Buzz
Cảm xúc là một phần không thể thiếu của cuộc sống. Bạn có thể cảm thấy niềm vui khi chia sẻ cười với bạn bè, hoặc sợ hãi khi đối diện với những tình huống đáng sợ. Tuy nhiên, cảm xúc không chỉ là những trạng thái tinh thần cá nhân mà còn có nhiều khía cạnh khác. Bạn có thể tìm hiểu và nắm bắt sâu hơn về cảm xúc của mình. Các nhà khoa học đã giúp chúng ta hiểu rõ hơn về bản chất của cảm xúc - về cách chúng xuất hiện, cách chúng ảnh hưởng đến hành vi của chúng ta và tác động của chúng đối với cơ thể và tâm trí của chúng ta. Việc này sẽ giúp bạn kiểm soát cảm xúc và hành vi của mình một cách hiệu quả hơn.
Bước tiếp theo
Tìm hiểu Căn nguyên của cảm xúc
Khám phá nguồn gốc của cảm xúc. Cảm xúc là những phản ứng tự nhiên đã hình thành qua quá trình tiến hóa, giúp con người thích nghi với môi trường sống của mình.
- Ví dụ, cảm xúc sợ hãi đã phát triển theo thời gian. Khi tổ tiên của chúng ta - những người trải qua nỗi sợ - đối mặt với những nguy hiểm, họ đã học được cách tránh xa những nguy cơ đó. Điều này giúp họ sống sót và truyền lại gen của họ, tạo ra sự tiến hóa trong loài người. Những người có khả năng nhận thức và tránh xa nguy hiểm đã có cơ hội sống lâu hơn và đưa gen của họ sang thế hệ mới.
- Sự tiến hóa cũng đã tạo ra cảm xúc tiêu cực như sợ hãi và cảm xúc tích cực như hạnh phúc. Cảm xúc tiêu cực giúp con người tránh xa những nguy hiểm, trong khi cảm xúc tích cực khuyến khích hành động tích cực.
Khám phá các loại cảm xúc cơ bản. Các nhà tâm lý học thống nhất rằng con người có một nhóm 'cảm xúc cơ bản', bao gồm: giận dữ, kinh tởm, sợ hãi, hạnh phúc, buồn bã và bất ngờ.
- Các nhà nghiên cứu đã bổ sung thêm sự khinh miệt, tự hào, xấu hổ, yêu thương và lo lắng vào danh sách cảm xúc. Có thể vẫn còn một số cảm xúc cơ bản khác, nhưng mức độ phổ biến hoặc phụ thuộc vào nền văn hóa cụ thể vẫn đang gây tranh cãi.
Hiểu về vai trò của cảm xúc. Cảm xúc đóng vai trò quan trọng trong sự tồn tại, sự phát triển và quyết định của chúng ta. Tất cả các loại cảm xúc - kể cả tiêu cực - đều giúp chúng ta điều khiển cuộc sống của chúng ta.
- Ví dụ, hãy tưởng tượng bạn thức dậy vào buổi sáng mà không cảm thấy ngượng ngùng, xấu hổ hoặc lo lắng về việc giao tiếp. Nói chung, bạn không quan tâm đến cách hành xử của mình khi đối diện với người khác. Trong tình huống này, có thể bạn sẽ mất đi mối quan hệ nếu không quan tâm đến cách hành xử của mình khi ở quanh họ. Điều này là do cảm xúc giúp chúng ta hòa nhập với những người khác.
Hiểu rõ về ảnh hưởng của cảm xúc đối với quyết định. Cảm xúc chơi vai trò quan trọng trong việc ra quyết định của chúng ta. Cảm xúc cho chúng ta biết giá trị hoặc sức thuyết phục của thông tin, ảnh hưởng đến quyết định của chúng ta theo một cách nào đó. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng thương tổn trong một số phần của não liên quan đến cảm xúc thường làm suy yếu khả năng ra quyết định, và đôi khi, làm suy yếu khả năng thực hiện hành vi đạo đức của con người.
- Một trong những trường hợp nổi tiếng nhất là Phineas Gage (PG). Trong khi làm việc, PG bị một thanh sắt xuyên qua đầu, gây thương tổn cho một phần não liên quan đến việc xử lý cảm xúc. Kỳ diệu là PG đã sống sót sau tai nạn, nhưng anh ta đã không còn là người như trước kia. Có một thay đổi lớn trong tính cách của anh ta - trở nên vô cảm hoặc bộc lộ cảm xúc không phù hợp, đưa ra quyết định tồi tệ, và khiến người khác cảm thấy khổ sở. Một trong những lý do chính dẫn đến sự thay đổi hành vi này là thanh sắt đã làm tổn thương phần não liên quan đến cảm xúc của anh ta.
- Người mắc chứng rối loạn nhân cách gặp khó khăn trong việc tương tác xã hội. Một trong những triệu chứng phổ biến của rối loạn nhân cách là thiếu cảm xúc, hay còn được gọi là đặc điểm nhẫn tâm - vô cảm hoặc thiếu sự thấu cảm hoặc cảm giác tội lỗi. Thiếu các cảm xúc này có thể dẫn đến sự chống đối xã hội và đôi khi là hành vi phạm tội. Do đó, cảm xúc rất quan trọng đối với chuẩn mực đạo đức của con người.
Hiểu rõ về việc cảm xúc có thể bị rối loạn. Tương tự như việc bạn có thể gặp phải các vấn đề về chức năng thận hoặc mắt, cảm xúc của bạn cũng có thể gặp vấn đề. Nếu bạn cảm thấy cảm xúc của mình không ổn định, hãy tham khảo ý kiến của chuyên gia tâm lý để được tư vấn phương pháp điều trị phù hợp. Một số vấn đề phổ biến về rối loạn cảm xúc hoặc rối loạn tâm thần có thể làm ảnh hưởng đến cảm xúc bao gồm:
- Trầm cảm, khi bạn thường cảm thấy buồn và mất đi hứng thú trong thời gian dài.
- Rối loạn lo âu tổng quát, khi bạn luôn cảm thấy lo lắng một cách quá mức và kéo dài về mọi thứ trong cuộc sống hàng ngày.
- Rối loạn phân liệt, gây ra sự mất cảm giác hoặc mối quan tâm, cũng như tâm trạng cáu kỉnh hoặc tức giận.
- Bệnh rối loạn lưỡng cực, khi tâm trạng của bạn thay đổi giữa trạng thái hưng phấn cực độ và trạng thái u sầu trong một khoảng thời gian dài. Người mắc bệnh rối loạn lưỡng cực cũng thường gặp phải tâm trạng cáu gắt cực độ.
Ghi chú khi cảm xúc xuất hiện. Khi bạn nhận ra thời điểm mà cảm xúc của mình trỗi dậy cùng với những cảm giác cụ thể, hãy ghi chép lại để nghiên cứu sâu hơn về chúng. Để hiểu rõ hơn về cảm xúc mà bạn trải qua và những yếu tố kích hoạt chúng trong cuộc sống, bạn nên ghi chép lại thời điểm bạn cảm nhận chúng và những yếu tố mà bạn nghĩ đã gây ra chúng.
- Ví dụ, có lẽ bạn đã cảm thấy tức giận và bạn nhớ rõ cảm giác này trước khi nhận ra bạn phải xếp hàng 15 phút để mua đồ ăn trưa và bạn ghét việc xếp hàng.
- Thông tin này có thể giúp bạn tăng cường hoặc giảm cảm xúc mà bạn muốn hoặc không muốn trải qua trong cuộc sống. Nếu bạn biết điều gì khiến bạn tức giận, bạn có thể đưa ra giải pháp để tránh những tình huống kích hoạt cảm xúc đó. Ví dụ, khi bạn biết bạn ghét việc xếp hàng, bạn có thể chọn mua ít đồ hơn ở siêu thị để có thể thanh toán ở quầy ưu tiên.
Phân biệt và nhận biết cảm xúc của bạn
Khám phá cảm giác độc đáo của từng loại cảm xúc. Mỗi loại cảm xúc mang lại một trạng thái cảm giác riêng biệt. Dù là tích cực hay tiêu cực, mỗi cảm xúc đều tạo nên một cảm giác đặc trưng riêng.
Khám phá cảm giác của sự tức giận. Sự tức giận thường bùng nổ khi chúng ta cảm thấy bị xử lý không công bằng. Đây là cảm xúc giúp chúng ta phòng tránh việc bị lợi dụng trong tương lai.
- Cảm giác tức giận thường xuất phát từ góc sau cổ, từ vai và trải dài lên đầu, gần hai bên má và cằm.
- Khi tức giận, bạn có thể cảm thấy nóng bỏng và đầy bực tức.
- Nếu bạn cảm thấy cổ, lưng và hàm trên căng cứng, đau đớn và nặng nề, điều đó cho thấy bạn đang trải qua cảm giác tức giận.
Tìm hiểu cảm giác kinh tởm. Cảm giác kinh tởm thường xuất hiện khi chúng ta phản ứng với điều gì đó đáng ghê tởm, thường khiến chúng ta cảm thấy khó chịu về mặt thể chất. Đây là cảm xúc giúp chúng ta tự bảo vệ trước những điều có thể gây khó chịu.
- Cảm giác kinh tởm thường tập trung ở vùng bụng, ngực và đầu. Bạn có thể cảm thấy khó chịu trong người hoặc muốn nôn kinh khủng và chỉ muốn tránh xa nguyên nhân gây ra cảm giác kinh tởm.
Hiểu cảm giác sợ hãi. Sợ hãi là phản ứng tự nhiên trước mối nguy hiểm, như thú dữ, độ cao hoặc súng. Đây là cảm giác giúp chúng ta tránh xa những nguy hiểm này và không gần gũi với chúng trong tương lai.
- Sợ hãi thường bắt đầu từ phía trên cơ thể. Tuy nhiên, đối với nỗi sợ về độ cao, cảm giác sợ hãi thường bắt đầu từ chân.
- Khi cảm thấy sợ hãi, tim bạn sẽ đập nhanh hơn, bạn bắt đầu hít thở nhanh hơn, lòng bàn tay bạn toát mồ hôi và bạn cảm thấy nóng bỏng do hệ thần kinh hoạt động mạnh. Đây là phản ứng tự vệ hoặc phản ứng chạy trốn.
Khám phá niềm vui và hạnh phúc. Niềm hạnh phúc là phản ứng tự nhiên trước những điều mang tính tồn tại, phát triển và truyền đạt cho thế hệ sau. Điều đó có thể bao gồm niềm vui từ tình yêu, sự thành công trong mục tiêu quan trọng và sự ủng hộ từ người thân yêu.
- Mặc dù niềm hạnh phúc là một trong những cảm xúc dễ nhận biết nhất, nhưng cũng là một trong những khái niệm khó định nghĩa nhất. Hạnh phúc có thể là sự ấm áp toả ra khắp cơ thể hoặc là sự mãn nguyện, an lành và hài lòng với cuộc sống.
Khám phá cảm giác buồn bã. Buồn bã là phản ứng tự nhiên trước sự mất mát mà chúng ta quan tâm. Đây là một cảm xúc đau đớn, có thể giúp chúng ta tránh xa mất mát trong tương lai hoặc trân trọng những gì chúng ta có.
- Cảm giác buồn bã thường bắt đầu từ ngực và lan ra cổ và mắt, thường đi kèm với nước mắt. Đôi khi, bạn có thể nghe thấy ai đó nói 'Anh ta đã rơi nước mắt'. Việc cho phép bản thân khóc là cách giải tỏa nỗi buồn và chia sẻ sự đau khổ với người khác.
Cảm nhận điều bất ngờ. Sự bất ngờ là phản ứng trước điều gì đó đột ngột xảy ra nhưng không có nguy hiểm. Đây là một cảm xúc thú vị vì sự trung tính so với các cảm xúc khác, thường tạo ra sự tò mò về điều mới mẻ.
- Cảm giác bất ngờ thường cảm nhận ở phần đầu và ngực. Nó là phản ứng trước điều ngoài dự kiến và khiến bạn hơi choáng.
Lời khuyên
- Trải nghiệm cảm xúc có thể kéo dài trong thời gian ngắn nhưng tâm trạng có thể duy trì lâu dài. Ví dụ, nếu bạn cảm thấy sợ hãi, hãy nhớ rằng cảm xúc sẽ mau chóng qua đi.
- Hãy nhớ rằng cảm xúc, dù là tiêu cực, là phản ứng bình thường và trong nhiều trường hợp, chúng có thể hữu ích cho bạn.
Lưu ý
- Nếu bạn đang trải qua nỗi đau tinh thần nặng nề và/hoặc kéo dài, hoặc bạn cảm nhận sự thay đổi đột ngột trong tâm trạng, hãy tìm kiếm sự giúp đỡ từ chuyên gia sức khỏe tâm thần.
