Bí Mật Của Sự Tạo Ra - Nghệ Thuật 'Mượn' Ý Tưởng (Austin Kleon)

“Nghệ thuật là sự mượn.” - Pablo Picasso

Austin Kleon đã từng nói trong một buổi TEDxKC: 'Mọi công việc sáng tạo đều dựa trên những gì đã tồn tại trước đó. Mỗi ý tưởng mới chỉ là sự kết hợp hoặc remix của một hoặc hai ý tưởng trước đó.' (Every creative work builds on what came before. Every new idea is just a remix or mash-up of one or two previous ideas). Dựa trên cốt lõi đó, Austin đã mang đến một cái nhìn có thể nhiều người không nhận ra về sự sáng tạo. Sáng tạo thực chất là sự 'mượn'.

'Nghệ Thuật 'Mượn' Ý Tưởng' hoặc phiên bản tiếng Anh 'Steal Like an Artist', trở thành cuốn sách đặt trên bàn làm việc, quyển 'kinh thánh' cho những người làm sáng tạo, tác phẩm giải thích cách những người nghệ sĩ tạo ra các tác phẩm “độc nhất” của họ.

“Sáng tạo là gì?”, “ranh giới giữa tìm cảm hứng và sao chép?”, “làm thế nào để làm tốt hơn công việc hiện tại?” và “ý tưởng đến từ đâu?”...

Như Thomas Stearns Eliot, người đã được trao giải Nobel văn học năm 1948 đã nói: “Những nhà thơ trẻ tuổi chỉ biết sao chép; những nhà thơ già dặn biết mượn; một ngòi bút kém sẽ làm xấu đi thứ họ mượn, còn ngòi bút tài năng sẽ biến nó thành một thứ tốt hơn, hoặc ít nhất cũng đem lại sự khác biệt. Những nhà thơ xuất sắc sẽ biến thứ họ mượn thành một cái mới hoàn toàn khác và độc đáo so với nguyên mẫu.”

Giới thiệu về tác giả

Austin Kleon, ông là một nhà văn và nghệ sĩ có hơn một thập kỷ hoạt động trong lĩnh vực sáng tạo, sống tại thành phố Austin, Texas, ông là tác giả của cuốn sách “Ăn Cắp Ý Tưởng Như Một Nghệ Sĩ”, cũng là một diễn giả chuyên về chủ đề sáng tạo trong thời đại số cho các công ty như Pixar, Google, SXSW, TEDx và The Economist. Tờ báo The Atlantic đã gọi ông là “một trong những cá nhân thú vị nhất trên Internet”.

Về cuốn sách

Nghệ thuật “ăn cắp” ý tưởng là một tập hợp các bài học, câu chuyện, là kết quả của những gì mà Austin đã học hỏi qua hơn một thập kỷ nỗ lực tìm hiểu về nghệ thuật. Những điều này không chỉ dành riêng cho các nhà sáng tạo mà còn dành cho tất cả mọi người. Cuốn sách hứa hẹn sẽ tiết lộ cho độc giả thấy sự thật về sáng tạo mà có thể chưa từng được đề cập. Tương tự như 'Thằng bạn tôi 19 tuổi - khi cần một vài lời khuyên', Austin sẽ giải đáp mọi thắc mắc thông qua những trải nghiệm thực tế của mình trong cuộc sống và những câu chuyện về những người làm nghệ thuật độc đáo.

1. Ăn Cắp Như Một Nghệ Sĩ

Nếu bạn hỏi một nghệ sĩ lấy cảm hứng từ đâu để tạo ra tác phẩm của mình, một nghệ sĩ trung thực sẽ trả lời bạn rằng “Tôi lấy cảm hứng từ việc 'ăn cắp' chúng”. “Trước hết, anh ta tìm thấy điều gì đó đáng để 'ăn cắp', sau đó là điều tiếp theo. Chính thức là như vậy.”

Như “chú hải âu” vĩ đại của âm nhạc - David Bowie, với gần 5 thập kỷ không ngừng tự sáng tạo và thay đổi trong ngành công nghiệp âm nhạc đã từng nói: “Tôi chỉ lấy cảm hứng từ những thứ nghệ thuật mà tôi có thể 'ăn cắp' được.” Một khi bạn nhìn thế giới theo cách này, bạn sẽ không còn quan tâm đến điều gì là “tốt” hay “xấu” nữa - chỉ còn quan tâm đến những thứ đáng để “ăn cắp” và những thứ không đáng “ăn cắp”.

Austin nói rằng “một nghệ sĩ giỏi sẽ hiểu rằng không có gì sinh ra từ hư vô. Mọi tác phẩm sáng tạo đều được xây dựng trên những gì đã tồn tại từ trước. Không có gì là hoàn toàn mới mẻ.” Ngay cả trong Kinh Thánh cũng có câu: “Không có gì mới mẻ dưới mặt trời.” (Trích Ecclesiastes 1:9). Hiểu điều này là điều cốt lõi, và chỉ khi bạn chấp nhận điều này, bạn mới có thể thoát khỏi gánh nặng của việc cố gắng trở nên hoàn toàn nguyên bản và độc đáo.

“Sự độc đáo là gì? Là việc sao chép mà chưa bị phát hiện.” - William Ralph Inge (Tác giả người Anh)

Di truyền học là một ví dụ tuyệt vời về việc kết hợp các ý tưởng riêng lẻ để tạo ra một tác phẩm tổng thể tuyệt vời. Chúng ta là một kết hợp của bố mẹ và cả những thế hệ trước đó. Và giống như phả hệ của một gia đình, chúng ta cũng có một phả hệ của các ý tưởng. Bạn thực sự là một hỗn hợp, một kết hợp của những gì bạn chọn cho cuộc sống của mình. Như nhà thơ người Đức Goethe đã nói, “Chúng ta được định hình bởi những điều chúng ta yêu thích.”

Mẹ của Austin thường nói với anh rằng: “Rác vào, rác ra”, một thuật ngữ phổ biến trong lĩnh vực Công nghệ thông tin, ý nghĩa là chất lượng đầu vào ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng đầu ra. Việc thu thập ý tưởng từ việc khám phá bản thân và thế giới xung quanh là nguyên liệu tuyệt vời để xây dựng một kho tri thức. Tuy nhiên, điều quan trọng hơn cả là chọn lựa kỹ lưỡng những gì sẽ đưa vào kho tri thức đó, đảm bảo rằng chúng là những ý tưởng chất lượng. Đồng thời, việc thu thập nhiều ý tưởng hơn sẽ mở ra nhiều lựa chọn hơn cho cuộc sống của bạn.

“Hãy lấy cảm hứng từ mọi nguồn có thể để nâng cao sức sáng tạo và tưởng tượng của bạn. Hãy đắm chìm trong thế giới của cả những bộ phim cổ điển lẫn mới, những bài hát, những cuốn sách, những bức tranh, những tấm ảnh, những bài thơ, những giấc mơ, những cuộc trò chuyện bất ngờ, kiến trúc, những công trình nghệ thuật, những cây cầu, những tấm biển báo, những thảo nguyên, ánh sáng và cả bóng tối. Hãy chọn lựa những thứ chạm vào tâm hồn bạn. Khi đó, tác phẩm của bạn sẽ trở nên chân thực và đầy ý nghĩa.” - Jim Jarmusch (đạo diễn và nhà biên kịch phim người Mỹ)

Trường học và giáo dục là hai khía cạnh không đồng nghĩa. Dù bạn có theo học ở môi trường học tập chính thống hay không, điều quan trọng nhất vẫn là luôn tìm kiếm kiến thức cho bản thân, khám phá những điều bạn yêu thích và tò mò về thế giới. “Đừng bao giờ đặt câu hỏi trước khi tìm kiếm trên Google. Bởi vì đôi khi bạn sẽ tìm thấy câu trả lời, và đôi khi, câu hỏi bạn đặt ra sẽ tốt hơn”. Cách tiếp cận cổ điển nhưng vẫn hiệu quả nhất vẫn là đọc sách - hãy dành thời gian cho việc đọc, hãy đến thư viện. Đôi khi, quan trọng không phải là quyển sách bạn đang đọc, mà là nó sẽ dẫn bạn đến quyển sách tiếp theo.

Chúng ta thường tin rằng khả năng ghi nhớ của chúng ta là không giới hạn, nhưng thực tế lại không phải như vậy. Đôi khi, những ý tưởng thú vị bị lãng quên chỉ vì chúng không được lưu giữ một cách cẩn thận. Luôn có một cuốn sổ hoặc ứng dụng ghi chú bên cạnh bạn, để ghi lại mọi ý tưởng khi chúng xuất hiện. Sao chép những đoạn văn bạn thích từ sách, những cảnh đẹp từ phim, và “mỗi khi bạn cảm thấy có thứ gì đó đáng để ghi chép, hãy thêm vào tập tin sưu tầm của bạn. Mỗi khi bạn cần một chút cảm hứng, chỉ cần mở tập tin sưu tầm đó ra.”

2. Không cần phải biết mình là ai trước khi bắt đầu hành trình

Trong giới trí thức, có một hiện tượng phổ biến gọi là “Hội chứng kẻ giả mạo”. Định nghĩa y học cho hiện tượng này là “một tình trạng tâm lý khi mà người mắc bệnh không thể nhận ra được thành công của mình”. Điều này có nghĩa là họ luôn cảm thấy mình chỉ là kẻ giả mạo, không thông minh, sáng tạo hay tài năng như người khác nghĩ, rằng họ chỉ làm việc một cách ngẫu nhiên mà không hiểu rõ mình đang làm gì. Đáng chú ý, ngay cả những người tài năng nhất cũng không biết chính xác ý tưởng của họ đến từ đâu, “Họ chỉ làm công việc của mình và ý tưởng sẽ tự nảy sinh. Hàng ngày.” Vì vậy, hãy bắt đầu hành động, qua đó chúng ta sẽ khám phá ra chính mình, thay vì chờ đợi biết mình là ai trước khi hành động.

“Giả mạo cho đến khi bạn thành công”, hãy cứ giả vờ cho đến khi bạn thật sự thành công. Austin đã chia cụm từ này thành hai cách hiểu:

1. “Hãy giả vờ bạn đã đạt được mục tiêu đó - đóng vai trò đó cho đến khi bạn thực sự thành công, cho đến khi mọi người nhìn bạn như bạn muốn; hoặc

2. Hãy giả vờ bạn đang làm điều đó cho đến khi bạn thực sự làm được nó.”

Như nhà văn Glenn O'Brien từng nói: “Bạn bắt đầu với tư cách là một kẻ giả mạo, rồi cuối cùng trở thành một người thành công.”

Những người sáng tạo thường có niềm ám ảnh phải tìm kiếm và phát triển phong cách riêng cho mình. Tuy nhiên, từ khi sinh ra, chúng ta đều giống nhau, không có phong cách hay giọng điệu riêng. Giống như trẻ con, chúng ta học bằng cách bắt chước. Chúng ta học lái xe bằng cách quan sát người khác lái, học nấu ăn từ công thức có sẵn, học vẽ bằng cách sao chép từ những tác phẩm trước đó, hoặc học viết bằng cách đọc nhiều sách. Điều này nói về quá trình học và thực hành, không phải sao chép và ăn cắp ý tưởng từ người khác. Trong cuốn sách của Austin, anh đã viết: “Hãy nhớ rằng: Thậm chí nhóm nhạc The Beatles cũng từng bắt đầu bằng cách chơi lại những bản nhạc khác. Paul McCartney từng nói, “Chúng tôi đã bắt chước nhóm nhạc của Buddy Holly, Little Richard, Jerry Lee Lewis, Elvis. Chúng tôi đã làm vậy.” McCartney và John Lennon đã trở thành hai nhà soạn nhạc vĩ đại nhất trong lịch sử, nhưng theo McCartney, họ chỉ bắt đầu như vậy để “tránh việc bị nhóm nhạc khác chơi lại bản nhạc của mình.” Salvador Dali từng nói, “Những người không muốn sao chép bất cứ thứ gì, họ sẽ không tạo ra được gì cả.”