa có đôi mắt kép bao gồm hàng nghìn đơn vị cảm nhận ánh sáng. Khi chúng hướng về phía bạn, một số tế bào trong đó chuyển thành màu đen vì chúng hấp thụ hầu hết các bước sóng của ánh sáng tới nhưng thực ra chúng không có đồng tử.
Thường thì, tùy thuộc vào tính cách của loài, ta sẽ thấy chúng có hình dạng đồng tử giống nhau, nhưng vẫn có những trường hợp ngoại lệ. Ví dụ: mèo Pallas và cầy Mangut đều là kẻ săn mồi phục kích nhưng mèo Pallas lại có đồng tử tròn, trong khi cầy Mangut lại có đồng tử ngang.
Cần phải nhận ra rằng, chúng ta chỉ mới khám phá được một vài hình dạng đồng tử. Một số hình dạng khác như đồng tử hình lưỡi liềm hoặc hình trái tim. Và điều đặc biệt nhất trong số đó là ở mực nang, chúng có hình dạng tròn trong bóng tối, nhưng khi gặp ánh sáng thì lại chuyển thành hình chữ W. Tại sao lại như vậy? Thế giới này vẫn còn rất nhiều điều chúng ta cần phải nghiên cứu để tìm ra lời giải.
Nguồn: TED-Ed
