Bi kịch của tác giả về kế hoạch thâm hiểm của bậc vương giả

Có một trường hợp duy nhất trong nhiều ngôn ngữ khiến họ của gia đình trở thành một từ miêu tả người, đó là Niccolò Machiavelli.

Tên của một người trở thành một từ để mô tả một loại tính cách

Cách gọi bằng tên thánh cho Michelangelo hoặc Raphael thể hiện sự tôn trọng, kính trọng và coi trọng tài năng của họ là độc đáo, không ai sánh bằng.

Trong khi đó, họ Machiavelli đã trở thành một từ chỉ tính cách xấu nhất của con người, đặc biệt là những người tham gia vào “Trò chơi quyền lực” từ xa xưa: Tài năng, nham hiểm, đa nghi...

Dường như chỉ cần từ “Machiavelli” với chữ cái “M” viết thường là đủ để mô tả tính cách tối tăm của con người. Vậy Niccolò Machiavelli là ai mà họ liên kết mọi phần tối tăm của con người như vậy?

Với những người chưa biết rõ về nhân vật Niccolò Machiavelli, mà chỉ hiểu về ý nghĩa của từ “machiavelli”, có cơ hội tìm hiểu sâu hơn về cuộc sống của ông sẽ là một trải nghiệm thú vị, thậm chí bất ngờ, đặc biệt là nếu bạn chỉ biết về ông qua tác phẩm chính trị Quân vương, một tác phẩm khá phổ biến ở Việt Nam.

Trong khi trên thế giới đã có nhiều tác phẩm nghiên cứu về cuộc đời ông được xuất bản, tại Việt Nam, cuốn tiểu sử Machiavelli của tác giả Miles J.Unger mới được dịch và phát hành. Đây là cơ hội đầu tiên cho đông đảo độc giả tìm hiểu về con người thực sự của nhân vật nổi tiếng này, một người vẫn còn khá xa lạ và bí ẩn.

Dựa trên các nguồn tài liệu còn lưu lại, Unger đã tổng hợp, phân tích và mang đến cho độc giả một bức tranh sống động, chi tiết về cuộc đời của nhân vật, đáng để tìm hiểu sâu hơn.

Ngoài Quân vương, cuộc đời của Machiavelli cũng là một câu chuyện hấp dẫn, một nguồn cảm hứng không ngừng cho những ai quan tâm đến lịch sử.

Machiavelli đã chơi một vai trò quan trọng trong chính trị Florence và tham gia vào các mối quan hệ phức tạp giữa các quốc gia Italy vào cuối thế kỷ 15 đầu thế kỷ 16. Cuộc đời của ông, với những biến động của riêng mình, cũng là một phần không thể thiếu của lịch sử đó.

Cuộc đời của ông chứng kiến những sự kiện quan trọng nhất của Florence, từ thời kỳ thịnh vượng dưới triều đại Lorenzo de Medici, đến sự kiện cuồng nộ tôn giáo dưới thời Savonarola, tham vọng của gia đình Borgia, và cuộc đấu tranh giành quyền kiểm soát Italy giữa các gia đình Valois và Habsburg, kết thúc với cuộc cướp Roma năm 1527.

Trên các trang sách của Unger, các sự kiện cá nhân trong cuộc đời của Machiavelli được đặt trong bối cảnh chính trị thời đại, tạo nên một bức tranh sống động về cuộc đời của ông và tình hình chính trị tại Florence và Italy.

Đó là những đặc điểm về con người và chính trị của một thời đại được Machiavelli rút ra trong tác phẩm Quân vương của ông.

Cuốn tiểu sử của Unger giải thích về lý do Machiavelli viết Quân vương, cũng như lý do tại sao tên ông trở nên nổi tiếng với cách không ai mong muốn, qua sự nổi tiếng của tác phẩm mà ông viết.

Quân vương là cái nhìn tổng quan về chính trị nghiêm khắc ở Florence.

Hầu hết mọi người nghe đến cái tên Machiavelli, đều nhớ ngay đến Quân vương mỏng manh mà ông viết. Những gì Machiavelli viết trong Quân vương lại làm cho tên ông trở thành biểu tượng của tác phẩm này.

Cuốn sách tiểu sử của Unger cho thấy tại sao đánh giá về Machiavelli và Quân vương phức tạp đến vậy, trừ khi đặt cả hai vào bối cảnh của thời đại ông sống.

Đó là hoàn cảnh ở Italy, nơi mà xung đột và cạnh tranh giữa các quốc gia láng giềng mạnh mẽ như vương triều Valois của Pháp và dòng dõi Habsburg trong vai trò của hoàng đế của Đế quốc La Mã.

Đồng thời, đó cũng là thời kỳ của chiến tranh thâm nhập miền bắc và trung Italy của Cesare Borgia, cuộc đấu tranh giữa lãnh thổ của Giáo hoàng, các quốc gia Cộng hòa Venice, Florence, và Công quốc Milan...

Thời kỳ đầy bạo lực, chính trị tàn bạo mà không kỳ nghỉ của các quốc gia Italy được phản ánh một cách rõ ràng trong Quân vương.

Đây là một cuốn sách chính trị mà Machiavelli đã tổng hợp từ những kinh nghiệm thực tiễn của mình trong nhiều năm hoạt động chính trị, trải qua cả những thăng trầm và nguy hiểm tính mạng.

Bởi vì nó tái hiện một cách chân thực cuộc chiến đấu không khoan nhượng giữa các quốc gia và nội bộ Italy cùng với tất cả những biến động đó, khi đọc Quân vương, đọc giả, đặc biệt là những người ngoại quốc và không sống trong thời đại của Machiavelli, không thể cảm nhận hết được sự thực tế của cuốn sách này.

Định mệnh của Quân vương, cũng như số phận của chính Machiavelli, có phần kết hợp giữa bi kịch và hài hước.

Về bản chất của quyển sách, Machiavelli viết nó với một mục đích rất thực tế. Ông muốn nó là một tóm tắt cô đọng về các loại hình chính trị và những nhà lãnh đạo tồn tại ở Italy trong thời điểm đó; từ những thành công và thất bại thực tế của từng trường hợp rút ra bài học để một nhà lãnh đạo đương thời học hỏi và suy xét.

Cụ thể, nhà lãnh đạo đó là ai? Đó là gia tộc Medici, đang kiểm soát Florence và đang đặt nghi ngờ vào Machiavelli. Trong khi đó, Machiavelli, đang tìm cách để lấy lòng gia tộc Medici để có cơ hội quay lại chính trường, hy vọng Quân vương sẽ là món quà trí tuệ đủ thuyết phục để mở cánh cửa cho sự hồi sinh của mình.

Trong bối cảnh Italy trở thành sân khấu cho màn kịch “Cừu và Sói”, những ai muốn sống sót, không muốn trở thành cừu, chỉ có một lựa chọn: trở thành sói. Có những con sói bẩm sinh và có những con sói cần phải học hỏi để trở thành sói.

Giuliano de Medici, người đang kiểm soát Florence và mà Machiavelli muốn thu phục, cũng không nằm ngoài quy luật. Vì vậy, Machiavelli đã khôn ngoan chọn đề tài này để viết Quân vương làm món quà tri thức để làm lòng của Medici.

Dễ hiểu với bất kỳ ai đã đọc qua Quân vương vì sao những gì viết trong sách thường bị nhầm lẫn là suy nghĩ, tính cách của tác giả, và từ 'Machiavelli' đã trở thành đồng nghĩa với những gì phức tạp nhất trong bản tính con người.

Nói như vậy có nghĩa, giả sử không có Quân vương, có thể Niccolò Machiavelli sẽ sống cuộc đời bình yên hơn, hoặc có thể sẽ nổi tiếng như tác giả của Lời nhận định về Mười Quyển Đầu Tiên của Lịch Sử Roma của Titus Livius, một tác phẩm mà ông đã dành nhiều công sức nhất.

Tuy nếu không có Quân vương, Machiavelli sẽ không còn là chính ông nữa. Đó là một phần bi kịch trong bản tính của ông.

Trong các trang tiểu sử của Unger, Machiavelli được mô tả như một người mâu thuẫn với bản thân. Mặc dù biết rõ về sự phản bội và vô ơn trong chính trường, Machiavelli vẫn không thể thoát khỏi ham muốn danh vọng.

Về mặt vật chất, bị đẩy ra khỏi chính trường cũng có nghĩa là mất mát cho Machiavelli cả về sự sống và gia đình.

Tinh thần, sự nghiệp chính trị phục vụ Florence là cuộc sống của Machiavelli, là nơi mà ông có thể thể hiện tài năng của mình.

Khi kết thúc cuốn sách của Unger, độc giả sẽ hiểu sâu hơn về một trong những nhân vật đặc biệt nhất trong lịch sử phương Tây và những thử thách mà ông đã phải đối mặt.

Dường như từ “machiavelli” sẽ vẫn tồn tại trong nhiều ngôn ngữ, nhưng giờ đây không ai còn đánh đồng nó với Niccolò Machiavelli như trước nữa.

Theo dịch giả Lê Đình Chi