Bi kịch của nhà văn khi sáng tác về kế hoạch của một vị vua

 Có một trường hợp duy nhất khi họ của một gia đình trở thành một từ miêu tả, thậm chí trong nhiều ngôn ngữ ngoại quốc: Niccolò Machiavelli.

Họ và tên trở thành một từ để mô tả một loại con người

Việc gọi Michelangelo hay Raphael chỉ bằng tên thánh thể hiện sự tôn trọng và coi trọng tài năng của họ như là duy nhất, không giá thị và không thể so sánh được.

Trong khi đó, từ 'Machiavelli' đã trở thành một từ tính trong nhiều ngôn ngữ như tiếng Anh, mang trong đó tất cả những đặc điểm xấu xa nhất của con người, đặc biệt là những người tham gia vào 'Trò chơi quyền lực' từ thời cổ đại: thâm trầm, nham hiểm, đa nghi...

Dường như chỉ cần từ 'Machiavelli' với chữ cái 'M' viết thường là đủ để diễn tả tính cách tối tăm của một kẻ mưu mô. Nhưng Niccolò Machiavelli là ai mà mọi người lại liên kết tất cả những phần tối tăm đó với ông?

Đối với những người chưa biết về Niccolò Machiavelli, chỉ biết ý nghĩa của từ 'machiavelli', việc tìm hiểu sâu hơn về cuộc đời ông sẽ mang lại trải nghiệm thú vị, thậm chí là bất ngờ, đặc biệt là nếu bạn chỉ biết đến ông qua tác phẩm chính trị 'Quân vương', mà đã khá phổ biến ở Việt Nam.

Trong khi nhiều nghiên cứu về cuộc đời ông đã được xuất bản trên thế giới, tại Việt Nam, tiểu sử về Machiavelli của Miles J.Unger mới được dịch và phát hành. Điều này mở ra cơ hội cho độc giả Việt được biết đến con người thực sự của nhà văn nổi tiếng này, người vẫn còn bí ẩn và xa lạ đối với nhiều người.

Từ những nguồn tư liệu còn tồn tại, Unger đã tổng hợp và phân tích, mang đến cho độc giả một bức tranh sống động, chi tiết về cuộc đời của nhân vật, đáng để tìm hiểu sâu hơn.

Ngoài tác phẩm chính trị Quân vương, cuộc đời của Machiavelli cũng là một pho sử nhỏ hấp dẫn, mỗi người có sở thích tìm hiểu về lịch sử đều có thể tìm thấy điều thú vị với bản thân mình.

Machiavelli tham gia tích cực vào đời sống chính trị của Florence và tham gia vào mạng lưới quan hệ phức tạp giữa các quốc gia Italy vào cuối thế kỷ 15 và đầu thế kỷ 16. Cuộc đời của ông, bên cạnh những biến động của riêng mình, cũng chứa đựng nhiều biến động của thời đại.

Cuộc đời của ông chứng kiến những sự kiện quan trọng như thời kỳ thịnh vượng của Florence dưới thời Lorenzo de Medici, sự xuất hiện của Savoranola, tham vọng của gia tộc Borgia, cuộc đối đầu giữa nhà Valois và nhà Habsburg, và cuộc cướp phá Roma năm 1527.

Trong những trang sách của Unger, các sự kiện riêng tư trong cuộc đời của Machiavelli được đưa ra trong bối cảnh chính trị của thời đại, tạo nên một bức tranh sống động về cuộc đời của ông và tình hình chính trị của Florence và Italy.

Đó là những đặc điểm về con người, về chính trị của một thời đại mà Machiavelli đã tóm tắt trong tác phẩm kinh điển Quân vương của ông.

Cuốn tiểu sử của Unger giải thích về lý do khiến Machiavelli viết Quân vương, và tại sao tên ông trở nên nổi tiếng theo cách không ai mong muốn vì sự nổi danh của tác phẩm, một sự nổi danh không ngờ và không muốn của tác giả.

Quân vương là sự tổng kết đắng cay về chính trị Florence

Hầu hết độc giả ngày nay, khi nghe đến cái tên này, sẽ liên tưởng ngay đến quyển sách chính trị mỏng manh Quân vương của ông. Những gì Machiavelli đã viết trong Quân vương tình cờ trở thành biểu tượng tinh thần của tác phẩm, khiến họ của ông trở thành biểu tượng cho tinh thần của tác phẩm này.

Cuốn tiểu sử của Unger làm rõ lý do tại sao việc đánh giá đúng về Niccolò Machiavelli và tác phẩm Quân vương trở nên khó khăn, trừ khi đặt cả hai vào ngữ cảnh của thời đại.

Đó là thời kỳ Italy bị chia cắt, trở thành trận địa cho cuộc cạnh tranh giữa các quốc gia hàng xóm mạnh mẽ như triều đình Valois ở Pháp và gia tộc Habsburg trong vai trò hoàng đế của Đế quốc La Mã.

Cũng là thời kỳ của việc miền bắc và trung Italy bị thâu tóm bởi Cesare Borgia, cùng với sự tranh chấp quyền lực giữa lãnh thổ của giáo hoàng, các thị trấn như Venice, Florence, và Milan...

Thời kỳ này đầy bạo lực, mưu mẹo chính trị không từ thủ đoạn của các quốc gia Italy, điều này được Machiavelli phản ánh một cách rõ ràng trong Quân vương.

Đây là tác phẩm chính trị Machiavelli tổng kết từ những kinh nghiệm thực tế trong nhiều năm hoạt động chính trị, trải qua cả những thời kỳ vinh quang và những biến cố, thậm chí gần như phải đối diện với nguy cơ mất mạng.

Bởi vì Quân vương tổng hợp một cách trung thực cuộc chiến không khoan nhượng trong nội bộ và giữa các quốc gia Italy cùng thời, khi đọc, đặc biệt là độc giả ở xa và sống sau thời của Machiavelli, họ không thể cảm nhận được quyển sách này từ góc độ thực tế.

Số phận của Quân vương, cũng như số phận của chính Machiavelli, có phần hỗn hợp giữa bi kịch và hài hước.

Về quyển sách, Machiavelli viết nó với mục đích rất cụ thể. Ông muốn tổng kết các biến cố thực tế của các quốc gia và lãnh đạo Italy thời đó, từ đó rút ra bài học cho các nhà cầm quyền hiện tại, đặc biệt là gia tộc Medici đang kiểm soát Florence và đang nghi ngờ Machiavelli.

Về mặt cá nhân, Machiavelli muốn thông qua Quân vương để lấy lại lòng tin của gia tộc Medici và mở ra cơ hội trở lại sân chơi chính trị.

Trong bối cảnh khắp Italy biến thành màn trình diễn 'Cừu và Sói', ai muốn sống sót, không muốn làm cừu, chỉ có một lựa chọn là trở thành sói. Có sói bẩm sinh và có sói cần được học để trở thành sói.

Giuliano de Medici, người nắm quyền tại Florence mà Machiavelli muốn thu hút sự ưu ái, cũng không ngoại lệ. Đó là lý do tại sao Machiavelli khéo léo chọn đề tài này để viết Quân vương như một món quà cho Medici.

Mọi người đọc Quân vương đều hiểu tại sao những gì viết trong sách thường bị hiểu là suy nghĩ, tính cách của tác giả, và tại sao từ 'Machiavelli' lại trở thành từ đồng nghĩa với những gì phức tạp nhất trong tính cách con người.

Nếu không viết Quân vương, có lẽ Niccolò Machiavelli đã sống an nhàn hơn, hoặc có thể ông sẽ nổi tiếng như tác giả của Lược Sử La Mã Mười Quyển, tác phẩm mà ông đã rất say mê.

Nhưng nếu không có Quân vương, Machiavelli không phải là Machiavelli nữa. Đó mới là phần hài hước của con người ông.

Machiavelli như được vẽ nên trong các trang tiểu sử của Unger, là một con người mâu thuẫn với chính mình. Dù hiểu biết rõ về sự phản trắc và vô ơn trong chính trường của thời đại mình, nhưng Machiavelli không thể thoát khỏi vòng xoáy của lợi ích cá nhân.

Trong mặt vật chất, bị loại bỏ khỏi chính trường có nghĩa là Machiavelli đã mất đi nguồn sống cho bản thân và gia đình.

Trong tinh thần, sự nghiệp chính trị phục vụ Florence là lẽ sống của Machiavelli, là nơi duy nhất mà ông có thể thử sức với tài năng của mình.

Khi đóng lại cuốn sách của Unger, độc giả sẽ hiểu thêm về một trong những nhân vật đặc biệt nhất trong lịch sử phương Tây và thời kỳ khốc liệt mà nhân vật đó đã trải qua.

Từ “machiavelli” có thể vẫn còn tồn tại trong nhiều ngôn ngữ với ý nghĩa đang được sử dụng, nhưng giờ đây không còn ai hiểu nhầm rằng nó liên quan đến nhân vật Niccolò Machiavelli nữa.