Bài viết của Tiến sĩ Nguyễn Thị Hương Giang - Chuyên gia Tâm lý học - Trung tâm Y học tái tạo và trị liệu tế bào tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Mytour Times City

Quá trình giáo dục bé từ bỏ bỉm có vẻ đơn giản, nhưng thay đổi thói quen này để bé trở nên tự lập không hề dễ dàng. Bài viết ngày hôm nay sẽ chia sẻ cách cha mẹ có thể thực hiện quá trình giáo dục bé từ bỏ bỉm, giúp chuẩn bị tâm lý cho bé một cách tốt nhất.

Khi trẻ quá lạm dụng bỉm, có thể gây ảnh hưởng đến cột sống lưng và khả năng cảm nhận xúc giác vùng dưới mông của trẻ. Hơn nữa, việc quá phụ thuộc vào bỉm có thể làm trẻ khó nhận biết hoặc ý thức được cảm giác bàng quang đầy và tạo ra tình trạng không thoải mái khi thực hiện vệ sinh cá nhân. Khi bé được từ bỏ bỉm, bé sẽ phát triển nhận thức về bản thân, tăng cường tương tác xã hội và phát triển nhu cầu tự lập. Bé sẽ bắt đầu hiểu về quá trình tiểu tiện, cảm nhận sự dịch chuyển của nước tiểu và thậm chí tò mò đặt câu hỏi như “Nước tiểu từ đâu ra?”. Bằng cách này, bé sẽ dần dần nhận biết được sự căng trước khi tiểu tiện và bắt đầu thể hiện qua hành động như túm quần, chụm chân, chỉ tay... Điều này giúp bé phát triển khả năng giao tiếp với người lớn xung quanh và giúp bé giảm ăn vạ khi cảm thấy không thoải mái mà không biết cách bày tỏ.

Mẹ thực hiện quy trình giáo dục bé từ bỏ bỉm trong khoảng thời gian từ 18 tháng đến 2,5 tuổi và học cách cai bỉm đêm cho bé diễn ra từ 3,5 tuổi đến 4 tuổi - là giai đoạn vàng để giúp trẻ tự lập.

Xem ngay: Mẹo sống hòa mình với cuộc sống cùng em bé mới sinh

3.1. Quy trình giáo dục bé từ bỏ bỉm ban ngày – giai đoạn 18 tháng đến 2,5 tuổi

• Trẻ chỉ tay vào bỉm/quần của mình
• Trẻ biểu hiện ý muốn đi tiểu/đi phân bằng cách chỉ vào nhà vệ sinh hoặc sử dụng từ ngữ “tiểu”/”đi phân”
• Trẻ chấp nhận sử dụng bô và hiểu về ý nghĩa của việc sử dụng bô

3.2. Quy trình giáo dục bé từ bỏ bỉm ban đêm – giai đoạn 3,5 tuổi đến 4 tuổi

Trẻ đã thành thạo việc từ bỏ bỉm ban ngày, hiểu cách gọi “tiểu”, “đi phân” khi cần.

4.1. Chuẩn bị tâm lý của người lớn

Cha mẹ thường tự hỏi “Tại sao phải chuẩn bị tâm lý khi giáo dục bé từ bỏ bỉm?” Nhưng thực tế cho thấy khi bé tiểu bậy và quay ra thấy bé “nghịch” (theo quan điểm của người lớn là nghịch bẩn), cha mẹ thường cảm thấy khó chịu vì bẩn và không sạch sẽ. Ngoài ra, việc phải lau dọn thay quần áo thường xuyên sẽ làm cha mẹ mất nhiều thời gian hơn bình thường. Do đó, để quá trình giáo dục bé từ bỏ bỉm diễn ra thành công, cha mẹ cần hiểu rõ về tâm sinh lý cũng như quá trình phát triển của bé. Trẻ dưới 7 tuổi vẫn chưa có khả năng kiểm soát được việc tiểu đêm của mình. Khi bé cần tiểu đêm, bàng quang sẽ gửi tín hiệu đến não và não sẽ xử lý thông tin đó. Tuy nhiên, ở giai đoạn từ 18 tháng đến 5 tuổi, quá trình truyền thông tin này đôi khi diễn ra chậm chạp. Vì vậy, việc bé tiểu đêm mà không gọi là một hành động không mong muốn. Sau 5 tuổi, khoảng 15% trẻ làm ướt giường buổi tối. Trong nhóm trẻ 7 tuổi, có khoảng 1 trẻ trong 10 trẻ tiểu đêm. Vì vậy, việc tiểu đêm là một phần bình thường của việc lớn lên.

Sau khi bé đã có kỹ năng cần thiết và tâm lý đã sẵn sàng, cha mẹ cũng cần sẵn sàng tâm lý rằng bé đang trưởng thành và đang tự hoàn thiện kỹ năng cá nhân của mình. Vì vậy, cha mẹ cần tạo điều kiện và cơ hội để bé có thể phát triển kỹ năng của mình. Ban đầu, cha mẹ có thể gặp khó khăn hơn. Nhưng sau khi bé đã có kỹ năng, việc bé tự gọi đi vệ sinh, tự ngồi bô, gọi người thân giúp đỡ sẽ giúp cha mẹ “thoải mái” hơn rất nhiều.

4.2. Chuẩn bị trang thiết bị

• Bô
• Quần áo dễ thay, dễ mặc
• Khăn

Khi thực hiện quy trình giáo dục bé từ bỏ bỉm, cả cha mẹ cũng cần sẵn lòng tinh thần. Nếu cha mẹ đã chuẩn bị tốt thì quá trình “tự lập” của bé sẽ trở nên dễ dàng hơn rất nhiều.

Để đảm bảo việc huấn luyện bé sử dụng toilet thành công, cha mẹ có thể thử những cách sáng tạo sau đây:

• Lập bảng ghi chú theo dõi thời gian làm vệ sinh cho bé. Mỗi bé sẽ có nhu cầu làm vệ sinh riêng. Thông thường, bé sẽ muốn làm vệ sinh vào những thời điểm như: trước khi đi ngủ, sau khi thức dậy, sau khi uống nước hoặc sau bữa ăn ...
• Cho bé lựa chọn bồn cầu. Để khuyến khích bé sử dụng bồn cầu, cha mẹ có thể cùng bé đi mua bồn cầu và hỏi ý kiến của bé về lựa chọn bồn cầu nào. Điều này giúp bé cảm thấy vui vẻ và hào hứng mỗi khi làm vệ sinh.
• Chọn thời điểm huấn luyện: Giai đoạn tốt để bắt đầu huấn luyện bé sử dụng toilet là từ 18 tháng trở lên, tuy nhiên, mỗi bé sẽ phát triển theo những tiến trình khác nhau. Để đảm bảo, cha mẹ cần quan sát và đảm bảo bé đã phát triển đủ kỹ năng cần thiết.
• Cha mẹ có thể chọn đọc những cuốn sách về kỹ năng tự lập vệ sinh hoặc tạo ra một câu chuyện giả tưởng về việc tự lập ngồi toilet đơn giản. Bé sẽ biết trước những gì sẽ xảy ra.
• Mỗi khi bé có nhu cầu ngồi vào bồn cầu, hãy nhanh chóng dẫn bé đến bồn cầu của mình.
• Trong trường hợp bé chưa kịp ngồi vào bồn cầu nhưng đã làm vệ sinh ở ngoài, đừng nên trách mắng bé hoặc cằn nhằn. Việc đó chỉ khiến bé cảm thấy mình là người thất bại, luôn làm phiền người khác và bé sẽ thích sử dụng bỉm hơn. Thay vào đó, hãy khích lệ bé dù chỉ là những điều nhỏ nhất như: “Ba/mẹ thấy bé cố gắng gọi để làm vệ sinh đấy!” Sau đó, hướng dẫn bé cùng lau sạch và thay quần áo bẩn.
• Khen ngợi ngay khi bé có thể ngồi vào bồn cầu, có thể bằng cách đơn giản như vỗ tay chúc mừng bé đã biết ngồi vào bồn cầu.
• Cha mẹ có thể lựa chọn quần áo dễ cởi và dễ tháo để bé có thể tự thực hiện.
• Cha mẹ lưu ý thống nhất cách hướng dẫn bé làm vệ sinh. Có thể chọn một người chăm sóc chính để hiểu rõ về bé. Đó là người nắm bắt được hành vi, thói quen và những dấu hiệu khi bé làm vệ sinh. Tuy nhiên, có một người chăm sóc chính để hỗ trợ những người khác trong gia đình sẽ giúp bé thích ứng tốt hơn với môi trường gia đình và tránh trường hợp bé phụ thuộc hoàn toàn vào người chăm sóc chính.
• Việc huấn luyện bé “làm vệ sinh” đòi hỏi sự kiên nhẫn và thời gian để đạt được kết quả. Do đó, cha mẹ cần giữ tinh thần bình tĩnh, chuẩn bị kỹ lưỡng để giúp bé tự tin và phát triển kỹ năng của mình.
• Cha mẹ có thể chia nhỏ các mục tiêu của mình để bé dễ dàng thực hiện, giảm áp lực cho cả cha mẹ trong quá trình huấn luyện bé “làm vệ sinh”.

Cha mẹ có thể tham khảo những cuốn sách hướng dẫn bé làm vệ sinh như sau:

• Sách Ehon – Kỹ năng sống – Miu Miu tự lập: Cuốn sách này kể về trình tự làm vệ sinh. Ngoài ra, sách còn giáo dục bé ăn nhiều rau để tránh tình trạng táo bón. Khi bé đọc truyện, bé sẽ bắt chước trình tự và học theo các nhân vật trong truyện.
• Sách Ehon – Kỹ năng sống – Bé trai đi toilet và Bé gái đi toilet: Là một trong số ít cuốn sách chia theo giới tính, cuốn sách này sẽ giúp cha mẹ an tâm hơn khi hướng dẫn bé sử dụng nhà vệ sinh.
• Sách Vì mông bé cũng cần được thở: Cuốn sách này hỗ trợ cha mẹ hướng dẫn bé làm vệ sinh đúng chỗ
• Sách Cùng chơi với bé – Tự làm vệ sinh nào: Trong cuốn sách này, cha mẹ có thể cho bé thấy mỗi bé có cách làm vệ sinh riêng biệt
• Siêu thỏ - Ứ ngồi bô đâu: Câu chuyện kể về chú Thỏ không thích ngồi bô. Như bố mẹ biết, không phải ai cũng thích ngồi bô để tự làm vệ sinh. Siêu Thỏ giúp mọi người hiểu rõ hơn về góc nhìn của các bé. Từ đó, giúp cha mẹ và bé hiểu biết lẫn nhau hơn.

Hy vọng những thông tin trong bài viết trên sẽ giúp cha mẹ chuẩn bị tâm lý mạnh mẽ để hướng dẫn bé tự lập và tự làm vệ sinh khi cần thiết.