Bí quyết cho người trẻ khi bước vào thế giới chứng khoán

Những gì mới thực sự quan trọng cho nhà đầu tư mới

Con đường vào thị trường chứng khoán đối với tuổi 20 đa dạng và thú vị. Có người tự tìm hiểu thông qua kinh nghiệm của người khác, cũng có người chạy theo vì sợ lỡ cơ hội.

Dù là tự tìm hiểu hoặc theo đuổi vì FOMO, người mới thường đối mặt với nhiều rủi ro, cần sự chuẩn bị cẩn thận.

Nhưng rủi ro nào đang chờ đợi họ? Chuẩn bị như thế nào?

Nguy cơ từ các chi phí

Cạm bẫy đầu tiên cần lưu ý là về các khoản phí và thuế khi đầu tư vào chứng khoán. Không phải loại phí nào cũng rõ ràng, có những khoản phí được ẩn đi kỹ lưỡng.

Phí công khai là khoản phí mà nhà đầu tư phải trả cho công ty chứng khoán mỗi khi mua hoặc bán cổ phiếu. Tỷ lệ phí này thay đổi tùy theo broker và giá trị giao dịch.

Ví dụ, với mức phí 0,15%, một nhà đầu tư với vốn ban đầu 100 triệu và giao dịch 4 lần/tháng, tổng phí giao dịch có thể lên đến 7,2% vốn bỏ ra.

Do đó, để bù lại chi phí giao dịch và thuế, lợi nhuận đầu tư cần phải cao hơn rất nhiều. Sử dụng đòn bẩy có thể tăng chi phí lên đến 14% mỗi năm.

Ngoài ra, spread - chênh lệch giữa giá mua và giá bán cũng là một khoản phí ẩn mà nhà đầu tư cần chú ý.

Ví dụ, nếu giá bid là 100 ngàn đồng, giá ask là 99 ngàn 500 đồng, thì spread là 1%. Còn nếu giá bid là 100 ngàn 100 đồng và giá ask là 99 ngàn 900 đồng, spread là 0,2%.

Chênh lệch giữa giá mua và giá bán không chỉ ảnh hưởng đến lợi nhuận cuối cùng của nhà đầu tư mà còn là chỉ số của tính thanh khoản của cổ phiếu. Số liệu càng cao thì thanh khoản càng thấp.

Nguy cơ từ việc sử dụng đòn bẩy

Cạm bẫy thứ hai là việc sử dụng đòn bẩy khi đầu tư mà không có nhiều kinh nghiệm. Nhiều nhà đầu tư may mắn thắng lớn ở giai đoạn đầu tiên khi bắt đầu tham gia thị trường.

Ban đầu, họ chỉ cần đầu tư một ít vốn để thử nghiệm, nhưng sau khi thắng lớn, họ trở nên tự tin và quá chủ quan. Họ không nhận ra rằng điều này có thể là do may mắn, đúng vào thời điểm thị trường tăng.

Tâm lý quá tự tin thường khiến nhà đầu tư mới dễ dàng đặt cược hết tất cả vào cổ phiếu và thậm chí còn vay thêm tiền qua margin để đầu tư.

Tuy nhiên, việc sử dụng margin có thể tăng lợi nhuận nhưng cũng có thể làm tăng nguy cơ lỗ. Ví dụ, nếu sử dụng margin x2 và lỗ 10%, thì thực tế lỗ có thể lên đến 20% do phải trả lãi vay.

Nguy hiểm xuất phát từ việc sử dụng margin khiến số vốn đầu tư tăng lên đáng kể. Ban đầu, nhà đầu tư thử với số tiền nhỏ như 10 triệu, nhưng khi bỏ vào 100 triệu và sử dụng margin x2, một điều chỉnh 5% có thể biến số lỗ thành 10 triệu đồng, làm mất hết lợi nhuận trước đó.

Cạm bẫy của việc không sử dụng kỹ thuật cắt lỗ kịp thời. Trong tài chính, việc tính toán lỗ/lãi cần phải sử dụng phép nhân trung bình (geometric). Ví dụ, lỗ 50%, sau đó lời 50% sẽ là lỗ 25% chứ không phải lãi vốn. Điều này có thể dẫn đến việc mất lượng vốn đầu tư lớn.

Nguy cơ khi không thực hiện kỹ thuật cắt lỗ

Một trong những cạm bẫy là không cắt lỗ kịp thời. Trong tài chính, để tính tỷ suất lợi nhuận/lỗ của các khoản đầu tư liên tục, phải sử dụng phép nhân trung bình. Ví dụ, sau khi lỗ 50%, rồi lời 50%, tổng vốn sẽ chỉ còn 75%.

Các nhà đầu tư cần hiểu rằng việc cắt lỗ là quan trọng để bảo vệ vốn đầu tư. Có thể dễ dàng tìm thấy bảng tính toán trên Internet để biết cần lời bao nhiêu để bù lại lỗ.

Ví dụ, để bù lại lỗ 10%, cần có lãi 11,11%; lỗ 20% cần lãi 25%; lỗ 50% cần lãi 100%.

Nguy cơ khi quá mạo hiểm

Một trong những cạm bẫy là quá mạo hiểm, đặt cược vào các sản phẩm tài chính phức tạp như phái sinh, CFD, hoặc đầu tư trên các sàn chưa được phép tại Việt Nam.

Ngay cả đầu tư trên chứng khoán cơ bản thông qua các công ty chứng khoán cũng có nhiều rủi ro. Đầu tư trực tuyến, với các sản phẩm phức tạp và đòn bẩy cao, rủi ro sẽ còn lớn hơn nhiều.

Đầu tư yêu cầu sự chuẩn bị cẩn thận, đặc biệt khi phải đối mặt với nhiều cạm bẫy như vậy. Vậy nhà đầu tư mới cần chuẩn bị như thế nào?

Chuẩn bị về kiến thức

Trong đầu tư chứng khoán, kiến thức là yếu tố cơ bản. Đây là kiến thức về tình hình tài chính của doanh nghiệp và giá trị nội tại của cổ phiếu.

Cũng cần nhận thức và phân biệt giữa giá trị sách (book value of equity), giá trị nội tại, và giá trị thị trường (market value hay pricing). Thậm chí, nhiều nhà đầu tư có kinh nghiệm cũng chưa phân biệt được định giá và giá cả của một cổ phiếu.

Tuy nhiên, chỉ kiến thức về tài chính doanh nghiệp là chưa đủ. Hiệu suất của một doanh nghiệp phụ thuộc nhiều vào khả năng lãnh đạo hiện tại và tương lai, nghĩa là vấn đề quản trị doanh nghiệp.

Ngoài ra, nhà đầu tư cần hiểu về ngành, về chu kỳ kinh tế, và về chính sách tiền tệ của các ngân hàng trung ương lớn cũng như chính sách tài khóa của các chính phủ.

Ví dụ, trong nền kinh tế, hãy xem xét các ngành như tài chính, năng lượng, bất động sản, hàng tiêu dùng, công nghệ,… và dự đoán ngành nào sẽ phát triển trong từng giai đoạn.

Khi có các thay đổi lớn trong chính sách, như ở Mỹ, việc chuyển đổi quyền lực từ đảng Dân Chủ sang đảng Cộng Hòa sẽ ảnh hưởng đến ngành nào?

Chuẩn bị về tâm lý

Một phần quan trọng trong chuẩn bị cho việc đầu tư là tâm lý. Thị trường chứng khoán thường không thể dự đoán trước, mặc dù mọi người đều cố gắng.

Trên thị trường, có những thời kỳ điều chỉnh và khủng hoảng không thể tránh khỏi. Các biến động có thể xảy ra thường xuyên và khó lường trước.

Trong thị trường chứng khoán, hai dấu hiệu tâm lý quan trọng là tham lam và sợ hãi. Quá tham lam dẫn đến việc đu đỉnh, còn quá sợ hãi dẫn đến việc bán tống bán tháo.

Những nhà đầu tư có kinh nghiệm thường kiểm soát tâm lý của mình tốt hơn. Họ không hoảng loạn khi thị trường giảm, cũng không lạc quan khi thị trường tăng.

Chuẩn bị về phương pháp đầu tư

Chuẩn bị thứ ba là hiểu biết về các phương pháp đầu tư. Có thể phân thành mua bán và mua giữ. Nhưng trong mọi trường hợp, cần phải nắm vững nguyên tắc, đa dạng hóa danh mục và quản lý rủi ro.

Ví dụ, với nhóm tài sản có rủi ro cao như cryptocurrencies, chỉ nên chiếm một phần nhỏ trong danh mục đầu tư, ví dụ như không quá 10%.

Thực hành và xây dựng thói quen tốt trong đầu tư

Trong đầu tư, có câu nói 'biết rồi chưa làm'. Điều này nhấn mạnh rằng việc biết không đủ, phải hành động để tránh rơi vào tình trạng chỉ biết lý thuyết mà không thực hành.

Khi thực hành đầu tư mô phỏng, tâm lý thường khác biệt so với thực tế. Mở một tài khoản ảo, thua lỗ 30-50%, tâm lý không giống như khi thua lỗ 20% trên danh mục đầu tư thực tế.

Khi tâm lý khác biệt, hành động cũng sẽ khác. Thường thì khi mất bình tĩnh, quyết định sẽ dễ bị ảnh hưởng.

Ở tuổi 20s, đầu tư cho sự nghiệp là quan trọng nhất. Đó là nguồn thu nhập ổn định và có tiềm năng tăng trưởng trong tương lai. Đầu tư vào chuyên môn, mở rộng mạng lưới để tiến xa trong công việc là cách đầu tư hiệu quả.

Khi tích luỹ đủ, hãy suy nghĩ về đầu tư chứng khoán. Trước khi bắt đầu, hãy chuẩn bị kỹ lưỡng và đề phòng các cạm bẫy.

Đầu tư không phải là con đường ngắn và nhanh chóng để giàu có. Khi bắt đầu ở tuổi 20s, hãy nhớ rằng bạn có nhiều thời gian để thực hiện kế hoạch tài chính.

Điều khó nhất trong đầu tư là rèn luyện tính kỷ luật, sự kiên nhẫn và tâm lý vững chắc. Nếu tuân thủ được, thì thành công không phải là xa.

>> Xem thêm: 5 bước cần thực hiện để làm việc hiệu quả từ xa

— Bài viết được biên soạn bởi TS. Võ Đình Trí/Vietecera —
Mytour – Trang web tuyển dụng hàng đầu tại Việt Nam