Buzz
Mặc dù tồn tại trong môi trường khắc nghiệt và khô cằn nhất ở sa mạc Namib, với chỉ 9,9mm mưa mỗi năm, loài 'bạch tuộc' này vẫn có thể sống lâu đến hơn 3.000 năm.
Cuộc sống của con người có hạn, nhiều người quyền thế mong muốn tìm kiếm sự bất tử. Tần Thủy Hoàng, Võ Tắc Thiên và nhiều vị vua khác đã dành nhiều công sức tìm kiếm phương thuốc bất tử. Thật đáng tiếc, họ không tránh được cái chết như một quy luật tự nhiên.
Tuy nhiên, trong thế giới tự nhiên, có nhiều loài động vật, sinh vật đã hiện thực hóa giấc mơ của con người. Welwitschia mirabilis, hay còn gọi là cây Bách lan, là một trong số đó. Theo các nhà khoa học, cây bách lan đã tồn tại từ thời khủng long và có thể sống đến 3.000 năm tuổi.
'Bạch tuộc' sa mạc Namib, loài cây kỳ lạ giữ bí quyết về trường sinh mà con người luôn mơ ước. (Ảnh: Baidu)
Cây bách lan còn được biết đến với nhiều tên gọi như bạch tuộc sa mạc, n’tumbo (người cứng đầu), onyanga (hành) và tweeblaarkanniedood (hai lá không chết) trong ngôn ngữ địa phương. Ngoài ra, chúng còn được gọi là 'hóa thạch sống' vì khả năng trường thọ của chúng. Kỳ lạ, bách lan sống trong một môi trường khắc nghiệt nhất trên Trái Đất, đó là sa mạc Châu Phi.
Lí do bách lan được gọi là 'bạch tuộc' sa mạc là vì hình dáng của chúng giống với loài sinh vật này. Chiếc lá của cây bách lan to và dài trên cát giống như cái xúc tu của một con bạch tuộc khổng lồ. Bách lan 'bạch tuộc' được phát hiện lần đầu vào năm 1859 bởi Frederich Welwitsch - nhà thám hiểm người Áo.
Bách lan chỉ tồn tại tại sa mạc Namib và chúng không có họ hàng. Bách lan là loại thực vật hạt trần duy nhất trong bộ Welwitschiales, thuộc chi duy nhất Welwitschia, họ Welwitschiaceae và bộ Welwitschiales theo phân loại thực vật hạt trần.
Loài cây bách lan sa mạc được biết đến là 'bạch tuộc' sa mạc nổi tiếng. (Ảnh: Baidu)
Bách lan là loại cây lùn, bụi, chiều cao trung bình khoảng 50 cm, có thể lên tới 180 cm. Thân cây nón ngược và chỉ phát triển theo chiều ngang để phù hợp với khí hậu nắng nóng và khắc nghiệt của sa mạc Namib. Dù lượng mưa ở sa mạc này chỉ có 9,9mm/năm nhưng bách lan vẫn phát triển rất tốt.
Điểm đặc biệt của cây bách lan là chỉ có 2 lá. Lá của chúng không bao giờ rụng và luôn mọc suốt cuộc đời của cây. Thân lá xoắn ngược về phía thân cây. Lá rộng tới 30 cm và có thể dài tới 14m. Những chiếc lá này thường bị xé thành nhiều dải dài do tác động của khí hậu sa mạc.
Bách lan thấp nhưng lá trải dài trên bề mặt cát khiến nhiều người liên tưởng chúng đến những con 'bạch tuộc' của đại dương. Rễ cây bách lan giữ nhiệt độ ổn định dù môi trường có khắc nghiệt tới đâu.
Trên lá bách lan có lỗ gọi là lỗ thở giúp quá trình trao đổi không khí và thoát hơi nước dễ dàng hơn. Ban ngày, lỗ này đóng để giữ nước, ban đêm mở ra để quang hợp. Nước đọng trên lá sẽ lăn xuống thân và rễ để hấp thụ.
Bách lan chỉ sinh sống ở sa mạc Namib ở Nam Phi. (Ảnh: Baidu)
Lá bách lan có thể điều chỉnh sắc tố. Nếu nóng, lá sẽ đỏ để bảo vệ cây trước ánh nắng mặt trời, nếu lạnh hoặc ẩm, lá sẽ xanh hơn để quang hợp.
Cây bách lan phân chia giới tính với cây đực và cái có cấu trúc khác nhau. Ong và bọ cánh cứng giúp chúng thụ phấn.
Bách lan không chỉ có ngoại hình kỳ lạ mà còn là vấn đề nghiên cứu của các nhà khoa học. Cây bách lan lâu đời nhất được phát hiện có tuổi thọ lên tới 3.000 năm. Sự khám phá này đã thú vị họ và họ muốn tìm hiểu vì sao bách lan có thể sống lâu đến như vậy.
Giải mã bí mật 'trường sinh bất tử'
Sau nghiên cứu, nhà khoa học đại học Queen Mary (Anh) phát hiện bí mật của bách lan nằm trong gene của chúng, được công bố trên tạp chí Nature Communications.
Theo Nhật báo Independent, gene là yếu tố quyết định sức sống và hình dáng đặc biệt của bách lan.
Từ xa, bách lan giống như con bạch tuộc khổng lồ bò trên sa mạc. (Ảnh: Baidu)
Bên cạnh đó, họ cũng phát hiện lá của bách lan mọc ở những vị trí dễ tổn thương nhất của cây khi phần đỉnh chết đi.
Nhóm nghiên cứu cho biết bách lan có thể sống hàng nghìn năm vì chúng không bao giờ ngừng phát triển. Một số mẫu vật đã sống từ thời kỳ đồ sắt, hơn 3.000 năm trước.
Từ gene của bách lan, nhà nghiên cứu thấy chúng đã sống trong môi trường nghèo dinh dưỡng và khô cằn, tương tự lịch sử môi trường sống của chúng.
Mỗi cây bách lan chỉ có 2 lá. (Ảnh: Baidu)
Theo giáo sư Tao Wan, từ khi sa mạc Namib hình thành cách đây 86 triệu năm, gene của bách lan đã gặp lỗi phân bào dẫn đến hiện tượng nhân đôi.
Trong gene của bách lan, có chuỗi ADN tự nhân đôi giúp duy trì sự sống trong môi trường khắc nghiệt của sa mạc Namib.
Các nhà nghiên cứu phát hiện gene của bách lan chủ yếu là chuỗi ADN tự nhân đôi 'rác', được sản xuất khi nhiệt độ tăng cao ở sa mạc Namib. Điều này đã thú vị họ về di truyền biểu sinh của cây bách lan từ khoảng 1-2 triệu năm trước, giúp chúng phát triển vượt bậc.
Nhờ gene này, bách lan có thể tăng cường quá trình trao đổi chất, tăng cường khả năng sinh tồn và trở thành loài cây 'trường sinh bất tử'. Giải mã gene của bách lan cũng cung cấp nhiều gợi ý quan trọng trong việc giải quyết vấn đề khí hậu đang đối mặt với các loài cây nông nghiệp.
*Tin tức được tổng hợp từ Insureandgo, Nparks, Nature…
