Buzz
Sự kiện đau lòng khiến chính phủ Nhật Bản tổ chức cuộc họp khẩn, cơ hội nghiên cứu về căn bệnh kỳ lạ
25 năm trước, lúc 18h51 ngày 16/12/1997, hàng trăm trẻ em Nhật Bản bất ngờ co giật do một tập Pokémon.
Tập Dennō Senshi Porygon, số 38, gây sốc với vụ nổ sáng tạo và 685 trẻ nhập viện.
Vụ ánh sáng gây co giật chỉ là một phần, nhưng 12.000 trẻ báo cáo triệu chứng kỳ lạ khác.
Takuya Sato, 10 tuổi, chia sẻ: “Cuối chương trình, có vụ nổ và chúng tôi phải nhắm mắt vì ánh sáng lớn giống như đèn flash máy ảnh”.
Một cô gái 15 tuổi ở Nagoya kể: “Khi thấy những đèn xanh và đỏ nhấp nháy trên màn hình, tôi cảm nhận cơ thể mình trở nên căng trước sự huyền bí. Tôi không thể nhớ rõ điều gì xảy ra sau đó”.
Sự kiện này, được truyền thông Nhật Bản đặt tên là 'Pokémon Shock', trở thành một tin tức nổi bật không chỉ trong nước mà còn lan tỏa trên khắp thế giới. Các nhà làm phim hoạt hình đã phải đối mặt với sự thẩm vấn của cảnh sát, trong khi Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi quốc gia tổ chức cuộc họp khẩn cấp. Giá cổ phiếu của Nintendo, công ty đứng sau trò chơi Pokémon, giảm ngay lập tức 3,2%.
Với các chuyên gia y tế, con số 12.000 trẻ em cần điều trị y tế nói lên một sự thách thức lớn. Chương trình đã thu hút sự quan tâm của 4,6 triệu hộ gia đình. Khoảng 5.000 người, tức là một người trong mỗi 1.000, mắc phải bệnh động kinh cảm quang, tỷ lệ 0,02%. Tuy nhiên, số lượng trẻ em báo cáo các triệu chứng dường như vượt xa mọi dự đoán.
Bí mật này tồn tại trong bốn năm, cho đến khi nó thu hút sự chú ý của Benjamin Radford, một nhà nghiên cứu tại Ủy ban điều tra các thông tin gây nghi ngờ ở Mỹ.
'Cuộc điều tra đã rơi vào tình trạng đình trệ, bí mật dần biến mất mà không có lời giải thích”, ông nói. “Tôi muốn xem liệu mình có thể làm sáng tỏ vụ án này hay không”.
Hợp tác cùng Robert Bartholomew, một nhà xã hội học y tế, họ bắt đầu kiểm tra chuỗi sự kiện và phát hiện một chi tiết quan trọng. Ông nói: “Điều mà mọi người đã bỏ qua là sự kiện không chỉ xảy ra trong một đêm mà kéo dài qua nhiều ngày, và sự lan truyền diễn ra không chỉ trong trường học mà còn trên phương tiện truyền thông công cộng”.
Radford và Bartholomew phát hiện rằng hầu hết trẻ em bị ảnh hưởng trở nên ốm sau khi nghe về tác hại của tập phim. Mặc dù phát sóng tập phim vào ngày 16 tháng 12 thực sự gây ra hàng trăm trẻ em gặp triệu chứng chứng động kinh nhạy cảm với ánh sáng, nhưng điều gì đó khác biệt xảy ra sau đó. Ngày hôm sau, tại các sân chơi, lớp học, tin tức và bàn ăn sáng, tất cả đều nói về Pokémon Shock. Nhiều trẻ em bắt đầu cảm thấy không khỏe khiến tình trạng trở nên nghiêm trọng hơn khi một số chương trình tin tức chiếu lại đoạn clip gây ảnh hưởng. Theo Radford, lần này, các triệu chứng được báo cáo (như nhức đầu, chóng mặt, nôn mửa) “có nhiều đặc điểm của bệnh xã hội tập thể (MSI) hơn là chứng động kinh cảm quang”.
MSI, còn được gọi là chứng rối loạn tâm thần tập thể (MPI), hay đơn giản là chứng cuồng loạn tập thể, là hiện tượng đã được ghi chép với nhiều trường hợp nổi bật trong lịch sử, từ đại dịch khiêu vũ ở độ tuổi trung niên đến sự bùng phát của những tràng cười không kiểm soát ở Tanzania vào năm 1962.
“MSI rất phức tạp và thường bị hiểu lầm, nhưng cơ bản, đó là khi lo lắng biểu hiện thành các triệu chứng thể chất có thể lây lan qua tiếp xúc xã hội. Nó thường xuất hiện trong các đơn vị xã hội đóng cửa như nhà máy và trường học, nơi có hệ thống phân cấp xã hội mạnh mẽ. Các triệu chứng là có thật - nạn nhân không giả mạo hay bịa ra - nhưng nguyên nhân bị gán sai”, Radford chia sẻ. Tình trạng này có vẻ giống với hiệu ứng giả dược ngược, khi mọi người có thể tự tạo ra bệnh chỉ bằng suy nghĩ.
Sự kiện Pokémon Shock không phải là trường hợp duy nhất do một chương trình truyền hình gây ra. Tháng 5 năm 2006, trường trung học Padre António Vieira ở Lisbon báo cáo 22 trường hợp nhiễm một loại virus không xác định và lan nhanh trong hội trường của trường. Học sinh phàn nàn về khó thở, phát ban, chóng mặt và ngất xỉu. Trường học đóng cửa khi tin tức về virus lan rộng. Không lâu sau đó, hơn 300 học sinh tại 15 trường học ở Bồ Đào Nha bị ảnh hưởng, nhiều trường phải đóng cửa.
Bác sĩ vất vả mà không tìm thấy bằng chứng về virus, ngoại trừ các triệu chứng của học sinh. Tiến sĩ Mario Almeida, một bác sĩ, nói vào thời điểm đó: “Tôi không biết căn bệnh nào chọn lọc đến mức chỉ tấn công học sinh”.
Sau đó, sự thật kỳ lạ bắt đầu lộ diện. Ngay trước khi dịch bệnh bùng phát, bộ phim nổi tiếng dành cho thanh thiếu niên Morangos com Açúcar (tạm dịch là Dâu tây có đường) phát sóng một cốt truyện về căn bệnh khủng khiếp tấn công một trường học. Trong phim, khi thực hiện thí nghiệm với virus, một nhân vật vô tình giải phóng nó và học sinh ngay lập tức bị đánh gục, căn bệnh lan truyền không thương tiếc trong ngôi trường hư cấu mang tên Colegio Da Barra.
Trở lại thực tế, khi năm học sắp kết thúc và nhiều học sinh lo lắng về các kỳ thi, câu chuyện đã tạo ảnh hưởng mạnh mẽ hơn đối với khán giả trẻ hơn những gì dự kiến.
Tuy nhiên, không chỉ có học sinh dễ bị ảnh hưởng. Vào ngày Halloween 31/10/1992, một buổi phát sóng đã gây kinh hoàng trên khắp Vương quốc Anh.
Lúc đó, hãng thông tấn Anh phát sóng chương trình trực tiếp Ghostwatch (Theo dấu hồn ma). Nội dung chương trình kể về việc giải mã các hiện tượng siêu nhiên ở một khu nhà của người thu nhập thấp ở phía Bắc London.
Chương trình kéo dài 90 phút, bắt đầu từ từ rồi tăng cường độ căng thẳng với những tình tiết ớn lạnh như bóng lơ lửng, âm thanh kì lạ, đồ đạc di chuyển, tiếng mèo kêu kinh hoàng... Điểm đặc biệt là cả ekip chương trình bất ngờ bỏ chạy, họ hốt hoảng thông báo rằng họ đã vô tình giải thoát những hồn ma tàn ác khắp nước Anh.
Ngay sau đó, hơn 30.000 người, đầy sợ hãi hoặc tức giận, tấn công tổng đài của hãng thông tấn Anh. Các tờ báo ngày hôm sau chỉ trích nặng nề chương trình. Ghi nhận sáu trường hợp trẻ em từ 10-14 tuổi có triệu chứng của PTSD (Rối loạn Stress sau Thất chấn).
Mặc dù sau đó đội ngũ làm chương trình đã khẳng định Ghostwatch được kịch bản và quay trước nhiều tuần, nhưng phong cách phim tài liệu và sự trình diễn kiểu truyền hình thực tế đã khiến nhiều người xem tin những sự kiện trên TV là có thật.
Trong thực tế, các trường hợp như Ghostwatch hay Pokémon Shock có thể không đầy đủ đáp ứng định nghĩa chính thức về MSI, vì chúng không liên quan trực tiếp đến việc mọi người phát triển các triệu chứng. Tuy nhiên, theo quan điểm của Radford, chúng vẫn có những điểm tương đồng.
“Đúng là sự hoảng loạn không phải là MSI, nhưng chúng có sự liên quan. Có một yếu tố lây lan xã hội, nơi nỗi sợ hãi được chấp nhận và tồn tại trong một bối cảnh không chắc chắn. Nhiều người báo cáo nhìn thấy và trải qua những hiện tượng kỳ lạ mà thực tế không hề xảy ra”, ông nói.
Hầu hết mọi người tin rằng họ sẽ phản ứng khác biệt trong những tình huống như vậy. Nhưng nếu nhìn lại lịch sử, dễ dàng nhận thấy những người bị ảnh hưởng không hề ngốc nghếch, không phải là tin đồng hay điên rồ. Cụ thể, bất kỳ ai trong chúng ta đều có thể phản ứng tương tự. Nói cách khác, tất cả chúng ta đều có khả năng bị khuất phục trước MSI. Hãy nhớ điều đó khi quyết định xem gì lần tới.
Tham khảo trên TheGuardian
