Buzz
Dư thừa điện từ năng lượng mặt trời đang làm đau đầu người Đức vì giá điện giảm xuống mức âm nhưng dân không được thêm tiền. Lý do là gì?
Báo cáo của SEB Research cho biết trong 10 ngày qua, các nhà sản xuất điện mặt trời ở Đức đã phải giảm 87% giá điện do dư thừa công suất. Thậm chí khi công suất đạt đỉnh, giá điện tại Đức đã xuống mức âm, nghĩa là bên phát điện phải trả tiền chứ không kiếm được.
Tuy nhiên, người dân sử dụng điện không được hưởng giá điện âm này. Tại sao vậy?
Hãy khám phá câu chuyện về việc tại sao nhà máy điện chấp nhận mức giá âm và mất tiền.
Hậu quả của thị trường tự do
Thực tế, giá điện âm không phải là điều hiếm ở Đức hay Châu Âu khi các quốc gia thành viên đang tích cực xây dựng các trang trại năng lượng mặt trời để giảm nhu cầu sử dụng nhiên liệu hóa thạch không bền vững.
Nguyên nhân chính của việc điều tiết sản xuất điện ở Châu Âu không dễ dàng là do chính phủ đang khuyến khích doanh nghiệp sử dụng năng lượng tái tạo thay thế cho nhiên liệu hóa thạch và khí đốt nhập khẩu từ Nga.
Hiện tại, tỷ lệ công suất đặt của các nguồn năng lượng tái tạo ở nhiều quốc gia Châu Âu đạt mức khá cao từ 40% đến 60%.
Theo một nghiên cứu của HSBC Holdings, đến cuối năm 2023, sẽ có khoảng 60 GW công suất lắp đặt của các tấm pin mặt trời mới tại châu Âu, cao hơn 1/3 so với kỷ lục năm 2022.
Đây là các nguồn điện gần như không có chi phí vận hành, nên để tránh lãng phí tài nguyên, chính phủ thường cho phép các đơn vị phát điện năng lượng tái tạo chào giá rất thấp để tham gia thị trường điện.
Vì thế, khi năng lượng mặt trời lên cao vào buổi trưa và phụ tải giảm thấp, các nhà máy điện tái tạo thường áp dụng chiến lược chào giá thấp, thậm chí xuống mức âm để có cơ hội tham gia thị trường điện cạnh tranh giao ngay.
Trong khi điện mặt trời giảm giá để tham gia thị trường, thì điện truyền thống cũng chấp nhận mức giá âm để không phải tạm ngừng sản xuất.
Nói một cách đơn giản, đôi khi thị trường có quá nhiều điện, nên các nhà máy điện truyền thống sẽ trả tiền cho người tiêu dùng để sử dụng năng lượng, từ đó tiết kiệm chi phí so với việc tạm ngừng sản xuất trong 1 hoặc 2 giờ.
Trong lý thuyết, các nhà máy điện truyền thống như nhiệt điện than, khí đốt, hạt nhân... sẽ gặp phải chi phí khởi động lại cao và tốn thời gian, không hiệu quả kinh tế nếu tạm dừng hoạt động chỉ vì thừa điện.
Mặc dù cơ chế thị trường cạnh tranh này giúp giảm giá điện nhưng cũng gây thua lỗ cho ngành điện nên các đơn vị, nhà máy phát điện thường ký hợp đồng tài chính dài hạn với bên phân phối, bán lẻ điện hoặc các khách hàng lớn.
Quay lại với câu chuyện ở Đức, giá trung bình của điện mặt trời tại đây trong 10 ngày qua khoảng 9,1 Euro cho mỗi MW (MegaWatt), thấp hơn nhiều so với 70,6 Euro/MW của điện truyền thống.
'Đây là hậu quả của việc điện tái tạo vượt quá nhu cầu thị trường. Giá điện giảm mạnh khi nguồn điện tái tạo có sản lượng cao', báo cáo của SEB nhấn mạnh.
Vào cuối năm 2023, tổng lượng điện tái tạo ở Đức đạt 81,7 GW (GigaWatt) nhưng nhu cầu sử dụng của người dân chỉ khoảng 52,2 GW. Con số này thậm chí còn chênh lệch hơn nữa vào mùa hè khi điện mặt trời đạt công suất tối đa, bất chấp nhu cầu sử dụng máy lạnh và các thiết bị tăng cao.
Người dân không nhận được tiền
Mặc dù giá điện âm có nghĩa là bên sản xuất điện phải trả tiền, nhưng thực tế hóa đơn tiền điện của người dân không bao giờ được trừ tiền, bởi giá điện âm này không bao giờ được chuyển đến tay người tiêu dùng cuối cùng.
Ví dụ vào buổi trưa ngày 29/5/2023, lượng điện sản xuất tại Đức đã vượt quá nhu cầu sử dụng 9.462 MW, tức là lớn hơn gấp 5 lần công suất Nhà máy Thủy điện Hòa Bình ở Việt Nam, làm giảm mạnh giá điện trên thị trường tự do xuống mức âm.
Trong khoảng 7 tiếng giữa trưa ngày 29/5, các nhà máy phát điện sẽ phải trả tiền thay vì kiếm lời. Mức giá âm sâu nhất là vào lúc 2 giờ chiều với (-149,54) Euro/MWH (Megawatt mỗi giờ). Những nhà máy không kịp tắt điện từ các tấm pin năng lượng mặt trời sẽ phải trả 149,54 Euro cho mỗi MWH.
Tuy nhiên, người dùng cuối cùng không mua được điện giá âm này, mà là các đơn vị phân phối, các nhà đầu tư vào pin lưu trữ năng lượng. Họ thường mua vào giá điện âm và sau đó bán giá dương sau vài giờ để kiếm lời.
Trong trường hợp của ngày 29/5, giá điện giao ngay quay trở lại mức dương 100 Euro/MWH sau 5 giờ chiều vì nắng dần tắt khiến sản lượng điện mặt trời giảm.
Tại một số nước Châu Âu, nhiều hộ gia đình vẫn có thể tham gia thị trường tự do nếu không ký hợp đồng cố định cung ứng điện.
Tuy nhiên, giá điện âm thường chưa bao gồm giá truyền tải, giá phân phối, giá dịch vụ cố định hàng tháng... Những chi phí này thường cao hơn cả giá bán buôn nên không bao giờ có chuyện người dân được cộng thêm tiền khi sử dụng điện.
Giá điện cho hộ gia đình ngày một tăng ở Châu Âu (Euro/KWH)
Ví dụ ở Na Uy, nếu khách hàng sử dụng điện theo giá giao ngay trên thị trường tự do, đơn vị cung cấp sẽ tính trung bình cộng của giá thị trường tháng trước kèm các khoản phí và lợi nhuận, vì vậy sẽ không bao giờ có mức giá âm.
Ở Bắc Âu và Australia, chi phí liên quan đến dịch vụ cung cấp lưới điện và vận hành hệ thống điện thường chiếm tỷ lệ cao, khoảng 43%, vì vậy ngay cả khi giá điện âm, khách hàng cũng không nhận được tiền khi sử dụng điện.
Ngược lại, hóa đơn tiền điện của người dân Châu Âu chỉ tăng từ năm 2008 đến nay mặc dù tỷ lệ sử dụng năng lượng tái tạo tăng dần.
*Nguồn: Business Insider
Băng Băng
