Buzz
Liệu có quốc gia nào đã thay đổi cách viết? Câu trả lời là có, và Việt Nam chính là một ví dụ điển hình. Mặc dù không còn phổ biến như thời thuộc địa, nhưng trong thế kỷ 21…Kazakhstan - Quốc gia với quá khứ lâu dài:
Kazakhstan có một lịch sử văn hóa phong phú và đậm đà, nằm ở vị trí quan trọng trên tuyến đường tơ lụa cổ điển. Từ thế kỷ 11, dân tộc Cuman gốc Turkic đã định hình nên nền văn hóa của đất nước này, trải qua thời kỳ bị Mông Cổ thống trị dưới thời Thành Cát Tư Hãn ở thế kỷ 13 và sau đó là sự chiếm đóng của Đế quốc Nga từ thế kỷ 18. Từ những năm 1890 trở đi, người Nga di cư sang Kazakhstan theo chính sách của chính phủ Nga nhằm mở rộng lãnh thổ.
Hãy dành thời gian để khám phá thêm về lịch sử của Kazakhstan - một quốc gia đáng để khám phá nếu có cơ hội. Kazakhstan nổi tiếng với sân bay vũ trụ Baikonur, nơi phi hành gia Yuri Gagarin đã bắt đầu cuộc hành trình vào vũ trụ.
Bạn có biết người Kazakh từng được coi là một dạng thiểu số?
Một điều độc đáo ở Kazakhstan là trong thời kỳ Xô Viết, dân số người Kazakh chỉ chiếm 39%, trong khi người Nga chiếm hơn 44%. Với tỷ lệ dân số dưới 40%, người Kazakh trở thành một dân tộc thiểu số trong nước. Sau sự tan rã của Liên Xô, nhiều người Nga trở về Nga, dẫn đến sự thay đổi lớn về tỷ lệ dân số theo dân tộc của Kazakhstan, với người Kazakh chiếm 65,5%, người Nga chỉ còn 21,5%, và phần còn lại là người Uzbek, Ukrainian, Uyghur, Tatar, Đức … Dân số của Kazakhstan khoảng 18,5 triệu người tính đến năm 2019.
Tổng thống Kazakhstan - Nurultan Nazarbayev (đứng giữa, mặc vest).
Bên cạnh đa dạng về dân tộc, Kazakhstan cũng là một quốc gia đa ngôn ngữ với 117 ngôn ngữ, trong đó tiếng Nga vẫn là ngôn ngữ chính bên cạnh tiếng Kazakh. Lịch sử chữ viết của người Kazakh đã trải qua nhiều thay đổi, từ bảng chữ Runic, ký tự Ả Rập, đến bảng chữ Latin. Dưới thời Xô Viết, người Kazakh phải chuyển sang sử dụng bảng chữ Cyrillic vào năm 1940.
Tại sao người Kazakh phải sử dụng bảng chữ cái Cyrillic?
Thống kê năm 2017, đơn vị triệu thùng.
Chuyển sang sử dụng bảng chữ cái Latin:
Theo một kế hoạch chiến lược được công bố vào tháng 4 năm 2017, tổng thống Kazakhstan - Nursultan Nazarbayev đã lên án thời kỳ 'suy thoái nặng nề về ngôn ngữ và văn hóa' trong thế kỷ 20. Ông đã yêu cầu chính phủ tạo ra bảng chữ cái Latin cho tiếng Kazakh vào năm 2018, nhằm tái khẳng định vai trò của chữ Latin trong việc viết tiếng Kazakh. Tuy nhiên, đến năm 2018, người Kazakh vẫn sử dụng chữ Cyrillic ở Kazakhstan và Mông Cổ, còn ở Trung Quốc vẫn dùng chữ Ả Rập.
Vào tháng 10 năm 2017, tổng thống Nazarbayev đã ký sắc lệnh số 659 để hoàn thiện bảng chữ cái Latin cho tiếng Kazakh và yêu cầu chính phủ chuyển đổi hoàn toàn sang sử dụng bảng chữ cái này vào năm 2025. Quyết định này nhấn mạnh về văn hóa Kazakhstan sau thời kỳ Xô Viết và tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của công nghệ kỹ thuật số.
Bảng chữ cái Cyrillic sử dụng 42 ký tự, trong đó 33 ký tự được mượn từ bảng chữ cái tiếng Nga và 9 ký tự được điều chỉnh phù hợp với âm tiết tiếng Kazakh. Do bảng chữ cái Latin chỉ có 26 ký tự, việc điều chỉnh đã tạo ra các kỹ thuật như sử dụng dấu nháy đơn. Điều này gây khó khăn cho việc tìm kiếm và viết văn bản. Vì vậy, vào tháng 2 năm 2018, tổng thống Nazarbayev ký sắc lệnh 637 để loại bỏ việc sử dụng dấu nháy đơn, chuyển sang sử dụng dấu phụ và ký tự ghép như Sh và Ch.
Dưới đây là kế hoạch chuyển đổi bảng chữ cái của Kazakhstan. Kế hoạch này được phân thành 3 giai đoạn:
- Giai đoạn 1 (2018 - 2020): Chính phủ sẽ thành lập một bộ phận để chỉ đạo quá trình chuyển đổi > Phát triển mã lập trình để chuyển đổi từ ký tự Cyrillic sang ký tự Latin > Tái xuất bản sách giáo khoa mọi môn học với ký tự Latin > Huấn luyện giáo viên cấp 2 để dạy học bằng bảng chữ cái mới.
- Giai đoạn 2 (2021 - 2023): Giới thiệu các quy định mới cho công chúng > Cập nhật hướng dẫn giảng dạy bằng bảng chữ cái mới.
- Giai đoạn 3 (2024 - 2025): Chuyển đổi văn bản chính phủ và tin tức trên các phương tiện truyền thông quốc gia sang ký tự Latin > Thuê các blogger thực hiện các chiến dịch tăng cường nhận thức về ký tự Latin trên mạng xã hội.
Tiếng Kazakh nghe ra sao?
Nếu bạn là người thường xem YouTube, bạn sẽ biết về video trở nên phổ biến. Một anh chàng phát thanh viên thực hiện việc phát âm trước khi lên sóng với một loạt các từ đồng âm, tốc độ nói và sự xoắn lưỡi của tiếng Kazakh khiến nhiều người tưởng như âm thanh giống như động cơ diesel đang nổ trong thời tiết lạnh giá 😁
Chuyển sang sử dụng bảng chữ cái Latin:
Theo một kế hoạch chiến lược được công bố vào tháng 4 năm 2017, tổng thống Kazakhstan - Nursultan Nazarbayev đã nhấn mạnh rằng thế kỷ 20 là giai đoạn mà 'ngôn ngữ và văn hóa của Kazakhstan bị hủy hoại nghiêm trọng'. Điều này đã thúc đẩy ông yêu cầu các cơ quan chính phủ của Kazakhstan tạo ra một bảng chữ cái Latin cho tiếng Kazakh, để từ đó người Kazakh có thể sử dụng chữ cái Latin để viết từ năm 2018. Tính đến năm 2018, người Kazakh sống tại Kazakhstan và Mông Cổ vẫn sử dụng ký tự Cyrillic để viết, trong khi người Kazakh tại Trung Quốc vẫn sử dụng ký tự Ả Rập.
Vào tháng 10 năm 2017, tổng thống Nazarbayev đã ký sắc lệnh số 659 để hoàn thiện bảng chữ cái Latin cho tiếng Kazakh và yêu cầu chính phủ chuyển đổi hoàn toàn sang việc sử dụng bảng chữ cái này vào năm 2025. Quyết định này cũng nhấn mạnh về văn hóa của Kazakhstan sau thời kỳ Xô Viết, đồng thời tạo điều kiện cho việc sử dụng các thiết bị kỹ thuật số.
Nazarbayev đã đề xuất việc sử dụng bảng chữ cái Latin cho tiếng Kazakh từ năm 2006, và một nghiên cứu của chính phủ chỉ ra rằng quá trình chuyển đổi từ chữ cái Cyrillic sang chữ cái Latin sẽ khả thi trong khoảng từ 10 đến 12 năm với chi phí khoảng 300 triệu đô la. Tuy nhiên, kế hoạch ban đầu đã bị tạm dừng vào năm 2007 vì nhiều lý do, bao gồm nhu cầu về ổn định và hòa bình của Kazakhstan, cũng như lịch sử 70 năm sử dụng chữ cái Cyrillic để viết tiếng Kazakh.
Bảng chữ cái Cyrillic được Kazakhstan sử dụng bao gồm 42 ký tự, trong đó có 33 ký tự được mượn từ bảng chữ cái tiếng Nga cùng với 9 ký tự được điều chỉnh dựa trên cách phát âm trong tiếng Kazakh. Vì bảng chữ cái Latin chỉ có 26 ký tự, nên bản thể ban đầu của bảng chữ cái Latin cho tiếng Kazakh đã sử dụng dấu nháy đơn để bổ sung các ký tự còn thiếu. Điều này đã làm cho việc sử dụng các công cụ tìm kiếm và viết văn bản trở nên khó khăn hơn. Do đó, vào tháng 2 năm 2018, tổng thống Nazarbayev đã ký sắc lệnh 637 để loại bỏ việc sử dụng dấu nháy đơn và chuyển sang sử dụng các dấu phụ trên các ký tự và các ký tự ghép như Sh và Ch.
Dưới đây là kế hoạch chuyển đổi bảng chữ cái của Kazakhstan, bao gồm 3 giai đoạn:
- Giai đoạn 1 (2018 - 2020): Chính phủ sẽ thành lập một phòng ban để chỉ đạo quá trình chuyển đổi > Phát triển mã lập trình để chuyển đổi các ký tự Cyrillic sang Latin > Tái bản sách giáo khoa của mọi môn học với ký tự Latin > Huấn luyện giáo viên cấp hai để dạy bằng bảng chữ cái mới.
- Giai đoạn 2 (2021 - 2023): Đưa ra các luật mới trước công chúng > Cập nhật hướng dẫn giảng dạy sử dụng bảng chữ cái mới.
- Giai đoạn 3 (2024 - 2025): Chuyển đổi các tài liệu chính phủ và tin tức trên các phương tiện truyền thông quốc gia sang ký tự Latin > Thuê các blogger để thực hiện các chiến dịch tăng nhận thức về ký tự Latin trên mạng xã hội.
Âm thanh của tiếng Kazakh nghe như thế nào?
Nếu bạn thường xem YouTube, bạn có thể đã biết đến video nổi tiếng này. Một phát thanh viên đã thử phát âm trước khi lên sóng, với một loạt các từ đồng âm, tốc độ nhanh và sự phức tạp của tiếng Kazakh khiến nhiều người liên tưởng đến âm thanh của động cơ diesel vang lên trong không khí lạnh giá. 😁
