Bí quyết không thể bỏ qua về tình trạng nhiễm toan hô hấp

1. Hiểu rõ hơn về hiện tượng nhiễm toan hô hấp

Nhiễm toan hô hấp là tình trạng cơ thể chứa quá nhiều khí CO2. Trong điều kiện bình thường, khí CO2 được loại bỏ qua quá trình hít thở. Tuy nhiên, do một số nguyên nhân, CO2 không được loại bỏ đúng cách, dẫn đến tích tụ trong cơ thể, làm tăng nồng độ H2CO3 và pH trong máu.

Có 2 dạng nhiễm toan hô hấp: nhiễm toan hô hấp thể cấp tính và nhiễm toan hô hấp thể mạn tính. Mức độ tăng HCO3 xác định xem bệnh nhân đang mắc phải nhiễm toan hô hấp cấp tính hay mạn tính.

Nhiễm toan hô hấp cấp tính:

Thể cấp tính của nhiễm toan hô hấp thường là kết quả của suy hô hấp cấp tính. Nếu không phát hiện kịp thời, suy hô hấp cấp tính có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm như rối loạn tim mạch, tăng kali trong máu, thiếu oxy máu, hoặc ngưng tim. Các triệu chứng của bệnh có thể bao gồm lơ mơ, rối loạn giấc ngủ, co giật cơ, đau đầu, lú lẫn, cũng như biểu hiện bàn tay run mềm, hôn mê. Khi nồng độ CO2 trong máu tăng cao, có thể gây ra sự gia tăng dòng máu lên não, tăng áp lực dịch não tủy và áp lực trong hộp sọ (gây ra hội chứng giả u não).

Nhiễm toan hô hấp gây ra sự tích tụ CO2 trong cơ thể

Nhiễm toan hô hấp mạn tính:

Thể mạn tính của nhiễm toan hô hấp thường xảy ra ở những bệnh nhân có các vấn đề liên quan đến phổi. Đặc điểm chính của nhiễm toan hô hấp mạn tính là sự giảm clo máu do thận tiết axit dưới dạng ion Cl- và NH4+. Trong quá trình điều trị nhiễm toan hô hấp mạn tính, việc điều chỉnh quá nhanh, đặc biệt là đối với những bệnh nhân đang sử dụng máy trợ thở, có thể làm cho thận không kịp đào thải hết Bicarbonat, mất khoảng 2 - 3 ngày. Lúc đó, tình trạng nhiễm kiềm chuyển hóa sẽ xuất hiện sau khi nồng độ khí tăng.

2. Giải thích nguyên nhân dẫn đến tình trạng nhiễm toan hô hấp

Như đã đề cập trước đó, khi phổi giảm khả năng đào thải khí CO2 sẽ làm tăng PaCO2 trong máu và có thể tăng hoặc không tăng HCO3-. Nguyên nhân khiến phổi giảm khả năng đào thải khí CO2 ra khỏi cơ thể có thể bao gồm:

• Hệ thống thần kinh trung ương bị ức chế do nhiễm trùng, thuốc ngủ, thuốc gây mê hoặc tổn thương não: điều này khiến các dây thần kinh trở nên ít nhạy cảm với CO2, không loại bỏ CO2 đúng cách. Bệnh nhân có thể trải qua tình trạng tinh thần không ổn định như cảm giác hoang mang, đau đớn, lo lắng, khóc lóc,...

• Bệnh nhân có các vấn đề liên quan đến hệ tuần hoàn ảnh hưởng đến khả năng máu chuyển tới phổi, dẫn đến tắc nghẽn tĩnh mạch chung hoặc suy tim phải hoặc suy tim toàn bộ, cũng như các vấn đề về hệ thần kinh cơ,...

• Sự giảm thông khí phế nang trong hoặc ngoài phổi, dẫn đến các vấn đề về phổi như viêm phổi nặng, hen phế quản,...

• Nguyên nhân khác bao gồm thiếu máu nặng, xơ gan, cường giáp, thai nghén,...

3. Đề xuất các phương án điều trị tình trạng nhiễm toan hô hấp

Cải thiện thông khí là mục tiêu quan trọng trong điều trị nhiễm toan hô hấp. Sau khi nhiễm toan hô hấp đã được chẩn đoán và bác sĩ xác định bệnh, có thể áp dụng những biện pháp sau để điều trị:

• Tiêm naloxon (0,04 - 2mg) qua tĩnh mạch (trong trường hợp không rõ nguyên nhân gây bệnh);

• Sử dụng thuốc giãn đường dẫn khí;

• Đối với những bệnh nhân yếu cơ hoặc bị tắc nghẽn đường thở, sử dụng máy hỗ trợ thở CPAP;

Bệnh nhân bị tắc nghẽn hô hấp cần sử dụng máy trợ thở

• Bệnh nhân cũng cần tích cực hợp tác trong quá trình điều trị:

• Xây dựng một chế độ sinh hoạt lành mạnh, khoa học;

• Sử dụng đúng đơn thuốc được bác sĩ kê đơn và hạn chế uống đồ có cồn trong quá trình điều trị; 

• Nếu bị nghiện thuốc lá hoặc thuốc lá, tránh xa khói thuốc vì nó đã được chứng minh là nguyên nhân của nhiều bệnh lý về phổi, hệ thống tuần hoàn và nhiều loại bệnh khác;

• Giữ cân nặng cơ thể ổn định, tránh béo phì vì mỡ sẽ áp lực lên tim phổi làm cho hô hấp khó khăn hơn;

• Tránh uống rượu bia vì nó sẽ làm tăng axit lactic trong cơ thể. Hãy thay vào đó bổ sung nhiều nước mỗi ngày.

4. Sơ cứu cho bệnh nhân bị nhiễm toan hô hấp 

Dù nguyên nhân gây nhiễm toan hô hấp có thể khác nhau nhưng có những biện pháp chung để xử trí, sơ cứu bệnh nhân bị nhiễm toan hô hấp nhằm giảm biến chứng nghiêm trọng có thể xảy ra:

• Khi bệnh nhân bị hôn mê, đặt bệnh nhân nằm ngửa với chân cao hơn đầu;

• Gọi ngay xe cấp cứu để tăng cơ hội sống bằng cách sử dụng các máy trợ thở sớm;

• Nếu bệnh nhân vẫn còn hô hấp, nâng chân cao khoảng 30cm so với mặt đất, cao hơn tim;

• Nới lỏng các vật bó sát trên cơ thể như dây lưng, cổ áo,...;

• Kiểm tra nhịp thở và thực hiện hô hấp nhân tạo nếu bệnh nhân ngừng thở cho đến khi có dấu hiệu hô hấp hoặc khi xe cấp cứu đến.

Tránh uống rượu bia khi bạn đang mắc nhiễm toan hô hấp

Với những bệnh nhân có tiền sử nhiễm toan hô hấp và có các triệu chứng nhẹ hơn, có thể tăng độ pH trong máu bằng cách sử dụng natri bicarbonate qua đường uống hoặc truyền tĩnh mạch.

Hy vọng qua những chia sẻ trên đây bạn đã hiểu về nhiễm toan hô hấp và các phương pháp cấp cứu và điều trị cho bệnh nhân gặp phải tình trạng này.